ନ ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ର ତୁ ଶର୍ମ ମୈଥିଲୀ ଵିରୂପନେତ୍ରାଭିରତୀଵ ତର୍ଜିତା। ପତିଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଦଯିତଂ ଚ ଦେଵରଂ ଵିଚେତନାଭୂଦ୍ ଭଯଶୋକପୀଡିତା
ସେଠାରେ ମୈଥିଲୀ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଧମକରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରୁନାହିଁ; ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ।
ରାକ୍ଷସଂ ମୃଗରୂପେଣ ଚରନ୍ତଂ କାମରୂପିଣମ୍। ନିହତ୍ଯ ରାମୋ ମାରୀଚଂ ତୂର୍ଣଂ ପଥି ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବାର ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂତ୍ଵରମାଣସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୂରସ୍ଵନୋଽଥ ଗୋମାଯୁର୍ଵିନନାଦାସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ
ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱର ଥିବା ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା।
ସ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରମାଜ୍ଞାଯ ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଗୋମାଯୋଃ ସ୍ଵରେଣ ପରିଶଙ୍କିତଃ
ସେ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଓ ରୋମ ଉଠାଇଦେଇଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଶୁଭଂ ବତ ମନ୍ଯେଽହଂ ଗୋମାଯୁର୍ଵାଶ୍ଯତେ ଯଥା। ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଯାଦପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାକ୍ଷସୈର୍ଭକ୍ଷଣଂ ଵିନା
ହାଁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ; ମୋ ମନେ ଆଶା, ବୈଦେହୀ ନିରାପଦ ରହୁନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହନ୍ତୁ।
ମାରୀଚେନ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵରମାଲକ୍ଷ୍ଯ ମାମକମ୍। ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମୃଗରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଯଦି
ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣନ୍ତି, ଯାହା ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି ମୃଗ ରୂପେ କରିଛନ୍ତି—
ସ ସୌମିତ୍ରିଃ ସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଚ ହିତ୍ଵାଥ ମୈଥିଲୀମ୍। ତଯୈଵ ପ୍ରହିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ସକାଶମିହୈଷ୍ଯତି
ତେବେ, ସେ ସୌମିତ୍ରି ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଯିବେ।
ରାକ୍ଷସୈଃ ସହିତୈର୍ନୂନଂ ସୀତାଯା ଈପ୍ସିତୋ ଵଧଃ। କାଞ୍ଚନଶ୍ଚ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ଯପନୀଯାଶ୍ରମାତ୍ତୁ ମାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁନା ମୃଗ ହୋଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ଦୂରଂ ନୀତ୍ଵାଥ ମାରୀଚୋ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂଚ୍ଛରାହତଃ। ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହତୋଽସ୍ମୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ମାରୀଚ ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇ, ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ରହିତାଭ୍ଯାଂ ମଯା ଵନେ। ଜନସ୍ଥାନନିମିତ୍ତଂ ହି କୃତଵୈରୋଽସ୍ମି ରାକ୍ଷସୈଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଆସିଛି, ସେମାନେ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ; କାରଣ, ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ଘୋରାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଯ ବହୂନି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୋମାଯୁନିଃସ୍ଵନମ୍
ଆଜି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ଶିଆଳର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଜଗାମାଶ୍ରମମାତ୍ମଵାନ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚାପନଯନଂ ମୃଗରୂପେଣ ରକ୍ଷସା
ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଏହି ଭାବନା କରୁଥିଲେ ଯେ, ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନଂ ରାଘଵଃ ପରିଶଙ୍କିତଃ। ତଂ ଦୀନମାନସଂ ଦୀନମାସେଦୁର୍ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ପରିଶଙ୍କାରେ ଭରିଥିବା ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅଟବୀର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ ହେଲେ।
ସଵ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରାଂଶ୍ଚ ସସୃଜୁଃ ସ୍ଵରାନ୍। ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିମିତ୍ତାନି ମହାଘୋରାଣି ରାଘଵଃ। ନ୍ଯଵର୍ତତାଥ ତ୍ଵରିତୋ ଜଵେନାଶ୍ରମମାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବାମପାଶେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୃତଗତିରେ ଫେରିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଯାନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ଵିଗତପ୍ରଭମ୍। ତତୋଽଵିଦୂରେ ରାମେଣ ସମୀଯାଯ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ଵିଷଣ୍ଣେନ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖଭାଗିନା। ସ ଜଗର୍ହେଽଥ ତଂ ଭ୍ରାତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଗତମ୍
ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭର୍ଜନା କଲେ।
ଵିହାଯ ସୀତାଂ ଵିଜନେ ଵନେ ରାକ୍ଷସସେଵିତେ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରଂ ସଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରିବା ଅଟବୀରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାମହସ୍ତ ଧରିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରୋଦର୍କମିଦଂ ପରୁଷମାର୍ତଵତ୍। ଅହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗର୍ହ୍ଯଂ ତେ କୃତଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ ତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, କେବେ ମୃଦୁ କେବେ କଠୋର ଏମିତି କଥା କହିଲେ: 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ସେ ଅପରାଧ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଲୁ।'
ସୀତାମିହାଗତଃ ସୌମ୍ଯ କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦିତି। ନ ମେଽସ୍ତି ସଂଶଯୋ ଵୀର ସର୍ଵଥା ଜନକାତ୍ମଜା
'ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ମୋ ଆଶା ସବୁ ଭଲ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ହେ ଶୂର, ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ଜନକନନ୍ଦିନୀ—'
ଵିନଷ୍ଟା ଭକ୍ଷିତା ଵାପି ରାକ୍ଷସୈର୍ଵନଚାରିଭିଃ। ଅଶୁଭାନ୍ଯେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଯଥା ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତି ମେ
ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସିତାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ମାରିଦେଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି। ମୋ ପାଖରେ ଏବେ ବହୁତ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଯାଃ ସାମଗ୍ର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମହେ। ଜୀଵନ୍ତ୍ଯାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସୁତାଯା ଜନକସ୍ଯ ଵୈ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ କି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସିତାଙ୍କର କିଛି ଚିହ୍ନ ପାଇପାରିବୁ? ସେ ଯଦି ଏଉଁଠିଏଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି?
ଯଥା ଵୈ ମୃଗସଂଘାଶ୍ଚ ଗୋମାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଭୈରଵମ୍। ଵାଶ୍ଯନ୍ତେ ଶକୁନାଶ୍ଚାପି ପ୍ରଦୀପ୍ତାମଭିତୋ ଦିଶମ୍। ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେତ୍ ତସ୍ଯା ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ମହାବଲ
ଯେପରି ହରିଣମାନେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳନ୍ତା ଦିଗରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ସମୟରେ ରାଜକୁମାରୀ ସିତାଙ୍କ ଭଲ ହେଉ, ଏହି ଆଶା କରୁଛି।
ଇଦଂ ହି ରକ୍ଷୋ ମୃଗସଂନିକାଶଂ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ମାଂ ଦୂରମନୁପ୍ରଯାତମ୍। ହତଂ କଥଂଚିନ୍ମହତା ଶ୍ରମେଣ ସ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂନ୍ମ୍ରିଯମାଣ ଏଵ
ଏହି ରାକ୍ଷସ, ମୃଗ ଆକାର ଧରି, ମୋତେ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା। ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ମୁଁ ତାକୁ ମାରିପାରିଲି, ସେ ମରୁଥିବା ବେଳେ।
ମନଶ୍ଚ ମେ ଦୀନମିହାପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ସଵ୍ଯଂ କୁରୁତେ ଵିକାରମ୍। ଅସଂଶଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାସ୍ତି ସୀତା ହୃତା ମୃତା ଵା ପଥି ଵର୍ତତେ ଵା
ମୋ ମନ ଏଠି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନନ୍ଦିତ, ମୋ ବାମ ଆଖି ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି। ନିଶ୍ଚୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସିତା ଏଉଁଠି ନାହାନ୍ତି—ସେ ହୋଇପାରେ ଚୋରାଯାଇଛନ୍ତି, ମରିଯାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
thumb|ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାଉଁଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀନଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵୈଦେହୀମାଗତଂ ଵିନା
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଏକା ଦେଖି, ଆସିନଥିବା ବୈଦେହୀ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଯା ମାମନୁଜଗାମ ହ। କ୍ଵ ସା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ଯାଂ ହିତ୍ଵା ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ବେରିବାକୁ ଚାଲିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ଯିଏ ମୋ ସହ ଆସିଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି? ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ କିପରି ଆସିଲେ?
ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ପରିଧାଵତଃ। କ୍ଵ ସା ଦୁଃଖସହାଯା ମେ ଵୈଦେହୀ ତନୁମଧ୍ଯମା
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି, ମୋ ଦୁଃଖର ସାଥୀ, ସେ ସୁକୁମାରୀ ବୈଦେହୀ କେଉଁଠି?
ଯାଂ ଵିନା ନୋତ୍ସହେ ଵୀର ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵିତୁମ୍। କ୍ଵ ସା ପ୍ରାଣସହାଯା ମେ ସୀତା ସୁରସୁତୋପମା
ବୀର, ସିତା ବିନା ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରାଣର ସାଥୀ, ଦେବତାଙ୍କ ଝିଅ ପରି ସେ ସିତା କେଉଁଠି?