ଧାରିତୁଂ ଶକ୍ଷ୍ଯସି ଚିରଂ ଵିଷଂ ପୀତ୍ଵେଵ ନିର୍ଘୃଣ। ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ ଦୁର୍ନିଵାରେଣ ରାଵଣ
ନିଷ୍ଠୁର, ବିଷ ପିଇଥିବା ପରେ ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କରିପାରିବ ନାହଁ। ରାବଣ, ତୁମେ ଅଟଳ କାଳ ପାଶରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛ।
କ୍ଵ ଗତୋ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଶର୍ମ ମମ ଭର୍ତୁର୍ମହାତ୍ମନଃ। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଵିନା ଭ୍ରାତରମାହଵେ
ମୋ ପତି ମହାପୁରୁଷ ଛଡ଼ା, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋର ଭାଇ ନଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବୁ?
ରାକ୍ଷସା ନିହତା ଯେନ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। କଥଂ ସ ରାଘଵୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ବଲୀ
ଯିଏ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେ ଶୂର ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ କିପରି ଅସଫଳ ହେବେ?
ନ ତ୍ଵାଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଛରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରିଷ୍ଟଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ପରୁଷଂ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣାଙ୍କଗା। ଭଯଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା କରୁଣଂ ଵିଲଲାପ ହ
ତୁମେ ମୋତେ ଚୋରି ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁମକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠୋର କଥା, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ବୈଦେହୀ, ରାବଣଙ୍କ ଅଂକରେ ବସି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ।
ତଦା ଭୃଶାର୍ତାଂ ବହୁ ଚୈଵ ଭାଷିଣୀଂ ଵିଲାପପୂର୍ଵଂ କରୁଣଂ ଚ ଭାମିନୀମ୍। ଜହାର ପାପସ୍ତରୁଣୀଂ ଵିଚେଷ୍ଟତୀଂ ନୃପାତ୍ମଜାମାଗତଗାତ୍ରଵେପଥୁଃ
ତେବେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବହୁ କଥା କହୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳା, ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ।
thumb|ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶୁଣ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଵାନ୍ତି ସର୍ଗ।
ହ୍ରିଯମାଣା ତୁ ଵୈଦେହୀ କଂଚିନ୍ନାଥମପଶ୍ଯତୀ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗସ୍ଥାନ୍ ପଞ୍ଚ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ହେଉଛି, ଭୂବନମୋହିନୀ ବୈଦେହୀ ଯେତେବେଳେ ହରାଯାଉଥିଲେ, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନ ଦେଖି, ସେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ପାଞ୍ଚଟି ବାନର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ କୌଶେଯଂ କନକପ୍ରଭମ୍। ଉତ୍ତରୀଯଂ ଵରାରୋହା ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଆକୃତିର ସୀତା, ସୁନା ରଙ୍ଗର କଞ୍ଚୁକ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମୁମୋଚ ଯଦି ରାମାଯ ଶଂସେଯୁରିତି ଭାମିନୀ। ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସହଭୂଷଣମ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇପାରିବେ', ଏହି ଭାବେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଗହଣା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ତୁ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତ୍କର୍ମ ଚ ନ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ପିଙ୍ଗାକ୍ଷାସ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ
ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ବାନରମାନେ ଅନ୍ମିଳିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶାଳ ନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ତଦା ସୀତାଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରୋତ୍ତମାଃ। ସ ଚ ପମ୍ପାମତିକ୍ରମ୍ଯ ଲଙ୍କାମଭିମୁଖଃ ପୁରୀମ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ବାନରମାନେ କନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ରାବଣ, ପମ୍ପା ଝିଲିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଲଙ୍କା ନଗର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଜଗାମ ମୈଥିଲୀଂ ଗୃହ୍ଯ ରୁଦତୀଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ତାଂ ଜହାର ସୁସଂହୃଷ୍ଟୋ ରାଵଣୋ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, କନ୍ଦୁଥିବା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ। ରାବଣ ଅତି ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ଏହା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଉଥିଲା।
ଉତ୍ସଙ୍ଗେନୈଵ ଭୁଜଗୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ ମହାଵିଷାମ୍। ଵନାନି ସରିତଃ ଶୈଲାନ୍ ସରାଂସି ଚ ଵିହାଯସା
ସେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ରଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ଭଳି, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଝିଲି ଉପରେ ଉଡ଼ିଗଲେ।
ସ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମତୀଯାଯ ଶରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ। ତିମିନକ୍ରନିକେତଂ ତୁ ଵରୁଣାଲଯମକ୍ଷଯମ୍
ସେ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ, ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣ ଭଳି, ମାଛ ଓ ମଗର ରହୁଥିବା ଅକ୍ଷୟ ବରୁଣ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ସରିତାଂ ଶରଣଂ ଗତ୍ଵା ସମତୀଯାଯ ସାଗରମ୍। ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ପରିଵୃତ୍ତୋର୍ମୀ ରୁଦ୍ଧମୀନମହୋରଗଃ
ନଦୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ତାଙ୍କ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ତରଙ୍ଗମାନେ ପଛକୁ ଘୁରିଗଲେ, ମାଛ ଓ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଅଟକିଗଲେ।
ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଯାଂ ବଭୂଵ ଵରୁଣାଲଯଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତା ଵାଚଃ ସସୃଜୁଶ୍ଚାରଣାସ୍ତଦା
ବୈଦେହୀ ହରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ବରୁଣ ନିବାସ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଚାରଣମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥା କହିଲେ।
ଏତଦନ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵ ଇତି ସିଦ୍ଧାସ୍ତଥାବ୍ରୁଵନ୍। ସ ତୁ ସୀତାଂ ଵିଚେଷ୍ଟନ୍ତୀମଙ୍କେନାଦାଯ ରାଵଣଃ
ସିଦ୍ଧମାନେ କହିଲେ, 'ଏହି ହେଉଛି ଦଶମୁଖୀର ଶେଷ'। ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ରୂପିଣୀଂ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ। ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ସୁଵିଭକ୍ତମହାପଥାମ୍
ସେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆକୃତି ଥିଲା। ସେ ଭଲଭାବରେ ବିଛିତ ମହାପଥ ଥିବା ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସଂରୂଢକକ୍ଷ୍ଯାଂ ବହୁଲାଂ ସ୍ଵମନ୍ତଃପୁରମାଵିଶତ୍। ତତ୍ର ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ଶୋକମୋହସମନ୍ଵିତାମ୍
ସେ ନିଜ ଦୃଢ଼ ପରିଘେରା ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଭରିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ରଖିଲେ।
ନିଦଧେ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ମଯୋ ମାଯାମିଵାସୁରୀମ୍। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପିଶାଚୀର୍ଘୋରଦର୍ଶନାଃ
ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ମୟା ଏକ ମାୟାବି ଦାନବୀକୁ ରଖିଥିଲେ। ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯଥା ନୈନାଂ ପୁମାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀ ଵା ସୀତାଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯସମ୍ମତଃ। ମୁକ୍ତାମଣିସୁଵର୍ଣାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଯେଉଁଠି ମୋର ଆଜ୍ଞା ଛଡ଼ା, କେହି ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ମୁକ୍ତା, ମଣି, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା—
ଯଦ୍ ଯଦିଚ୍ଛେତ୍ ତଦୈଵାସ୍ଯା ଦେଯଂ ମଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ଯଥା। ଯା ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀଂ ଵଚନଂ କିଂଚିଦପ୍ରିଯମ୍
ସେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଚାହିଁବେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଏକଥା ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କହିବେ—
ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଦି ଵା ଜ୍ଞାନାନ୍ନ ତସ୍ଯା ଜୀଵିତଂ ପ୍ରିଯମ୍। ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀସ୍ତାସ୍ତୁ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଅଜ୍ଞାନରୁ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନରୁ ହେଉ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବା ମୂଲ୍ୟବାନ ନୁହେଁ। ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସରାଜ କହିଲେ।
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯାନ୍ତଃପୁରାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କିଂ କୃତ୍ଯମିତି ଚିନ୍ତଯନ୍। ଦଦର୍ଶାଷ୍ଟୌ ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ପିଶିତାଶନାନ୍
ସେ ତାହା ପରେ ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରିଲେ, କଣ କରିବେ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଆଠିଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସ।
ସ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଉଵାଚ ତାନିଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ଯ ବଲଵୀର୍ଯତଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଦେବତାଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ କୁ ଶ୍ଲାଘା କରି କହିଲେ—
ନାନାପ୍ରହରଣାଃ କ୍ଷିପ୍ରମିତୋ ଗଚ୍ଛତ ସତ୍ଵରାଃ। ଜନସ୍ଥାନଂ ହତସ୍ଥାନଂ ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଖରାଲଯମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ତୁମେ ସବୁଏ ତୁରନ୍ତ ଏଠାରୁ ଯାଅ। ଖରଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ନିବାସ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ।
ତତ୍ରାସ୍ଯତାଂ ଜନସ୍ଥାନେ ଶୂନ୍ଯେ ନିହତରାକ୍ଷସେ। ପୌରୁଷଂ ବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତ୍ରାସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ
ଏବେ ଜନସ୍ଥାନରେ ରୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ତୁମର ସାହସ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଭରସା କର, ଭୟକୁ ଦୂରେ ଛାଡିଦିଅ।
ବହୁସୈନ୍ଯଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଜନସ୍ଥାନେ ନିଵେଶିତମ୍। ସଦୂଷଣଖରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ନିହତଂ ରାମସାଯକୈଃ
ଜନସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଥିଲା, ଦୂଷଣ ଓ ଖର ସହିତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତତଃ କ୍ରୋଧୋ ମମାପୂର୍ଵୋ ଧୈର୍ଯସ୍ଯୋପରି ଵର୍ଧତେ। ଵୈରଂ ଚ ସୁମହଜ୍ଜାତଂ ରାମଂ ପ୍ରତି ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନରେ ଅପୂର୍ବ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଛି, ଧୈର୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନିର୍ଯାତଯିତୁମିଚ୍ଛାମି ତଚ୍ଚ ଵୈରଂ ମହାରିପୋଃ। ନହି ଲପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନିଦ୍ରାମହତ୍ଵା ସଂଯୁଗେ ରିପୁମ୍
ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁତାକୁ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଉତ୍ସର୍ଜନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିପାରିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ଶୟନ ମିଳିବ ନାହିଁ।