ସା ତୁ ରାଵଣଵେଗେନ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସମନ୍ତତଃ। ସମାଧୂତା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ରାବଣଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ ବିକ୍ରିୟା ହୋଇଥିବା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକ୍ରିୟା ହୋଇ, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଘେରିଗଲା।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଧାରା ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜମ୍। ନକ୍ଷତ୍ରମାଲା ଵିମଲା ମେରୁଂ ନଗମିଵୋନ୍ନତମ୍
ଫୁଲର ଧାରା, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଏହା ନିର୍ମଳ ତାରାମାଳା ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚରଣାନ୍ନୂପୁରଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍। ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମଣ୍ଡଲସଂକାଶଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ବୈଦେହୀଙ୍କର ପାଉଠୁ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ନୂପୁର, ବିଦ୍ୟୁତ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତରୁପ୍ରଵାଲରକ୍ତା ସା ନୀଲାଙ୍ଗଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଶୋଭଯତ ଵୈଦେହୀ ଗଜଂ କକ୍ଷ୍ଯେଵ କାଞ୍ଚନୀ
ବୈଦେହୀ, ଗଛର କିଶୋର ପତ୍ରରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ସହିତ, ନୀଳ ଦେହର ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମହିମାକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ଏହା ହାତୀର କକ୍ଷରେ ସୁନାର କାଞ୍ଚି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତାଂ ମହୋଲ୍କାମିଵାକାଶେ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଜହାରାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ସୀତାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ
ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହା ଉଲ୍କା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି ନେଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତାନ୍ଯଗ୍ନିଵର୍ଣାନି ଭୂଷଣାନି ମହୀତଲେ। ସଘୋଷାଣ୍ଯଵଶୀର୍ଯନ୍ତ କ୍ଷୀଣାସ୍ତାରା ଇଵାମ୍ବରାତ୍
ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତୁଟି ଝରିଗଲା; ଏହା ଆକାଶରୁ ଅଳସା ତାରା ଭଳି ଖସିଗଲା।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ତନାନ୍ତରାଦ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ହାରସ୍ତାରାଧିପଦ୍ଯୁତିଃ। ଵୈଦେହ୍ଯା ନିପତନ୍ ଭାତି ଗଙ୍ଗେଵ ଗଗନଚ୍ଯୁତା
ବୈଦେହୀଙ୍କର ଅଂତଃସ୍ଥାନରୁ ଖସିଥିବା ହାର, ତାରାମୁକ୍ତା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ଏହା ଖସିବା ବେଳେ ଗଗନରୁ ଝରିଥିବା ଗଙ୍ଗା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉତ୍ପାତଵାତାଭିରତା ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣାଯୁତାଃ। ମା ଭୈରିତି ଵିଧୂତାଗ୍ରା ଵ୍ଯାଜହ୍ରୁରିଵ ପାଦପାଃ
ଅପଶକୁନ ହାଲାରେ ଡ଼ାଳ ଉଠିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଭରିଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା 'ଭୟ କରିନାହିଁ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ନଲିନ୍ଯୋ ଧ୍ଵସ୍ତକମଲାସ୍ତ୍ରସ୍ତମୀନଜଲେଚରାଃ। ସଖୀମିଵ ଗତୋତ୍ସାହାଂ ଶୋଚନ୍ତୀଵ ସ୍ମ ମୈଥିଲୀମ୍
ପଦ୍ମଗୁଛ ମୁଝିଯାଇଥିବା, ଭୟଭୀତ ମାଛ ଓ ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ ମାନେ, ନିରାଶ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସହେଳୀ ଭାବେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତାଦଭିସମ୍ପତ୍ଯ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗଦ୍ଵିଜାଃ। ଅନ୍ଵଧାଵଂସ୍ତଦା ରୋଷାତ୍ ସୀତାଚ୍ଛାଯାନୁଗାମିନଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସିଂହ, ବାଘ, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ସୀତାଙ୍କ ଛାୟାକୁ କ୍ରୋଧରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଜଲପ୍ରପାତାସ୍ରମୁଖାଃ ଶୃଙ୍ଗୈରୁଚ୍ଛ୍ରିତବାହୁଭିଃ। ସୀତାଯାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଯାଂ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଵ ପର୍ଵତାଃ
ପାହାଡ଼ମାନେ ଝରଣାକୁ ମୁହଁ ଭାବେ ଓ ଚୂଡ଼ାକୁ ଉଠାଇଥିବା ହାତ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୀନୋ ଦିଵାକରଃ। ପ୍ରଵିଧ୍ଵସ୍ତପ୍ରଭଃ ଶ୍ରୀମାନାସୀତ୍ ପାଣ୍ଡୁରମଣ୍ଡଲଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦିନକର ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ, ଧଳା ଚକ୍ର ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନାସ୍ତି ଧର୍ମଃ କୁତଃ ସତ୍ଯଂ ନାର୍ଜଵଂ ନାନୃଶଂସତା। ଯତ୍ର ରାମସ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ସରଳତା କିମ୍ବା ଦୟା କିଛି ନାହିଁ।
ଇତି ଭୂତାନି ସର୍ଵାଣି ଗଣଶଃ ପର୍ଯଦେଵଯନ୍। ଵିତ୍ରସ୍ତକା ଦୀନମୁଖା ରୁରୁଦୁର୍ମୃଗପୋତକାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ; ଭୟଭୀତ ଓ ମନ୍ଦମୁଖ ହୋଇ, ଛୋଟ ମୃଗଶାବକମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଉଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନଯନୈର୍ଭଯାଦିଵ ଵିଲକ୍ଷଣୈଃ। ସୁପ୍ରଵେପିତଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ବଭୂଵୁର୍ଵନଦେଵତାଃ
ବନଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିଥିଲେ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁନିପୁନି ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ଦୃଢଂ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ତଥା ଗତାମ୍। ତାଂ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମେତି କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ମଧୁରସ୍ଵରାମ୍
ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିବା, 'ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବୋଲି ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଡାକୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଅଵେକ୍ଷମାଣାଂ ବହୁଶୋ ଵୈଦେହୀଂ ଧରଣୀତଲମ୍। ସ ତାମାକୁଲକେଶାନ୍ତାଂ ଵିପ୍ରମୃଷ୍ଟଵିଶେଷକାମ୍। ଜହାରାତ୍ମଵିନାଶାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମନସ୍ଵିନୀମ୍
ଧରଣୀକୁ ପୁନିପୁନି ଚାହି, ବିକ୍ଷିପ୍ତ କେଶ ଓ ଅଲଙ୍କାର ଅସ୍ଥିର ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କ ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ ଧରିନେଲେ।
ତତସ୍ତୁ ସା ଚାରୁଦତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଵିନାକୃତା ବନ୍ଧୁଜନେନ ମୈଥିଲୀ। ଅପଶ୍ଯତୀ ରାଘଵଲକ୍ଷ୍ମଣାଵୁଭୌ ଵିଵର୍ଣଵକ୍ତ୍ରା ଭଯଭାରପୀଡିତା
ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ପବିତ୍ର ହସ ଥିବା ମୈଥିଲୀ, ନିଜ ପରିବାର ବିହୀନ ହୋଇ, ଭୟର ଭାରରେ ମୁହଁ ଫିକା ହୋଇ, ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଖମୁତ୍ପତନ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଦୁଃଖିତା ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଭଯେ ମହତି ଵର୍ତିନୀ
ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଓ ଅତି ଚିନ୍ତାରେ, ବଡ଼ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ରୋଷରୋଦନତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଭୀମାକ୍ଷଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ରୁଦତୀ କରୁଣଂ ସୀତା ହ୍ରିଯମାଣା ତମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧ ଓ କାନ୍ଦିବାରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କୁ କାନ୍ଦିକି କହିଲେ।
ନ ଵ୍ଯପତ୍ରପସେ ନୀଚ କର୍ମଣାନେନ ରାଵଣ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିରହିତାଂ ଯୋ ମାଂ ଚୋରଯିତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ଏ ନିଚ୍ଚ, ରାବଣ, ଏମିତି କୁକର୍ମ କରି, ମୋତେ ଏକାକି ଜାଣି ଚୋର ଭଳି ନେଇଯାଉଛ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କାହିଁକି ଅନୁଭବୁନାହଁ?
ତ୍ଵଯୈଵ ନୂନଂ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ଭୀରୁଣା ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତା। ମମାପଵାହିତୋ ଭର୍ତା ମୃଗରୂପେଣ ମାଯଯା
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୋତେ ହରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୃଗ ରୂପ ଧରି ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଚତୁରତାରେ ଦୂରେ ପଠାଇଥିଲ।
ଯୋ ହି ମାମୁଦ୍ଯତସ୍ତ୍ରାତୁଂ ସୋଽପ୍ଯଯଂ ଵିନିପାତିତଃ। ଗୃଧ୍ରରାଜଃ ପୁରାଣୋଽସୌ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ସଖା ମମ
ଯିଏ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଠିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଣା ଗୃଧ୍ରରାଜ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସହେଳୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ପରମଂ ଖଲୁ ତେ ଵୀର୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରାକ୍ଷସାଧମ। ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ନାମଧେଯଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ନାସ୍ମି ଜିତା ତ୍ଵଯା
ତୋର ଶକ୍ତି ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟର ନିମ୍ନତମ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାମ ଘୋଷଣା କରିଥିଲୁ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିପାରିନାହଁ।
ଈଦୃଶଂ ଗର୍ହିତଂ କର୍ମ କଥଂ କୃତ୍ଵା ନ ଲଜ୍ଜସେ। ସ୍ତ୍ରିଯାଶ୍ଚାହରଣଂ ନୀଚ ରହିତେ ଚ ପରସ୍ଯ ଚ
ଏମିତି ନିନ୍ଦନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଲୁଚି ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ହରଣ କରି, ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବୁନାହଁ, ନିଚ୍ଚ?
କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଲୋକେଷୁ ପୁରୁଷାଃ କର୍ମ କୁତ୍ସିତମ୍। ସୁନୃଶଂସମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ତଵ ଶୌଟୀର୍ଯମାନିନଃ
ଲୋକେ ତୋର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ—ଏହା ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବି ତୋର ଶୌର୍ୟ ଓ ଗର୍ବକୁ ଅପମାନ କରିବେ।
ଧିକ୍ ତେ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କଥିତଂ ତଦା। କୁଲାକ୍ରୋଶକରଂ ଲୋକେ ଧିକ୍ ତେ ଚାରିତ୍ରମୀଦୃଶମ୍
ତୋର ଯେଉଁ ଶୌର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଆପଣେ କହିଥିଲୁ, ତାହା ଉପରେ ଅପମାନ ହେଉ। ଏପରି କାମ କରି ତୁମେ ଗୋଟିଏ ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ଲଜ୍ଜାରେ ପକାଇଲୁ।
କିଂ ଶକ୍ଯଂ କର୍ତୁମେଵଂ ହି ଯଜ୍ଜଵେନୈଵ ଧାଵସି। ମୁହୂର୍ତମପି ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ନ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯସି
ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ପଳାଉଛ, ଏଠାରେ କି କରିବାଯୋଗ୍ୟ? କିଛି ଖଣ୍ଡ ରୁହ, ତୁମେ ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ।
ନହି ଚକ୍ଷୁଃପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯୋଃ ପାର୍ଥିଵପୁତ୍ରଯୋଃ। ସସୈନ୍ଯୋଽପି ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵିତୁମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡିଲେ, ସେନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।