ନ ଶକ୍ଯୋ ଵାଯୁରାକାଶେ ପାଶୈର୍ବଦ୍ଧୁଂ ମହାଜଵଃ। ଦୀପ୍ଯମାନସ୍ଯ ଵାପ୍ଯଗ୍ନେର୍ଗ୍ରହୀତୁଂ ଵିମଲାଃ ଶିଖାଃ
ଯେପରି ଆକାଶରେ ବାତାସକୁ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶୁଭ୍ର ଶିଖାକୁ ଧରିହେବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ—
ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ନ ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଶୋଭନେ। ଵିକ୍ରମେଣ ନଯେଦ୍ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ମଦ୍ବାହୁପରିପାଲିତାମ୍
ସୁନ୍ଦରୀ, ଏଇ ତିନି ଲୋକରେ ମୁଁ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖୁନି, ଯିଏ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ, ମୋର ବାହୁ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ତୁମକୁ ନେଇଯିବ।
ଲଙ୍କାଯାଃ ସୁମହଦ୍ରାଜ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଵମନୁପାଲଯ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରେଷ୍ଯା ମଦ୍ଵିଧାଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚାପି ଚରାଚରମ୍
ଲଙ୍କାର ଏହି ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମେ ଶାସନ କର। ମୋ ପରି ଏମିତି ଅନେକେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତେ ତୁମର ସେବକ ହେଉନ୍ତୁ।
ଅଭିଷେକଜଲକ୍ଲିନ୍ନା ତୁଷ୍ଟା ଚ ରମଯସ୍ଵ ଚ। ଦୁଷ୍କୃତଂ ଯତ୍ପୁରା କର୍ମ ଵନଵାସେନ ତଦ୍ଗତମ୍
ଅଭିଷେକ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଖୁସି ହେଉ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କର। ପୂର୍ବେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରିଥିବା ଯେଉଁ ଅପରାଧ ଥିଲା, ସେଠାରେ ସମାପ୍ତ।
ଯଚ୍ଚ ତେ ସୁକୃତଂ କର୍ମ ତସ୍ଯେହ ଫଲମାପ୍ନୁହି। ଇହ ସର୍ଵାଣି ମାଲ୍ଯାନି ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାନି ମୈଥିଲି
ତୁମେ ଯେଉଁ ସୁକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାର ଫଳ ଏଠାରେ ପାଅ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ଅଛି, ମୈଥିଲୀ।
ଭୂଷଣାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ତାନି ସେଵ ମଯା ସହ। ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ସୁଶ୍ରୋଣି ଭ୍ରାତୁର୍ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ମେ
ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୂଷଣ ଅଛି, ମୋ ସହିତ ଏମାନେକୁ ଉପଭୋଗ କର। ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା, ଏହି ପୁଷ୍ପକ ମୋ ଭାଇ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କର।
ଵିମାନଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶଂ ତରସା ନିର୍ଜିତଂ ରଣେ। ଵିଶାଲଂ ରମଣୀଯଂ ଚ ତଦ୍ଵିମାନଂ ମନୋଜଵମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳପୂର୍ବକ ଦଖଳ କରାଯାଇଥିବା, ବିଶାଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସେଠି ଏହି ମନଃପ୍ରବାହ ଗତିର ବିମାନ ଅଛି।
ତତ୍ର ସୀତେ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍। ଵଦନଂ ପଦ୍ମସଂକାଶଂ ଵିମଲଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍
ସୀତେ, ସେଠି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ କର। ତୁମର ମୁହଁ ପଦ୍ମ ପରି, ଶୁଭ୍ର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର।
ଶୋକାର୍ତଂ ତୁ ଵରାରୋହେ ନ ଭ୍ରାଜତି ଵରାନନେ। ଏଵଂ ଵଦତି ତସ୍ମିନ୍ ସା ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେନ ଵରାଙ୍ଗନା
କିନ୍ତୁ, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିବା ତୁମ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉନାହିଁ। ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି କହିବାବେଳେ, ସେ ମହିଳା ଜଣେ ଜାମାର କୋଣା ଦ୍ୱାରା—
ପିଧାଯେନ୍ଦୁନିଭଂ ସୀତା ମନ୍ଦମଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯତ୍। ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀଂ ତାମିଵାସ୍ଵସ୍ଥାଂ ସୀତାଂ ଚିନ୍ତାହତପ୍ରଭାମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁଥିବା ସୀତା ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଇ ଅଶ୍ରୁ ରୋକିଲେ। ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା, ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵୀରୋ ରାଵଣୋ ରଜନୀଚରଃ। ଅଲଂ ଵ୍ରୀଡେନ ଵୈଦେହି ଧର୍ମଲୋପକୃତେନ ତେ
ତାପରେ ରାବଣ, ରାତିର ଚରଣାଳୁ, ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ବୈଦେହୀ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରି ତୁମେ ଯେଉଁ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବୁଛ, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।'
ଆର୍ଷୋଽଯଂ ଦେଵି ନିଷ୍ପନ୍ଦୋ ଯସ୍ତ୍ଵାମଭିଭଵିଷ୍ଯତି। ଏତୌ ପାଦୌ ମଯା ସ୍ନିଗ୍ଧୌ ଶିରୋଭିଃ ପରିପୀଡିତୌ
'ଦେବୀ, ଏହି ନିଷ୍ପନ୍ଦତା ଯାହା ତୁମକୁ ଜୟ କରିବ, ଏହା ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଶାପ। ମୋର ଏହି ପାଦଦ୍ୱୟ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇଛି।'
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵଶ୍ଯୋ ଦାସୋଽହମସ୍ମି ତେ। ଇମାଃ ଶୂନ୍ଯା ମଯା ଵାଚଃ ଶୁଷ୍ଯମାଣେନ ଭାଷିତାଃ
'ଦୟା କରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୃପା କର। ମୁଁ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକାରୀ ଦାସ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କହୁଛି, ମୋ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଏମାନେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଶୁଷ୍କ।'
ନ ଚାପି ରାଵଣଃ କାଂଚିନ୍ମୂର୍ଧ୍ନା ସ୍ତ୍ରୀଂ ପ୍ରଣମେତ ହ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମୈଥିଲୀଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। କୃତାନ୍ତଵଶମାପନ୍ନୋ ମମେଯମିତି ମନ୍ଯତେ
'ରାବଣ କେବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କୌଣସି ଜଣେ ମହିଳାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବ ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହି, ଦଶମୁଖୀ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, 'ସେ ମୋର' ବୋଲି ଭାବିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଛପନତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ସା ତଥୋକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ନିର୍ଭଯା ଶୋକକର୍ଶିତା। ତୃଣମନ୍ତରତଃ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏଭଳି କଥା କହିବା ପରେ, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୈଦେହୀ ଭୟହୀନ ହେଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଆଗରେ ଏକ ତୃଣ ରଖି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥୋ ନାମ ଧର୍ମସେତୁରିଵାଚଲଃ। ସତ୍ଯସଂଧଃ ପରିଜ୍ଞାତୋ ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସ ରାଘଵଃ
ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼। ସେ ରାଘବଙ୍କ ପିତା।
ରାମୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ଦୈଵତଂ ସ ପତିର୍ମମ
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ ଓ ବଡ଼ ଆଖିର ଧାରୀ, ସେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପାଇଁ ଦେବତା ସମାନ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ ଵଧିଷ୍ଯତି
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସିଂହ ପରି ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇ ସହିତ ତୋର ପ୍ରାଣ ନେବେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯଦ୍ଯହଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଵୈ ଧର୍ଷିତା ବଲାତ୍। ଶଯିତା ତ୍ଵଂ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଜନସ୍ଥାନେ ଯଥା ଖରଃ
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ମୋତେ ବଳଜୋରେ ଅପମାନ କରିବୁ, ତେବେ ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଖର ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।
ଯ ଏତେ ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଘୋରରୂପା ମହାବଲାଃ। ରାଘଵେ ନିର୍ଵିଷାଃ ସର୍ଵେ ସୁପର୍ଣେ ପନ୍ନଗା ଯଥା
ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଶକ୍ତ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଆଗରେ ସାପ ଅଶକ୍ତ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାଵିପ୍ରମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଶରୀରଂ ଵିଧମିଷ୍ଯନ୍ତି ଗଙ୍ଗାକୂଲମିଵୋର୍ମଯଃ
ତାଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁନାରେ ସୁଶୋଭିତ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ତୋର ଦେହକୁ ଏମିତି ଆଘାତ କରିବ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ତରଙ୍ଗ ଆଘାତ କରେ।
ଅସୁରୈର୍ଵା ସୁରୈର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ଯଵଧ୍ଯୋଽସି ରାଵଣ। ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ସୁମହଦ୍ ଵୈରଂ ଜୀଵଂସ୍ତସ୍ଯ ନ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବଙ୍କୁ ଅଜୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏତେ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁତା କରିବା ପରେ ସେଠାରୁ ଜୀବନ୍ତ ଚାଲିପାରିବ ନାହାଁ।
ସ ତେ ଜୀଵିତଶେଷସ୍ଯ ରାଘଵୋଽନ୍ତକରୋ ବଲୀ। ପଶୋର୍ଯୂପଗତସ୍ଯେଵ ଜୀଵିତଂ ତଵ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ତୋର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜୀବନର ଶେଷ କରିଦେବେ; ଯେପରି ବଳି ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯିବା ପରେ ତାହାର ରକ୍ଷା ଅସମ୍ଭବ।
ଯଦି ପଶ୍ଯେତ୍ ସ ରାମସ୍ତ୍ଵାଂ ରୋଷଦୀପ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ରକ୍ଷସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯ ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଯଥା ରୁଦ୍ରେଣ ମନ୍ମଥଃ
ଯଦି ରାମ ତୋତେ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ଦିନେ ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ମନ୍ମଥ ପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରିଯିବ।
ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ନଭସୋ ଭୂମୌ ପାତଯେନ୍ନାଶଯେତ ଵା। ସାଗରଂ ଶୋଷଯେଦ୍ ଵାପି ସ ସୀତାଂ ମୋଚଯେଦିହ
ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଫେଲିପାରିବ, ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବ କିମ୍ବା ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିପାରିବ, ସେଠିଏ ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ।
ଗତାସୁସ୍ତ୍ଵଂ ଗତଶ୍ରୀକୋ ଗତସତ୍ତ୍ଵୋ ଗତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଲଙ୍କା ଵୈଧଵ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ତ୍ଵତ୍କୃତେନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଏବେ ମୃତ ସମାନ, ତୋର ମହିମା ଓ ଶକ୍ତି ଶେଷ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ। ତୋର କାରଣରେ ଲଙ୍କା ବିଧବା ହେବ।
ନ ତେ ପାପମିଦଂ କର୍ମ ସୁଖୋଦର୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯାହଂ ନୀତା ଵିନାଭାଵଂ ପତିପାର୍ଶ୍ଵାତ୍ ତ୍ଵଯା ବଲାତ୍
ତୁମର ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରୁ କେବେ ସୁଖ ମିଳିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ବଳଜୋରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅଲଗା କରିଛ।
ସ ହି ଦେଵରସଂଯୁକ୍ତୋ ମମ ଭର୍ତା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ନିର୍ଭଯୋ ଵୀର୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୂନ୍ଯେ ଵସତି ଦଣ୍ଡକେ
ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ନିର୍ଭୟ, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ନିର୍ଜନତାରେ ନିଜ ବୀରତା ଉପରେ ଭରସା କରି ରହୁଛନ୍ତି।
ସ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ବଲଂ ଦର୍ପମୁତ୍ସେକଂ ଚ ତଥାଵିଧମ୍। ଅପନେଷ୍ଯତି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ସଂଯୁଗେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ତୋର ଶକ୍ତି, ବଳ, ଅଭିମାନ ଓ ଗର୍ବ ସବୁ ଦେହରୁ ଅପସାରଣ କରିଦେବେ।