ଯଦା ଵିନାଶୋ ଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କାଲଚୋଦିତଃ। ତଦା କାର୍ଯେ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତି ନରାଃ କାଲଵଶଂ ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟର ଚାପରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସାବଧାନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମାଂ ପ୍ରଧୃଷ୍ଯ ସ ତେ କାଲଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସାଧମ। ଆତ୍ମନୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ଵଧାଯାନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଚ
ମୋତେ ଅପମାନ କରିବା ସହିତ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୋର ଓ ତୋର ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ନାଶର ସମୟ ଆସିଗଲା।
ନ ଶକ୍ଯା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵେଦିଃ ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡମଣ୍ଡିତା। ଦ୍ଵିଜାତିମନ୍ତ୍ରସମ୍ପୂତା ଚଣ୍ଡାଲେନାଵମର୍ଦିତୁମ୍
ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବେଦିକାକୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଦୂଷିତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି—
ତଥାହଂ ଧର୍ମନିତ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦୃଢଵ୍ରତା। ତ୍ଵଯା ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ଯାହଂ ରାକ୍ଷସାଧମ ପାପିନା
ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତିଙ୍କ ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତେଣୁ ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୀ ରାଜହଂସେନ ପଦ୍ମଷଣ୍ଡେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ହଂସୀ ସା ତୃଣମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେତ ମଦ୍ଗୁକମ୍
ଯେପରି ଏକ ହଂସୀ ସଦା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଘାସ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମାଟିକୁଆକୁ ଦେଖିପାରେନି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ଅପହାର ଠାରୁ ଦୂର ଅଛି।
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିଃସଂଜ୍ଞଂ ବନ୍ଧ ଵା ଘାତଯସ୍ଵ ଵା। ନେଦଂ ଶରୀରଂ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଵାପି ରାକ୍ଷସ
ଏହି ଦେହ ଅଚେତନ ଅଛି; ଚାହିଁଲେ ବାନ୍ଧ, କିମ୍ବା ମାରିଦେ। ମୋର ଦେହ କିମ୍ବା ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୋତେ ଚାହିଁଦିଅନାହିଁ, ରାକ୍ଷସ।
ନ ତୁ ଶକ୍ଯମପକ୍ରୋଶଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦାତୁମାତ୍ମନଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ କ୍ରୋଧାତ୍ ସୁପରୁଷଂ ଵଚଃ
ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡିଦେବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏପରି କହି, ବୈଦେହୀ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣଂ ଜାନକୀ ତତ୍ର ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ। ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୁଷଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ ଜାନକୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ କଠୋର ଏବଂ ଭୟଜନକ କଥା କହିଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସୀତାଂ ଭଯସଂଦର୍ଶନଂ ଵଚଃ। ଶୃଣୁ ମୈଥିଲି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମାସାନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ଭାମିନି
ତାପରେ ରାବଣ ଭୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୈଥିଲୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।"
କାଲେନାନେନ ନାଭ୍ଯେଷି ଯଦି ମାଂ ଚାରୁହାସିନି। ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥଂ ସୂଦାଶ୍ଛେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲେଶଶଃ
ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିଲେ, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ ଆମର ରନ୍ଧନୀମାନେ ସକାଳ ବେଳିଆ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରାଵଣଃ ଶତ୍ରୁରାଵଣଃ। ରାକ୍ଷସୀଶ୍ଚ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଠୋର କଥା କହି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୀଘ୍ରମେଵ ହି ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ଵିରୂପା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ଦର୍ପମସ୍ଯାପନେଷ୍ଯନ୍ତୁ ମାଂସଶୋଣିତଭୋଜନାଃ
ତୁମେ ମାନ୍ସ ଓ ରକ୍ତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତୁରନ୍ତ ଏହାର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କର।
ଵଚନାଦେଵ ତାସ୍ତସ୍ଯ ସୁଘୋରା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। କୃତପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଭୂତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଜନକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ସ ତାଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାସୌ ରାଵଣୋ ଘୋରଦର୍ଶନାଃ। ପ୍ରଚଲ୍ଯ ଚରଣୋତ୍କର୍ଷୈର୍ଦାରଯନ୍ନିଵ ମେଦିନୀମ୍
ତାପରେ ରାବଣ, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଦଣ୍ଡ ମାରି ମାଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ଅଶୋକଵନିକାମଧ୍ଯେ ମୈଥିଲୀ ନୀଯତାମିତି। ତତ୍ରେଯଂ ରକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଗୂଢଂ ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପରିଵାରିତା
ମୈଥିଲୀକୁ ଅଶୋକ ବନର ମଧ୍ୟରେ ନେଇଯାଅ; ସେଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଲୁଚାଇ ଏବଂ ଘେରି ରଖ।
ତତ୍ରୈନାଂ ତର୍ଜନୈର୍ଘୋରୈଃ ପୁନଃ ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ମୈଥିଲୀମ୍। ଆନଯଧ୍ଵଂ ଵଶଂ ସର୍ଵା ଵନ୍ଯାଂ ଗଜଵଧୂମିଵ
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଧମକ ଦେଇ ଏବଂ ପରେ ମିଠା କଥା କହି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲୀ ହାତୀଣୀ ପରି ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆଣ।
ଇତି ପ୍ରତିସମାଦିଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସ୍ଯୋ ରାଵଣେନ ତାଃ। ଅଶୋକଵନିକାଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୈଥିଲୀଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ
ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ସେହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନେଇ ଅଶୋକ ବନକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵକାମଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈର୍ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃତାମ୍। ସର୍ଵକାଲମଦୈଶ୍ଚାପି ଦ୍ଵିଜୈଃ ସମୁପସେଵିତାମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫଳ ଥିବା ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମଦମତ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସା ତୁ ଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ରାକ୍ଷସୀଵଶମାପନ୍ନା ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଣାଂ ହରିଣୀ ଯଥା
ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଦେହ ଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ହରିଣୀ ବାଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଶୋକେନ ମହତା ଗ୍ରସ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ଭୀରୁଃ ପାଶବଦ୍ଧା ମୃଗୀ ଯଥା
ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭୟରେ ତଳମଳ କରୁଥିବା ମୈଥିଲୀ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଏକ ଫାନ୍ଦରେ ଆଟକିଥିବା ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ପରି କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରୁନାହିଁ।
ନ ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ର ତୁ ଶର୍ମ ମୈଥିଲୀ ଵିରୂପନେତ୍ରାଭିରତୀଵ ତର୍ଜିତା। ପତିଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଦଯିତଂ ଚ ଦେଵରଂ ଵିଚେତନାଭୂଦ୍ ଭଯଶୋକପୀଡିତା
ସେଠାରେ ମୈଥିଲୀ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଧମକରେ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ମିଳାଇପାରୁନାହିଁ; ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ମନେପକାଇ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ।
ରାକ୍ଷସଂ ମୃଗରୂପେଣ ଚରନ୍ତଂ କାମରୂପିଣମ୍। ନିହତ୍ଯ ରାମୋ ମାରୀଚଂ ତୂର୍ଣଂ ପଥି ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ଚାଲିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିବାର ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରିଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂତ୍ଵରମାଣସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। କ୍ରୂରସ୍ଵନୋଽଥ ଗୋମାଯୁର୍ଵିନନାଦାସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ
ସେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର ହୋଇ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଏକ କ୍ରୂର ସ୍ୱର ଥିବା ଶିଆଳ ତାଙ୍କ ପଛରୁ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲା।
ସ ତସ୍ଯ ସ୍ଵରମାଜ୍ଞାଯ ଦାରୁଣଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଚିନ୍ତଯାମାସ ଗୋମାଯୋଃ ସ୍ଵରେଣ ପରିଶଙ୍କିତଃ
ସେ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଓ ରୋମ ଉଠାଇଦେଇଥିବା ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଶୁଭଂ ବତ ମନ୍ଯେଽହଂ ଗୋମାଯୁର୍ଵାଶ୍ଯତେ ଯଥା। ସ୍ଵସ୍ତି ସ୍ଯାଦପି ଵୈଦେହ୍ଯା ରାକ୍ଷସୈର୍ଭକ୍ଷଣଂ ଵିନା
ହାଁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ; ମୋ ମନେ ଆଶା, ବୈଦେହୀ ନିରାପଦ ରହୁନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହନ୍ତୁ।
ମାରୀଚେନ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଵରମାଲକ୍ଷ୍ଯ ମାମକମ୍। ଵିକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ମୃଗରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୃଣୁଯାଦ୍ ଯଦି
ଯଦି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣନ୍ତି, ଯାହା ମାରୀଚ ମୋର ସ୍ୱର ଅନୁକରଣ କରି ମୃଗ ରୂପେ କରିଛନ୍ତି—
ସ ସୌମିତ୍ରିଃ ସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଚ ହିତ୍ଵାଥ ମୈଥିଲୀମ୍। ତଯୈଵ ପ୍ରହିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ସକାଶମିହୈଷ୍ଯତି
ତେବେ, ସେ ସୌମିତ୍ରି ଏହି ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଯିବେ।
ରାକ୍ଷସୈଃ ସହିତୈର୍ନୂନଂ ସୀତାଯା ଈପ୍ସିତୋ ଵଧଃ। କାଞ୍ଚନଶ୍ଚ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ଯପନୀଯାଶ୍ରମାତ୍ତୁ ମାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାକ୍ଷସମାନେ ସୀତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସୁନା ମୃଗ ହୋଇ ମୋତେ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂରେ ନେଇଗଲେ।
ଦୂରଂ ନୀତ୍ଵାଥ ମାରୀଚୋ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂଚ୍ଛରାହତଃ। ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହତୋଽସ୍ମୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ମାରୀଚ ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇ, ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।