ସର୍ଵଥା ତୁ କୃତଂ କଷ୍ଟଂ ସୀତାମୁତ୍ସୃଜତା ଵନେ। ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ନୃଶଂସାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଦତ୍ତମନ୍ତରମ୍
ବନରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଇ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ।
ଦୁଃଖିତାଃ ଖରଘାତେନ ରାକ୍ଷସାଃ ପିଶିତାଶନାଃ। ତୈଃ ସୀତା ନିହତା ଘୋରୈର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଖରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମାଂସ ଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅହୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯସନେ ମଗ୍ନଃ ସର୍ଵଥା ରିପୁନାଶନ। କିଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ କରିଷ୍ଯାମି ଶଙ୍କେ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ହାୟ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ; ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଭୟ କରୁଛି, ଏହି ପରି ଭାଗ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଲିଖାଯାଇଥିଲା।
ଇତି ସୀତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ରାଘଵଃ। ଆଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନଂ ତ୍ଵରଯା ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ଏଭଳି ଉତ୍କଳ୍ପନା କରି, ରାଘବ ମହିଳା ମଣିସୀ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତ୍ୱରାୟ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଗର୍ହମାଣୋଽନୁଜମାର୍ତରୂପଂ କ୍ଷୁଧାଶ୍ରମେଣୈଵ ପିପାସଯା ଚ। ଵିନିଃଶ୍ଵସନ୍ ଶୁଷ୍କମୁଖୋ ଵିଷଣ୍ଣଃ ପ୍ରତିଶ୍ରଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଶୂନ୍ଯମ୍
ସେ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କରୁଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ମୁଁହ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା; ସେ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏହାକୁ ଖାଲି ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ସ ପ୍ରଵିଗାହ୍ଯ ଵୀରୋ ଵିହାରଦେଶାନନୁସୃତ୍ଯ କାଂଶ୍ଚିତ୍। ଏତତ୍ତଦିତ୍ଯେଵ ନିଵାସଭୂମୌ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୋମା ଵ୍ଯଥିତୋ ବଭୂଵ
ସେ ବୀର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୀତା ଘୁରିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜିଲେ; ନିବାସ ସ୍ଥଳୀକୁ ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା ଏବଂ ମନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭରିଗଲା।
thumb|ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉଣଷଠିଏଁ ସର୍ଗ।
ଅଥାଶ୍ରମାଦୁପାଵୃତ୍ତମନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମୋ ଦୁଃଖାଦିଦଂ ଵଚଃ
ତାପରେ ଆଶ୍ରମରୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ତମୁଵାଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋଽପାସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ଯଦା ସା ତଵ ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ ଵନେ ଵିରହିତା ମଯା
'ତୁମେ କାହିଁକି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବନରେ ଏକା ଛାଡ଼ାଯାଇ, ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯାଗତଂ ତ୍ଵାଂ ମେ ମୈଥିଲୀଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଶଙ୍କମାନଂ ମହତ୍ ପାପଂ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଫେରିଆସିବାକୁ ଦେଖି, ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଅପଶକୁନ ଭାବିଲି ଏବଂ ମୋ ହୃଦୟ ଭୟରେ ଭରିଗଲା।
ସ୍ଫୁରତେ ନଯନଂ ସଵ୍ଯଂ ବାହୁଶ୍ଚ ହୃଦଯଂ ଚ ମେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ତ୍ଵାଂ ସୀତାଵିରହିତଂ ପଥି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଦୂରରେ ତୁମକୁ ସୀତା ବିନା ପଥରେ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ମୋ ବାମ ଆଖି, ବାମ ବାହୁ ଏବଂ ହୃଦୟ ଫଡ଼ିଉଠୁଛି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ। ଭୂଯୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖିତଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ନ ସ୍ଵଯଂ କାମକାରେଣ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମିହାଗତଃ। ପ୍ରଚୋଦିତସ୍ତଯୈଵୋଗ୍ରୈସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ
ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ; ସେ ତୀବ୍ର କଥା କହି, ମୋତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଆର୍ଯେଣେଵ ପରିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ସୁଵିସ୍ଵରମ୍। ପରିତ୍ରାହୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୈଥିଲ୍ଯାସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତିଂ ଗତମ୍
ସେ ଜଣେ ବଡ଼ଙ୍କ ଭଳି ଡାକି, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ; ମୈଥିଳୀଙ୍କ 'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କଥା ମୋ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ସା ତମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ସ୍ନେହେନ ମୈଥିଲୀ। ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ମାମାଶୁ ରୁଦତୀ ଭଯଵିକ୍ଲଵା
ତୁମ ଏହି ବିପଦ୍ ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ଭୟଭୀତ ଓ କନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରଚୋଦ୍ଯମାନେନ ମଯା ଗଚ୍ଛେତି ବହୁଶସ୍ତଯା। ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଯିବାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲି।
ନ ତତ୍ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରକ୍ଷୋ ଯଦସ୍ଯ ଭଯମାଵହେତ୍। ନିର୍ଵୃତା ଭଵ ନାସ୍ତ୍ଯେତତ୍ କେନାପ୍ଯେତଦୁଦାହୃତମ୍
ମୁଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ରାକ୍ଷସ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଏପରି ଭୟ ଆସିପାରିବ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରୁହ, ଏପରି କିଛି କେବେ ଘଟିନାହିଁ।
ଵିଗର୍ହିତଂ ଚ ନୀଚଂ ଚ କଥମାର୍ଯୋଽଭିଧାସ୍ଯତି। ତ୍ରାହୀତି ଵଚନଂ ସୀତେ ଯସ୍ତ୍ରାଯେତ୍ ତ୍ରିଦଶାନପି
ଏପରି ଅପମାନଜନକ ଓ ନିମ୍ନ ବାକ୍ୟ କେମିତି ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କହିପାରିବ? ଯିଏ ଦେବତାମାନେଠାରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରେ, ସେ କେମିତି 'ସୀତା, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିପାରିବ?
କିଂନିମିତ୍ତଂ ତୁ କେନାପି ଭ୍ରାତୁରାଲମ୍ବ୍ଯ ମେ ସ୍ଵରମ୍। ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ରାହି ମାମିତି
କିଏ ଏପରି କାରଣରେ, ମୋ ଭାଇଙ୍କର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି, ଭଙ୍ଗା ମନୋଭାବରେ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି କହିଲା?
ରାକ୍ଷସେନେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରାସାତ୍ ତ୍ରାହୀତି ଶୋଭନେ। ନ ଭଵତ୍ଯା ଵ୍ଯଥା କାର୍ଯା କୁନାରୀଜନସେଵିତା
'ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଚିତ୍କାର ଭୟରେ ରାକ୍ଷସ କହିଛି, ହେ ଶୁଭେ, ଏହାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଦୁଷ୍ଟ ନାରୀମାନେ କରୁଥିବା କାମ।
ଅଲଂ ଵିକ୍ଲଵତାଂ ଗନ୍ତୁଂ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ନିରୁତ୍ସୁକା। ନ ଚାସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁମାନ୍ ଯୋ ରାଘଵଂ ରଣେ
ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଛାଡ଼, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିଗ୍ନ ହେଉ। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଜାତୋ ଵା ଜାଯମାନୋ ଵା ସଂଯୁଗେ ଯଃ ପରାଜଯେତ୍। ଅଜେଯୋ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈଃ ଶକ୍ରପୁରୋଗମୈଃ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି କିମ୍ବା ନେବାକୁ ଯାଉଛି, ଏପରି କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଗୁଆଇରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିମୋହିତଚେତନା। ଉଵାଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଦାରୁଣଂ ମାମିଦଂ ଵଚଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଭ୍ରମିତ ମନୋଭାବରେ ବୈଦେହୀ ଅଶ୍ରୁପାତ କରି, ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ଭାଵୋ ମଯି ତଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ପାପ ଏଵ ନିଵେଶିତଃ। ଵିନଷ୍ଟେ ଭ୍ରାତରି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଵଂ ମାମଵାପ୍ସ୍ଯସେ
ତୁମର ମୋପାଇଁ ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପବିତ୍ର। ଯଦି ମୋର ଭାଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ କେବେ ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସଂକେତାଦ୍ ଭରତେନ ତ୍ଵଂ ରାମଂ ସମନୁଗଚ୍ଛସି। କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ହି ଯଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ନୈନମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯସେ
ଭରତଙ୍କ ଇଂଗିତରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଛ, ଯଦିଓ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ।
ରିପୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଚାରୀ ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥମନୁଗଚ୍ଛସି। ରାଘଵସ୍ଯାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତଥୈନଂ ନାଭିପଦ୍ଯସେ
ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଶତ୍ରୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଚାଲିଆସିଛ। ରାଘବଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆସିନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂରବ୍ଧୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ। କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମାଦଭିନିର୍ଗତଃ
ବୈଦେହୀ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଓଠ କମ୍ପିତ, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବାହାରିଗଲେ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମଃ ସଂତାପମୋହିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୌମ୍ଯ ତାଂ ଵିନା ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ, ଶୋକ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମ କହିଲେ, 'ହେ ସହଜ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଏହା ଭଲ କାମ ନୁହେଁ।'
ଜାନନ୍ନପି ସମର୍ଥଂ ମାଂ ରକ୍ଷସାମପଵାରଣେ। ଅନେନ କ୍ରୋଧଵାକ୍ଯେନ ମୈଥିଲ୍ଯା ନିର୍ଗତୋ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବି ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୈଥିଲୀଙ୍କ କଠୋର କଥାରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିଗଲ।
ନହି ତେ ପରିତୁଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦସି ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପରୁଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ତ୍ରିଯା ଯତ୍ ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ମୁଁ ତୁମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏକ ରୁଷ୍ଟ ନାରୀଙ୍କ କଠୋର କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ।