ରୋଷରୋଦନତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଭୀମାକ୍ଷଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ରୁଦତୀ କରୁଣଂ ସୀତା ହ୍ରିଯମାଣା ତମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧ ଓ କାନ୍ଦିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କୁ କାନ୍ଦିକି କହିଲେ।
ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ ନୀଚ କର୍ମଣାନେନ ରାଵଣ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିରହିତାଂ ଯୋ ମାଂ ଚୋରଯିତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ଏ ନିଚ୍ଚ, ରାବଣ, ଏମିତି କୁକର୍ମ କରି, ମୋତେ ଏକାକି ଜାଣି ଚୋର ଭଳି ନେଇଯାଉଛ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି ଅନୁଭବୁନାହଁ?
ତ୍ଵଯୈଵ ନୂନଂ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଭୀରୁଣା ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତା। ମମାପଵାହିତୋ ଭର୍ତା ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୋତେ ହରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୃଗ ରୂପ ଧରି ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଚତୁରତାରେ ଦୂରେ ପଠାଇଥିଲ।
ଯୋ ହି ମାମୁଦ୍ଯତସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସୋଽପ୍ଯଯଂ ଵିନିପାତିତଃ। ଗୃଧ୍ରରାଜଃ ପୁରାଣୋଽସୌ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ସଖା ମମ
ଯିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଣା ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସହେଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ପରମଂ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସାଧମ। ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ନାମଧେଯଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ନାସ୍ମି ଜିତା ତ୍ଵଯା
ତୋର ଶକ୍ତି ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ନିମ୍ନତମ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାମ ଘୋଷଣା କରିଥିଲୁ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିପାରିନାହଁ।
ଈଦୃଶଂ ଗର୍ହିତଂ କର୍ମ କଥଂ କୃତ୍ଵା ନ ଲଜ୍ଜସେ। ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚାହରଣଂ ନୀଚ ରହିତେ ଚ ପରସ୍ଯ ଚ
ଏମିତି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଲୁଚି ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ହରଣ କରି, ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବୁନାହଁ, ନିଚ୍ଚ?
କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପୁରୁଷାଃ କର୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ସୁନୃଶଂସମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ତଵ ଶୌଟୀର୍ଯମାନିନଃ
ଲୋକେ ତୋର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ—ଏହା ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବି ତୋର ଶୌର୍ୟ ଓ ଗର୍ବକୁ ଅପମାନ କରିବେ।
ଧିକ୍ ତେ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ତଦା। କୁଲାକ୍ରୋଶକରଂ ଲୋକେ ଧିକ୍ ତେ ଚାରିତ୍ରମୀଦୃଶମ୍
ତୋର ଯେଉଁ ଶୌର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଆପଣେ କହିଥିଲୁ, ତାହା ଉପରେ ଅପମାନ ହେଉ। ଏପରି କାମ କରି ତୁମେ ଗୋଟିଏ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ପକାଇଲୁ।
କିଂ ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁମେଵଂ ହି ଯଜ୍ଜଵେନୈଵ ଧାଵସି। ମୁହୂର୍ତମପି ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି
ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଳାଉଛ, ଏଠାରେ କି କରିବାଯୋଗ୍ୟ? କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହ, ତୁମେ ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନହି ଚକ୍ଷୁଃପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯୋଃ ପାର୍ଥିଵପୁତ୍ରଯୋଃ। ସସୈନ୍ଯୋଽପି ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵିତୁମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡିଲେ, ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ତ୍ଵଂ ତଯୋଃ ଶରସ୍ପର୍ଶଂ ସୋଢୁଂ ଶକ୍ତଃ କଥଂଚନ। ଵନେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ଯେଵ ସ୍ପର୍ଶମଗ୍ନେର୍ଵିହଂଗମଃ
ସେମାନଙ୍କ ତୀରର ସ୍ପର୍ଶ ସହିବାକୁ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶ ପକ୍ଷୀ ସହିପାରେ ନାହିଁ।
ସାଧୁ କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମନଃ ପଥ୍ଯଂ ସାଧୁ ମାଂ ମୁଞ୍ଚ ରାଵଣ। ମତ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ପତିର୍ମମ
ରାବଣ, ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେ। ମୋ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେବାରେ ମୋ ପତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆକ୍ରୋଶିତ ହେଇ ତୋର ନଶ୍ୱାନ କରିଦେବେ।
ଵିଧାସ୍ଯତି ଵିନାଶାଯ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଯଦି ନ ମୁଞ୍ଚସି। ଯେନ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ବଲାନ୍ମାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ଯଦି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ତୋର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ କରିଦେବେ। ଯେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ନେଇ ତୁମେ ମୋତେ ଜୋରକରି ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ତୋର ନଶ୍ୱାନ ହେବ।
ଵ୍ଯଵସାଯସ୍ତୁ ତେ ନୀଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରର୍ଥକଃ। ନହ୍ଯହଂ ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଭର୍ତାରଂ ଵିବୁଧୋପମମ୍
ନିଚ୍ଚ, ତୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ। ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ଯିଏ ଦେବତା ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଉତ୍ସହେ ଶତ୍ରୁଵଶଗା ପ୍ରାଣାନ୍ ଧାରଯିତୁଂ ଚିରମ୍। ନ ନୂନଂ ଚାତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯଃ ପଥ୍ଯଂ ଵା ସମଵେକ୍ଷସେ
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହି, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ, କଣ ଉପକୃତିକର, ତାହା ଭାବୁନାହଁ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଯଥା ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିପରୀତାନି ସେଵତେ। ମୁମୂର୍ଷୂଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଯତ୍ ପଥ୍ଯଂ ତନ୍ନ ରୋଚତେ
ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେପରି ନିଜ ପାଇଁ ଅନିଷ୍ଟ କାମ କରେ, ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଭଲ କଥାକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯାମୀହ ହି କଣ୍ଠେ ତ୍ଵାଂ କାଲପାଶାଵପାଶିତମ୍। ଯଥା ଚାସ୍ମିନ୍ ଭଯସ୍ଥାନେ ନ ବିଭେଷି ନିଶାଚର
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏଠାରେ ତୋର ଗଳାରେ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହଁ, ରାତିର ଚର।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହିରଣ୍ମଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସମ୍ପଶ୍ଯସି ମହୀରୁହାନ୍। ନଦୀଂ ଵୈତରଣୀଂ ଘୋରାଂ ରୁଧିରୌଘଵିଵାହିନୀମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ସୁନାର ଗଛ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ, ଯାହା ରକ୍ତ ଧାରା ବହାଉଛି, ଦେଖୁଛ।
ଖଡ୍ଗପତ୍ରଵନଂ ଚୈଵ ଭୀମଂ ପଶ୍ଯସି ରାଵଣ। ତପ୍ତକାଞ୍ଚନପୁଷ୍ପାଂ ଚ ଵୈଦୂର୍ଯପ୍ରଵରଚ୍ଛଦାମ୍
ରାବଣ, ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦଳିଆ ପତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ, ତାପିତ ସୁନାର ଫୁଲ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବୈଦୂର୍ୟ ଛାଡ଼ ଦେଖୁଛ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଶାଲ୍ମଲୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାମାଯସୈଃ କଣ୍ଟକୈଶ୍ଚିତାମ୍। ନହି ତ୍ଵମୀଦୃଶଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାଲୀକଂ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା କାଁଟା ଲାଗିଥିବା ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛ ଦେଖିବ। ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ତୁମେ ତାହାର ଫଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ।
ଧାରିତୁଂ ଶକ୍ଷ୍ଯସି ଚିରଂ ଵିଷଂ ପୀତ୍ଵେଵ ନିର୍ଘୃଣ। ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ ଦୁର୍ନିଵାରେଣ ରାଵଣ
ନିଷ୍ଠୁର, ବିଷ ପିଇଥିବା ପରେ ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କରିପାରିବ ନାହଁ। ରାବଣ, ତୁମେ ଅଟଳ କାଳ ପାଶରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛ।
କ୍ଵ ଗତୋ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଶର୍ମ ମମ ଭର୍ତୁର୍ମହାତ୍ମନଃ। ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଵିନା ଭ୍ରାତରମାହଵେ
ମୋ ପତି ମହାପୁରୁଷ ଛଡ଼ା, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋର ଭାଇ ନଥିବାବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ପାଇବୁ?
ରାକ୍ଷସା ନିହତା ଯେନ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। କଥଂ ସ ରାଘଵୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ବଲୀ
ଯିଏ ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେ ଶୂର ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ କିପରି ଅସଫଳ ହେବେ?
ନ ତ୍ଵାଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଛରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରିଷ୍ଟଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ଏତଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ ପରୁଷଂ ଵୈଦେହୀ ରାଵଣାଙ୍କଗା। ଭଯଶୋକସମାଵିଷ୍ଟା କରୁଣଂ ଵିଲଲାପ ହ
ତୁମେ ମୋତେ ଚୋରି ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁମକୁ ମାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଠୋର କଥା, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ବୈଦେହୀ, ରାବଣଙ୍କ ଅଂକରେ ବସି, କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ।
ତଦା ଭୃଶାର୍ତାଂ ବହୁ ଚୈଵ ଭାଷିଣୀଂ ଵିଲାପପୂର୍ଵଂ କରୁଣଂ ଚ ଭାମିନୀମ୍। ଜହାର ପାପସ୍ତରୁଣୀଂ ଵିଚେଷ୍ଟତୀଂ ନୃପାତ୍ମଜାମାଗତଗାତ୍ରଵେପଥୁଃ
ତେବେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବହୁ କଥା କହୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳା, ଦୟାଳୁ ଭାବରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ।
thumb|ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶୁଣ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଵାନ୍ତି ସର୍ଗ।
ହ୍ରିଯମାଣା ତୁ ଵୈଦେହୀ କଂଚିନ୍ନାଥମପଶ୍ଯତୀ। ଦଦର୍ଶ ଗିରିଶୃଙ୍ଗସ୍ଥାନ୍ ପଞ୍ଚ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ହେଉଛି, ଭୂବନମୋହିନୀ ବୈଦେହୀ ଯେତେବେଳେ ହରାଯାଉଥିଲେ, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନ ଦେଖି, ସେ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ପାଞ୍ଚଟି ବାନର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ କୌଶେଯଂ କନକପ୍ରଭମ୍। ଉତ୍ତରୀଯଂ ଵରାରୋହା ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଉତ୍ତମ ଆକୃତିର ସୀତା, ସୁନା ରଙ୍ଗର କଞ୍ଚୁକ ଓ ଶୁଭ୍ର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ମୁମୋଚ ଯଦି ରାମାଯ ଶଂସେଯୁରିତି ଭାମିନୀ। ଵସ୍ତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ନିକ୍ଷିପ୍ତଂ ସହଭୂଷଣମ୍
ସେ ଭାବିଲେ, 'ଏମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇପାରିବେ', ଏହି ଭାବେ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ଗହଣା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ତୁ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତତ୍କର୍ମ ଚ ନ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ପିଙ୍ଗାକ୍ଷାସ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ
ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ ବାନରମାନେ ଅନ୍ମିଳିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶାଳ ନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।