ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣଃ ଶତ୍ରୁରାଵଣଃ। ରାକ୍ଷସୀଶ୍ଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଠୋର କଥା କହି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରମେଵ ହି ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିରୂପା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ଦର୍ପମସ୍ଯାପନେଷ୍ଯନ୍ତୁ ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ
ତୁମେ ମାନ୍ସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତୁରନ୍ତ ଏହାର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କର।
ଵଚନାଦେଵ ତାସ୍ତସ୍ଯ ସୁଘୋରା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। କୃତପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ସ ତାଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାସୌ ରାଵଣୋ ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ପ୍ରଚଲ୍ଯ ଚରଣୋତ୍କର୍ଷୈର୍ଦାରଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ତାପରେ ରାବଣ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ମାରି ମାଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ମୈଥିଲୀ ନୀଯତାମିତି। ତତ୍ରେଯଂ ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଗୂଢଂ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପରିଵାରିତା
ମୈଥିଲୀକୁ ଅଶୋକ ବନର ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଅ; ସେଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ଏବଂ ଘେରି ରଖ।
ତତ୍ରୈନାଂ ତର୍ଜନୈର୍ଘୋରୈଃ ପୁନଃ ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ଆନଯଧ୍ଵଂ ଵଶଂ ସର୍ଵା ଵନ୍ଯାଂ ଗଜଵଧୂମିଵ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଧମକ ଦେଇ ଏବଂ ପରେ ମିଠା କଥା କହି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀଣୀ ପରି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାଵଣେନ ତାଃ। ଅଶୋକଵନିକାଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୈଥିଲୀଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ
ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ସେହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅଶୋକ ବନକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃତାମ୍। ସର୍ଵକାଲମଦୈଶ୍ଚାପି ଦ୍ଵିଜୈଃ ସମୁପସେଵିତାମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫଳ ଥିବା ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମଦମତ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସା ତୁ ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଣାଂ ହରିଣୀ ଯଥା
ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଦେହ ଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ହରିଣୀ ବାଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଶୋକେନ ମହତା ଗ୍ରସ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ଭୀରୁଃ ପାଶବଦ୍ଧା ମୃଗୀ ଯଥା
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭୟରେ ତଳମଳ କରୁଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଏକ ଫାନ୍ଦରେ ଆଟକିଥିବା ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ପରି କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରୁନାହିଁ।
ନ ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ର ତୁ ଶର୍ମ ମୈଥିଲୀ ଵିରୂପନେତ୍ରାଭିରତୀଵ ତର୍ଜିତା। ପତିଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଦଯିତଂ ଚ ଦେଵରଂ ଵିଚେତନାଭୂଦ୍ ଭଯଶୋକପୀଡିତା
ସେଠାରେ ମୈଥିଲୀ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଧମକରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରୁନାହିଁ; ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ।
ରାକ୍ଷସଂ ମୃଗରୂପେଣ ଚରନ୍ତଂ କାମରୂପିଣମ୍। ନିହତ୍ଯ ରାମୋ ମାରୀଚଂ ତୂର୍ଣଂ ପଥି ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବାର ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂତ୍ଵରମାଣସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୂରସ୍ଵନୋଽଥ ଗୋମାଯୁର୍ଵିନନାଦାସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ
ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱର ଥିବା ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା।
ସ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରମାଜ୍ଞାଯ ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଗୋମାଯୋଃ ସ୍ଵରେଣ ପରିଶଙ୍କିତଃ
ସେ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଓ ରୋମ ଉଠାଇଦେଇଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଶୁଭଂ ବତ ମନ୍ଯେଽହଂ ଗୋମାଯୁର୍ଵାଶ୍ଯତେ ଯଥା। ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଯାଦପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାକ୍ଷସୈର୍ଭକ୍ଷଣଂ ଵିନା
ହାଁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ; ମୋ ମନେ ଆଶା, ବୈଦେହୀ ନିରାପଦ ରହୁନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହନ୍ତୁ।
ମାରୀଚେନ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵରମାଲକ୍ଷ୍ଯ ମାମକମ୍। ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମୃଗରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଯଦି
ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣନ୍ତି, ଯାହା ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି ମୃଗ ରୂପେ କରିଛନ୍ତି—
ସ ସୌମିତ୍ରିଃ ସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଚ ହିତ୍ଵାଥ ମୈଥିଲୀମ୍। ତଯୈଵ ପ୍ରହିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ସକାଶମିହୈଷ୍ଯତି
ତେବେ, ସେ ସୌମିତ୍ରି ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଯିବେ।
ରାକ୍ଷସୈଃ ସହିତୈର୍ନୂନଂ ସୀତାଯା ଈପ୍ସିତୋ ଵଧଃ। କାଞ୍ଚନଶ୍ଚ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ଯପନୀଯାଶ୍ରମାତ୍ତୁ ମାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁନା ମୃଗ ହୋଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ଦୂରଂ ନୀତ୍ଵାଥ ମାରୀଚୋ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂଚ୍ଛରାହତଃ। ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହତୋଽସ୍ମୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ମାରୀଚ ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇ, ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ରହିତାଭ୍ଯାଂ ମଯା ଵନେ। ଜନସ୍ଥାନନିମିତ୍ତଂ ହି କୃତଵୈରୋଽସ୍ମି ରାକ୍ଷସୈଃ
ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଆସିଛି, ସେମାନେ ନିରାପଦ ରହନ୍ତୁ; କାରଣ, ଜନସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ଘୋରାଣି ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽଦ୍ଯ ବହୂନି ଚ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ରାମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୋମାଯୁନିଃସ୍ଵନମ୍
ଆଜି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରାମ ଶିଆଳର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲେ।
ନିଵର୍ତମାନସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଜଗାମାଶ୍ରମମାତ୍ମଵାନ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚାପନଯନଂ ମୃଗରୂପେଣ ରକ୍ଷସା
ତୁରନ୍ତ ଫେରି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଏହି ଭାବନା କରୁଥିଲେ ଯେ, ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ତାଙ୍କୁ କିପରି ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ।
ଆଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନଂ ରାଘଵଃ ପରିଶଙ୍କିତଃ। ତଂ ଦୀନମାନସଂ ଦୀନମାସେଦୁର୍ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ପରିଶଙ୍କାରେ ଭରିଥିବା ରାଘବ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ଅଟବୀର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଅଂଶୀ ହେଲେ।
ସଵ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହାତ୍ମାନଂ ଘୋରାଂଶ୍ଚ ସସୃଜୁଃ ସ୍ଵରାନ୍। ତାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିମିତ୍ତାନି ମହାଘୋରାଣି ରାଘଵଃ। ନ୍ଯଵର୍ତତାଥ ତ୍ଵରିତୋ ଜଵେନାଶ୍ରମମାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ବାମପାଶେ ରଖି, ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଦୃତଗତିରେ ଫେରିଲେ।
ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଯାନ୍ତଂ ଦଦର୍ଶ ଵିଗତପ୍ରଭମ୍। ତତୋଽଵିଦୂରେ ରାମେଣ ସମୀଯାଯ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଃ ସନ୍ ଵିଷଣ୍ଣେନ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖଭାଗିନା। ସ ଜଗର୍ହେଽଥ ତଂ ଭ୍ରାତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଗତମ୍
ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ଥିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭର୍ଜନା କଲେ।
ଵିହାଯ ସୀତାଂ ଵିଜନେ ଵନେ ରାକ୍ଷସସେଵିତେ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କରଂ ସଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରିବା ଅଟବୀରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାମହସ୍ତ ଧରିଲେ।
ଉଵାଚ ମଧୁରୋଦର୍କମିଦଂ ପରୁଷମାର୍ତଵତ୍। ଅହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗର୍ହ୍ଯଂ ତେ କୃତଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ ତାମ୍
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, କେବେ ମୃଦୁ କେବେ କଠୋର ଏମିତି କଥା କହିଲେ: 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ସେ ଅପରାଧ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ିଦେଲୁ।'
ସୀତାମିହାଗତଃ ସୌମ୍ଯ କଚ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵେଦିତି। ନ ମେଽସ୍ତି ସଂଶଯୋ ଵୀର ସର୍ଵଥା ଜନକାତ୍ମଜା
'ସୀତାଙ୍କୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ମୋ ଆଶା ସବୁ ଭଲ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ହେ ଶୂର, ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ: ଜନକନନ୍ଦିନୀ—'