ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵୀରୋ ରାଵଣୋ ରଜନୀଚରଃ। ଅଲଂ ଵ୍ରୀଡେନ ଵୈଦେହି ଧର୍ମଲୋପକୃତେନ ତେ
ତାପରେ ରାବଣ, ରାତିର ଚରଣାଳୁ, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ବୈଦେହୀ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରି ତୁମେ ଯେଉଁ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବୁଛ, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।'
ଆର୍ଷୋଽଯଂ ଦେଵି ନିଷ୍ପନ୍ଦୋ ଯସ୍ତ୍ଵାମଭିଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତୌ ପାଦୌ ମଯା ସ୍ନିଗ୍ଧୌ ଶିରୋଭିଃ ପରିପୀଡିତୌ
'ଦେବୀ, ଏହି ନିଷ୍ପନ୍ଦତା ଯାହା ତୁମକୁ ଜୟ କରିବ, ଏହା ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପ। ମୋର ଏହି ପାଦଦ୍ୱୟ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇଛି।'
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵଶ୍ଯୋ ଦାସୋଽହମସ୍ମି ତେ। ଇମାଃ ଶୂନ୍ଯା ମଯା ଵାଚଃ ଶୁଷ୍ଯମାଣେନ ଭାଷିତାଃ
'ଦୟା କରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୃପା କର। ମୁଁ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଦାସ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହୁଛି, ମୋ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଏମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଶୁଷ୍କ।'
ନ ଚାପି ରାଵଣଃ କାଂଚିନ୍ମୂର୍ଧ୍ନା ସ୍ତ୍ରୀଂ ପ୍ରଣମେତ ହ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। କୃତାନ୍ତଵଶମାପନ୍ନୋ ମମେଯମିତି ମନ୍ଯତେ
'ରାବଣ କେବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କୌଣସି ଜଣେ ମହିଳାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହି, ଦଶମୁଖୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, 'ସେ ମୋର' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଛପନତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ସା ତଥୋକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ନିର୍ଭଯା ଶୋକକର୍ଶିତା। ତୃଣମନ୍ତରତଃ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୈଦେହୀ ଭୟହୀନ ହେଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ତୃଣ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଧର୍ମସେତୁରିଵାଚଲଃ। ସତ୍ଯସଂଧଃ ପରିଜ୍ଞାତୋ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ରାଘଵଃ
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼। ସେ ରାଘବଙ୍କ ପିତା।
ରାମୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ଦୈଵତଂ ସ ପତିର୍ମମ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ବଡ଼ ଆଖିର ଧାରୀ, ସେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵଧିଷ୍ଯତି
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇ ସହିତ ତୋର ପ୍ରାଣ ନେବେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯଦ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଧର୍ଷିତା ବଲାତ୍। ଶଯିତା ତ୍ଵଂ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଜନସ୍ଥାନେ ଯଥା ଖରଃ
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ମୋତେ ବଳଜୋରେ ଅପମାନ କରିବୁ, ତେବେ ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଖର ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।
ଯ ଏତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ରାଘଵେ ନିର୍ଵିଷାଃ ସର୍ଵେ ସୁପର୍ଣେ ପନ୍ନଗା ଯଥା
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶକ୍ତ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଆଗରେ ସାପ ଅଶକ୍ତ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାଵିପ୍ରମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଶରୀରଂ ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଗଙ୍ଗାକୂଲମିଵୋର୍ମଯଃ
ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାରେ ସୁଶୋଭିତ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତୋର ଦେହକୁ ଏମିତି ଆଘାତ କରିବ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ତରଙ୍ଗ ଆଘାତ କରେ।
ଅସୁରୈର୍ଵା ସୁରୈର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽସି ରାଵଣ। ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ସୁମହଦ୍ ଵୈରଂ ଜୀଵଂସ୍ତସ୍ଯ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏତେ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ପରେ ସେଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ ଚାଲିପାରିବ ନାହାଁ।
ସ ତେ ଜୀଵିତଶେଷସ୍ଯ ରାଘଵୋଽନ୍ତକରୋ ବଲୀ। ପଶୋର୍ଯୂପଗତସ୍ଯେଵ ଜୀଵିତଂ ତଵ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ତୋର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନର ଶେଷ କରିଦେବେ; ଯେପରି ବଳି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯିବା ପରେ ତାହାର ରକ୍ଷା ଅସମ୍ଭବ।
ଯଦି ପଶ୍ଯେତ୍ ସ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ରୋଷଦୀପ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଥା ରୁଦ୍ରେଣ ମନ୍ମଥଃ
ଯଦି ରାମ ତୋତେ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦିନେ ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ମଥ ପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରିଯିବ।
ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ନଭସୋ ଭୂମୌ ପାତଯେନ୍ନାଶଯେତ ଵା। ସାଗରଂ ଶୋଷଯେଦ୍ ଵାପି ସ ସୀତାଂ ମୋଚଯେଦିହ
ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଫେଲିପାରିବ, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ କିମ୍ବା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିପାରିବ, ସେଠିଏ ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ।
ଗତାସୁସ୍ତ୍ଵଂ ଗତଶ୍ରୀକୋ ଗତସତ୍ତ୍ଵୋ ଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଲଙ୍କା ଵୈଧଵ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ତ୍ଵତ୍କୃତେନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏବେ ମୃତ ସମାନ, ତୋର ମହିମା ଓ ଶକ୍ତି ଶେଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ। ତୋର କାରଣରେ ଲଙ୍କା ବିଧବା ହେବ।
ନ ତେ ପାପମିଦଂ କର୍ମ ସୁଖୋଦର୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯାହଂ ନୀତା ଵିନାଭାଵଂ ପତିପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍
ତୁମର ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରୁ କେବେ ସୁଖ ମିଳିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ବଳଜୋରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅଲଗା କରିଛ।
ସ ହି ଦେଵରସଂଯୁକ୍ତୋ ମମ ଭର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ନିର୍ଭଯୋ ଵୀର୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେ ଵସତି ଦଣ୍ଡକେ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନିର୍ଭୟ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ନିର୍ଜନତାରେ ନିଜ ବୀରତା ଉପରେ ଭରସା କରି ରହୁଛନ୍ତି।
ସ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ବଲଂ ଦର୍ପମୁତ୍ସେକଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍। ଅପନେଷ୍ଯତି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ତୋର ଶକ୍ତି, ବଳ, ଅଭିମାନ ଓ ଗର୍ବ ସବୁ ଦେହରୁ ଅପସାରଣ କରିଦେବେ।
ଯଦା ଵିନାଶୋ ଭୂତାନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କାଲଚୋଦିତଃ। ତଦା କାର୍ଯେ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତି ନରାଃ କାଲଵଶଂ ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟର ଚାପରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଶ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅସାବଧାନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମାଂ ପ୍ରଧୃଷ୍ଯ ସ ତେ କାଲଃ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ରାକ୍ଷସାଧମ। ଆତ୍ମନୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ଵଧାଯାନ୍ତଃପୁରସ୍ଯ ଚ
ମୋତେ ଅପମାନ କରିବା ସହିତ, ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୋର ଓ ତୋର ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ନାଶର ସମୟ ଆସିଗଲା।
ନ ଶକ୍ଯା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵେଦିଃ ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡମଣ୍ଡିତା। ଦ୍ଵିଜାତିମନ୍ତ୍ରସମ୍ପୂତା ଚଣ୍ଡାଲେନାଵମର୍ଦିତୁମ୍
ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବେଦିକାକୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଦୂଷିତ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି—
ତଥାହଂ ଧର୍ମନିତ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଦୃଢଵ୍ରତା। ତ୍ଵଯା ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ଯାହଂ ରାକ୍ଷସାଧମ ପାପିନା
ମୁଁ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତିଙ୍କ ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତେଣୁ ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡନ୍ତୀ ରାଜହଂସେନ ପଦ୍ମଷଣ୍ଡେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ହଂସୀ ସା ତୃଣମଧ୍ଯସ୍ଥଂ କଥଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେତ ମଦ୍ଗୁକମ୍
ଯେପରି ଏକ ହଂସୀ ସଦା ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଘାସ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ମାଟିକୁଆକୁ ଦେଖିପାରେନି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ଅପହାର ଠାରୁ ଦୂର ଅଛି।
ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିଃସଂଜ୍ଞଂ ବନ୍ଧ ଵା ଘାତଯସ୍ଵ ଵା। ନେଦଂ ଶରୀରଂ ରକ୍ଷ୍ଯଂ ମେ ଜୀଵିତଂ ଵାପି ରାକ୍ଷସ
ଏହି ଦେହ ଅଚେତନ ଅଛି; ଚାହିଁଲେ ବାନ୍ଧ, କିମ୍ବା ମାରିଦେ। ମୋର ଦେହ କିମ୍ବା ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମୋତେ ଚାହିଁଦିଅନାହିଁ, ରାକ୍ଷସ।
ନ ତୁ ଶକ୍ଯମପକ୍ରୋଶଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦାତୁମାତ୍ମନଃ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀ କ୍ରୋଧାତ୍ ସୁପରୁଷଂ ଵଚଃ
ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡିଦେବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏପରି କହି, ବୈଦେହୀ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ରାଵଣଂ ଜାନକୀ ତତ୍ର ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଂଚନ। ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରୁଷଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ ଜାନକୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ କଠୋର ଏବଂ ଭୟଜନକ କଥା କହିଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ସୀତାଂ ଭଯସଂଦର୍ଶନଂ ଵଚଃ। ଶୃଣୁ ମୈଥିଲି ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମାସାନ୍ ଦ୍ଵାଦଶ ଭାମିନି
ତାପରେ ରାବଣ ଭୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୈଥିଲୀ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।"
କାଲେନାନେନ ନାଭ୍ଯେଷି ଯଦି ମାଂ ଚାରୁହାସିନି। ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାତରାଶାର୍ଥଂ ସୂଦାଶ୍ଛେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲେଶଶଃ
ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସିଲେ, ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତେବେ ଆମର ରନ୍ଧନୀମାନେ ସକାଳ ବେଳିଆ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରିଦେବେ।