ଜଲପ୍ରପାତାସ୍ରମୁଖାଃ ଶୃଙ୍ଗୈରୁଚ୍ଛ୍ରିତବାହୁଭିଃ। ସୀତାଯାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଯାଂ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଵ ପର୍ଵତାଃ
ପାହାଡ଼ମାନେ ଝରଣାକୁ ମୁହଁ ଭାବେ ଓ ଚୂଡ଼ାକୁ ଉଠାଇଥିବା ହାତ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନୋ ଦିଵାକରଃ। ପ୍ରଵିଧ୍ଵସ୍ତପ୍ରଭଃ ଶ୍ରୀମାନାସୀତ୍ ପାଣ୍ଡୁରମଣ୍ଡଲଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦିନକର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ, ଧଳା ଚକ୍ର ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତଃ ସତ୍ଯଂ ନାର୍ଜଵଂ ନାନୃଶଂସତା। ଯତ୍ର ରାମସ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା କିମ୍ବା ଦୟା କିଛି ନାହିଁ।
ଇତି ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ଗଣଶଃ ପର୍ଯଦେଵଯନ୍। ଵିତ୍ରସ୍ତକା ଦୀନମୁଖା ରୁରୁଦୁର୍ମୃଗପୋତକାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ; ଭୟଭୀତ ଓ ମନ୍ଦମୁଖ ହୋଇ, ଛୋଟ ମୃଗଶାବକମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଉଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନଯନୈର୍ଭଯାଦିଵ ଵିଲକ୍ଷଣୈଃ। ସୁପ୍ରଵେପିତଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁର୍ଵନଦେଵତାଃ
ବନଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲେ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ଦୃଢଂ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ତଥା ଗତାମ୍। ତାଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମେତି କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମଧୁରସ୍ଵରାମ୍
ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, 'ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଡାକୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଅଵେକ୍ଷମାଣାଂ ବହୁଶୋ ଵୈଦେହୀଂ ଧରଣୀତଲମ୍। ସ ତାମାକୁଲକେଶାନ୍ତାଂ ଵିପ୍ରମୃଷ୍ଟଵିଶେଷକାମ୍। ଜହାରାତ୍ମଵିନାଶାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମନସ୍ଵିନୀମ୍
ଧରଣୀକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହି, ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ଓ ଅଲଙ୍କାର ଅସ୍ଥିର ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଧରିନେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସା ଚାରୁଦତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଵିନାକୃତା ବନ୍ଧୁଜନେନ ମୈଥିଲୀ। ଅପଶ୍ଯତୀ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣାଵୁଭୌ ଵିଵର୍ଣଵକ୍ତ୍ରା ଭଯଭାରପୀଡିତା
ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା ମୈଥିଲୀ, ନିଜ ପରିବାର ବିହୀନ ହୋଇ, ଭୟର ଭାରରେ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଖମୁତ୍ପତନ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଦୁଃଖିତା ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଭଯେ ମହତି ଵର୍ତିନୀ
ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଅତି ଚିନ୍ତାରେ, ବଡ଼ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୋଷରୋଦନତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଭୀମାକ୍ଷଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ରୁଦତୀ କରୁଣଂ ସୀତା ହ୍ରିଯମାଣା ତମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧ ଓ କାନ୍ଦିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କୁ କାନ୍ଦିକି କହିଲେ।
ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ ନୀଚ କର୍ମଣାନେନ ରାଵଣ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିରହିତାଂ ଯୋ ମାଂ ଚୋରଯିତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ଏ ନିଚ୍ଚ, ରାବଣ, ଏମିତି କୁକର୍ମ କରି, ମୋତେ ଏକାକି ଜାଣି ଚୋର ଭଳି ନେଇଯାଉଛ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି ଅନୁଭବୁନାହଁ?
ତ୍ଵଯୈଵ ନୂନଂ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଭୀରୁଣା ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତା। ମମାପଵାହିତୋ ଭର୍ତା ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୋତେ ହରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୃଗ ରୂପ ଧରି ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଚତୁରତାରେ ଦୂରେ ପଠାଇଥିଲ।
ଯୋ ହି ମାମୁଦ୍ଯତସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସୋଽପ୍ଯଯଂ ଵିନିପାତିତଃ। ଗୃଧ୍ରରାଜଃ ପୁରାଣୋଽସୌ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ସଖା ମମ
ଯିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଣା ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସହେଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ପରମଂ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସାଧମ। ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ନାମଧେଯଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ନାସ୍ମି ଜିତା ତ୍ଵଯା
ତୋର ଶକ୍ତି ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ନିମ୍ନତମ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାମ ଘୋଷଣା କରିଥିଲୁ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିପାରିନାହଁ।
ଈଦୃଶଂ ଗର୍ହିତଂ କର୍ମ କଥଂ କୃତ୍ଵା ନ ଲଜ୍ଜସେ। ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚାହରଣଂ ନୀଚ ରହିତେ ଚ ପରସ୍ଯ ଚ
ଏମିତି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଲୁଚି ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ହରଣ କରି, ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବୁନାହଁ, ନିଚ୍ଚ?
କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପୁରୁଷାଃ କର୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ସୁନୃଶଂସମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ତଵ ଶୌଟୀର୍ଯମାନିନଃ
ଲୋକେ ତୋର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ—ଏହା ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବି ତୋର ଶୌର୍ୟ ଓ ଗର୍ବକୁ ଅପମାନ କରିବେ।
ଧିକ୍ ତେ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ତଦା। କୁଲାକ୍ରୋଶକରଂ ଲୋକେ ଧିକ୍ ତେ ଚାରିତ୍ରମୀଦୃଶମ୍
ତୋର ଯେଉଁ ଶୌର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଆପଣେ କହିଥିଲୁ, ତାହା ଉପରେ ଅପମାନ ହେଉ। ଏପରି କାମ କରି ତୁମେ ଗୋଟିଏ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ପକାଇଲୁ।
କିଂ ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁମେଵଂ ହି ଯଜ୍ଜଵେନୈଵ ଧାଵସି। ମୁହୂର୍ତମପି ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି
ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଳାଉଛ, ଏଠାରେ କି କରିବାଯୋଗ୍ୟ? କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହ, ତୁମେ ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନହି ଚକ୍ଷୁଃପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯୋଃ ପାର୍ଥିଵପୁତ୍ରଯୋଃ। ସସୈନ୍ଯୋଽପି ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵିତୁମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡିଲେ, ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ତ୍ଵଂ ତଯୋଃ ଶରସ୍ପର୍ଶଂ ସୋଢୁଂ ଶକ୍ତଃ କଥଂଚନ। ଵନେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ଯେଵ ସ୍ପର୍ଶମଗ୍ନେର୍ଵିହଂଗମଃ
ସେମାନଙ୍କ ତୀରର ସ୍ପର୍ଶ ସହିବାକୁ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ସ୍ପର୍ଶ ପକ୍ଷୀ ସହିପାରେ ନାହିଁ।
ସାଧୁ କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମନଃ ପଥ୍ଯଂ ସାଧୁ ମାଂ ମୁଞ୍ଚ ରାଵଣ। ମତ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ପତିର୍ମମ
ରାବଣ, ନିଜ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କର, ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେ। ମୋ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ହେବାରେ ମୋ ପତି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆକ୍ରୋଶିତ ହେଇ ତୋର ନଶ୍ୱାନ କରିଦେବେ।
ଵିଧାସ୍ଯତି ଵିନାଶାଯ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଯଦି ନ ମୁଞ୍ଚସି। ଯେନ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସାଯେନ ବଲାନ୍ମାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ଯଦି ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଉ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ତୋର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ କରିଦେବେ। ଯେ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ନେଇ ତୁମେ ମୋତେ ଜୋରକରି ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ତୋର ନଶ୍ୱାନ ହେବ।
ଵ୍ଯଵସାଯସ୍ତୁ ତେ ନୀଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରର୍ଥକଃ। ନହ୍ଯହଂ ତମପଶ୍ଯନ୍ତୀ ଭର୍ତାରଂ ଵିବୁଧୋପମମ୍
ନିଚ୍ଚ, ତୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟର୍ଥ ହେବ। ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବାରୁ, ଯିଏ ଦେବତା ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଉତ୍ସହେ ଶତ୍ରୁଵଶଗା ପ୍ରାଣାନ୍ ଧାରଯିତୁଂ ଚିରମ୍। ନ ନୂନଂ ଚାତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯଃ ପଥ୍ଯଂ ଵା ସମଵେକ୍ଷସେ
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହି, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଭଲ, କଣ ଉପକୃତିକର, ତାହା ଭାବୁନାହଁ।
ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ଯଥା ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିପରୀତାନି ସେଵତେ। ମୁମୂର୍ଷୂଣାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଯତ୍ ପଥ୍ଯଂ ତନ୍ନ ରୋଚତେ
ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେପରି ନିଜ ପାଇଁ ଅନିଷ୍ଟ କାମ କରେ, ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଭଲ କଥାକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି।
ପଶ୍ଯାମୀହ ହି କଣ୍ଠେ ତ୍ଵାଂ କାଲପାଶାଵପାଶିତମ୍। ଯଥା ଚାସ୍ମିନ୍ ଭଯସ୍ଥାନେ ନ ବିଭେଷି ନିଶାଚର
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏଠାରେ ତୋର ଗଳାରେ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ବାନ୍ଧାଯାଇଛି। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହଁ, ରାତିର ଚର।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହିରଣ୍ମଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସମ୍ପଶ୍ଯସି ମହୀରୁହାନ୍। ନଦୀଂ ଵୈତରଣୀଂ ଘୋରାଂ ରୁଧିରୌଘଵିଵାହିନୀମ୍
ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ସୁନାର ଗଛ ଓ ଭୟଙ୍କର ବୈତରଣୀ ନଦୀ, ଯାହା ରକ୍ତ ଧାରା ବହାଉଛି, ଦେଖୁଛ।
ଖଡ୍ଗପତ୍ରଵନଂ ଚୈଵ ଭୀମଂ ପଶ୍ଯସି ରାଵଣ। ତପ୍ତକାଞ୍ଚନପୁଷ୍ପାଂ ଚ ଵୈଦୂର୍ଯପ୍ରଵରଚ୍ଛଦାମ୍
ରାବଣ, ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦଳିଆ ପତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ, ତାପିତ ସୁନାର ଫୁଲ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବୈଦୂର୍ୟ ଛାଡ଼ ଦେଖୁଛ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ଶାଲ୍ମଲୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାମାଯସୈଃ କଣ୍ଟକୈଶ୍ଚିତାମ୍। ନହି ତ୍ଵମୀଦୃଶଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯାଲୀକଂ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା କାଁଟା ଲାଗିଥିବା ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛ ଦେଖିବ। ଏପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ତୁମେ ତାହାର ଫଳରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ।