ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ରହିତାଭ୍ଯାଂ ମଯା ଵନେ। ଜନସ୍ଥାନନିମିତ୍ତଂ ହି କୃତଵୈରୋଽସ୍ମି ରାକ୍ଷସୈଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଆସିଛି, ସେମାନେ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ; କାରଣ, ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ଘୋରାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଯ ବହୂନି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୋମାଯୁନିଃସ୍ଵନମ୍
ଆଜି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ଶିଆଳର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଜଗାମାଶ୍ରମମାତ୍ମଵାନ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚାପନଯନଂ ମୃଗରୂପେଣ ରକ୍ଷସା
ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଏହି ଭାବନା କରୁଥିଲେ ଯେ, ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନଂ ରାଘଵଃ ପରିଶଙ୍କିତଃ। ତଂ ଦୀନମାନସଂ ଦୀନମାସେଦୁର୍ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ପରିଶଙ୍କାରେ ଭରିଥିବା ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅଟବୀର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ ହେଲେ।
ସଵ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରାଂଶ୍ଚ ସସୃଜୁଃ ସ୍ଵରାନ୍। ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିମିତ୍ତାନି ମହାଘୋରାଣି ରାଘଵଃ। ନ୍ଯଵର୍ତତାଥ ତ୍ଵରିତୋ ଜଵେନାଶ୍ରମମାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବାମପାଶେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୃତଗତିରେ ଫେରିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଯାନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ଵିଗତପ୍ରଭମ୍। ତତୋଽଵିଦୂରେ ରାମେଣ ସମୀଯାଯ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ଵିଷଣ୍ଣେନ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖଭାଗିନା। ସ ଜଗର୍ହେଽଥ ତଂ ଭ୍ରାତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଗତମ୍
ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭର୍ଜନା କଲେ।
ଵିହାଯ ସୀତାଂ ଵିଜନେ ଵନେ ରାକ୍ଷସସେଵିତେ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରଂ ସଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରିବା ଅଟବୀରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାମହସ୍ତ ଧରିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରୋଦର୍କମିଦଂ ପରୁଷମାର୍ତଵତ୍। ଅହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗର୍ହ୍ଯଂ ତେ କୃତଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ ତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, କେବେ ମୃଦୁ କେବେ କଠୋର ଏମିତି କଥା କହିଲେ: 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ସେ ଅପରାଧ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଲୁ।'
ସୀତାମିହାଗତଃ ସୌମ୍ଯ କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦିତି। ନ ମେଽସ୍ତି ସଂଶଯୋ ଵୀର ସର୍ଵଥା ଜନକାତ୍ମଜା
'ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ମୋ ଆଶା ସବୁ ଭଲ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ହେ ଶୂର, ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ଜନକନନ୍ଦିନୀ—'
ଵିନଷ୍ଟା ଭକ୍ଷିତା ଵାପି ରାକ୍ଷସୈର୍ଵନଚାରିଭିଃ। ଅଶୁଭାନ୍ଯେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଯଥା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତି ମେ
ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସିତାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମାରିଦେଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି। ମୋ ପାଖରେ ଏବେ ବହୁତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଯାଃ ସାମଗ୍ର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମହେ। ଜୀଵନ୍ତ୍ଯାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସୁତାଯା ଜନକସ୍ଯ ଵୈ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ କି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସିତାଙ୍କର କିଛି ଚିହ୍ନ ପାଇପାରିବୁ? ସେ ଯଦି ଏଉଁଠିଏଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି?
ଯଥା ଵୈ ମୃଗସଂଘାଶ୍ଚ ଗୋମାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଭୈରଵମ୍। ଵାଶ୍ଯନ୍ତେ ଶକୁନାଶ୍ଚାପି ପ୍ରଦୀପ୍ତାମଭିତୋ ଦିଶମ୍। ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯା ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ମହାବଲ
ଯେପରି ହରିଣମାନେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳନ୍ତା ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ସମୟରେ ରାଜକୁମାରୀ ସିତାଙ୍କ ଭଲ ହେଉ, ଏହି ଆଶା କରୁଛି।
ଇଦଂ ହି ରକ୍ଷୋ ମୃଗସଂନିକାଶଂ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ମାଂ ଦୂରମନୁପ୍ରଯାତମ୍। ହତଂ କଥଂଚିନ୍ମହତା ଶ୍ରମେଣ ସ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂନ୍ମ୍ରିଯମାଣ ଏଵ
ଏହି ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ଆକାର ଧରି, ମୋତେ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା। ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିପାରିଲି, ସେ ମରୁଥିବା ବେଳେ।
ମନଶ୍ଚ ମେ ଦୀନମିହାପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ସଵ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଵିକାରମ୍। ଅସଂଶଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାସ୍ତି ସୀତା ହୃତା ମୃତା ଵା ପଥି ଵର୍ତତେ ଵା
ମୋ ମନ ଏଠି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନନ୍ଦିତ, ମୋ ବାମ ଆଖି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସିତା ଏଉଁଠି ନାହାନ୍ତି—ସେ ହୋଇପାରେ ଚୋରାଯାଇଛନ୍ତି, ମରିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀନଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵୈଦେହୀମାଗତଂ ଵିନା
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଏକା ଦେଖି, ଆସିନଥିବା ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଯା ମାମନୁଜଗାମ ହ। କ୍ଵ ସା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ଯାଂ ହିତ୍ଵା ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ବେରିବାକୁ ଚାଲିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ଯିଏ ମୋ ସହ ଆସିଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ କିପରି ଆସିଲେ?
ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପରିଧାଵତଃ। କ୍ଵ ସା ଦୁଃଖସହାଯା ମେ ଵୈଦେହୀ ତନୁମଧ୍ଯମା
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି, ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ, ସେ ସୁକୁମାରୀ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି?
ଯାଂ ଵିନା ନୋତ୍ସହେ ଵୀର ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵିତୁମ୍। କ୍ଵ ସା ପ୍ରାଣସହାଯା ମେ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା
ବୀର, ସିତା ବିନା ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରାଣର ସାଥୀ, ଦେବତାଙ୍କ ଝିଅ ପରି ସେ ସିତା କେଉଁଠି?
ପତିତ୍ଵମମରାଣାଂ ହି ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଵିନା ତାଂ ତପନୀଯାଭାଂ ନେଚ୍ଛେଯଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ବିନା, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
କଚ୍ଚିଜ୍ଜୀଵତି ଵୈଦେହୀ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରା ମମ। କଚ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଵୀର ନ ମେ ମିଥ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ବୈଦେହୀ ଏଉଁଠିଏଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି? ବୀର, ମୋର ବନବାସ କି ଅର୍ଥହୀନ ହେବ ନାହିଁ?
ସୀତାନିମିତ୍ତଂ ସୌମିତ୍ରେ ମୃତେ ମଯି ଗତେ ତ୍ଵଯି। କଚ୍ଚିତ୍ ସକାମା କୈକେଯୀ ସୁଖିତା ସା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସୌମିତ୍ରି, ସିତା ଦ୍ୱାରା ଯଦି ମୁଁ ମରିଯାଏଁ ଏବଂ ତୁମେ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ କୈକେୟୀ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ ସୁଖୀ ହେବେ କି?
ସପୁତ୍ରରାଜ୍ଯାଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ମୃତପୁତ୍ରା ତପସ୍ଵିନୀ। ଉପସ୍ଥାସ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯା କଚ୍ଚିତ୍ ସୌମ୍ଯେନ କୈକଯୀମ୍
ପୁଅ ଓ ରାଜ୍ୟ ଥିବା, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କୁ, ପୁଅ ହରାଇ ତପସ୍ଵିନୀ କୌଶଲ୍ୟା କି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବେ?
ଯଦି ଜୀଵତି ଵୈଦେହୀ ଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପୁନଃ। ସଂଵୃତ୍ତା ଯଦି ଵୃତ୍ତା ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଯଦି ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ମୁଁ ପୁଣି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି। ଯଦି ସେ ନାହାନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।
ଯଦି ମାମାଶ୍ରମଗତଂ ଵୈଦେହୀ ନାଭିଭାଷତେ। ପୁରଃ ପ୍ରହସିତା ସୀତା ଵିନଶିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଯଦି ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି ଓ ବୈଦେହୀ ମୋତେ ହସି ଦେଖି କଥା ନକରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତେବେ ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହେଯିବି।
ବ୍ରୂହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ଯଦି ଜୀଵତି ଵା ନ ଵା। ତ୍ଵଯି ପ୍ରମତ୍ତେ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଭକ୍ଷିତା ଵା ତପସ୍ଵିନୀ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ମୋତେ କୁହ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ସେ ତପସ୍ଵିନୀକୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି କି?
ସୁକୁମାରୀ ଚ ବାଲା ଚ ନିତ୍ଯଂ ଚାଦୁଃଖଭାଗିନୀ। ମଦ୍ଵିଯୋଗେନ ଵୈଦେହୀ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶୋଚତି ଦୁର୍ମନାଃ
ବୈଦେହୀ ସୁକୁମାରୀ, ଶିଶୁ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖ ଅଜ୍ଞା, ମୋ ବିୟୋଗରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ମନେ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଥା ରକ୍ଷସା ତେନ ଜିହ୍ମେନ ସୁଦୁରାତ୍ମନା। ଵଦତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈସ୍ତଵାପି ଜନିତଂ ଭଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କୁଟିଲ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକି, ତୁମର ଭୟ ହେବାର କାରଣ ହେଲା।
ଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ମନ୍ଯେ ଵୈଦେହ୍ଯା ସ ସ୍ଵରଃ ସଦୃଶୋ ମମ। ତ୍ରସ୍ତଯା ପ୍ରେଷିତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମାଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୋ ସଦୃଶ ଏକ ସ୍ୱର ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି; ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲେ ଏବଂ ତୁମେ ଦୃତ ଆସିଥିଲ।