ନିମିତ୍ତଂ ଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଶକୁନିସ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ନରାଣାଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିମିତ୍ତ, ଚିହ୍ନ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଦେଖାଯାଏ।
ନ ନୂନଂ ରାମ ଜାନାସି ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମାତ୍ମନଃ। ଧାଵନ୍ତି ନୂନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମଦର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ନିଶ୍ଚୟ ରାମ, ତୁମେ ତୁମର ବଡ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହ, ନିଶ୍ଚୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋ ପାଇଁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦୌଡିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ହି କୃପଯା ରାମ ମାଂ ତ୍ରାତୁମିହ ସଂଗତଃ। ଶେତେ ଵିନିହତୋ ଭୂମୌ ମମାଭାଗ୍ଯାଦ୍ ଵିହଂଗମଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାରେ ରାମ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ପଡିଛି।
ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଵରାଙ୍ଗନା। ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ସମାକ୍ରନ୍ଦଚ୍ଛୃଣ୍ଵତାଂ ତୁ ଯଥାନ୍ତିକେ
“ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” — ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଶା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ଯେ ନିକଟରେ ଥିବାମାନେ ଶୁଣିପାରିବେ।
ତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ଵିଲପନ୍ତୀମନାଥଵତ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଫୁଲ ଓ ଗହଣା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିବା, ଅନାଥ ଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ ଦୌଡି ଆସିଲେ।
ତାଂ ଲତାମିଵ ଵେଷ୍ଟନ୍ତୀମାଲିଙ୍ଗନ୍ତୀଂ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍। ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚେତି ବହୁଶଃ ପ୍ରାପ ତାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ବଡ ଗଛମାନେକୁ ଲତା ଭଳି ଜଡି ଧରି, ପୁନିପୁନି “ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ଛାଡିଦିଅ!” ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାକୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପତି ଧରି ନେଲେ।
କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ରାମ ରାମେତି ରାମେଣ ରହିତାଂ ଵନେ। ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ କେଶେଷୁ ଜଗ୍ରାହାନ୍ତକସଂନିଭଃ
ବନରେ “ରାମ! ରାମ!” ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା, ରାମ ବିନା ଥିବା ସୀତାକୁ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାବଣ ଚୁଲି ଧରି ଉଠାଇଲେ, ଜଣେ ଜୀବନ ଶେଷ ଭଳି।
ପ୍ରଧର୍ଷିତାଯାଂ ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ସଚରାଚରମ୍। ଜଗତ୍ ସର୍ଵମମର୍ଯାଦଂ ତମସାନ୍ଧେନ ସଂଵୃତମ୍
ବୈଦେହୀ ଅପମାନିତ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ଅନ୍ୟାୟରେ ଲିନ ହୋଇଗଲା, ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା।
ନ ଵାତି ମାରୁତସ୍ତତ୍ର ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭୂଦ୍ ଦିଵାକରଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦେଵୋ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
ସେଠାରେ ପବନ ବହୁନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାର ଚମକ ହରାଇଦେଲା, ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତାକୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୃତଂ କାର୍ଯମିତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵ୍ଯାଜହାର ପିତାମହଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯଥିତାଶ୍ଚାସନ୍ ସର୍ଵେ ତେ ପରମର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପିତାମହ କହିଲେ, 'କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା', ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରମ ଋଷିମାନେ ଏକାଧିକ ଭାବରେ ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସୀତାକୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା କରି ରାବଣଙ୍କ ନଶ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଜାଣିଲେ।
ସ ତୁ ତାଂ ରାମ ରାମେତି ରୁଦତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ। ଜଗାମାଦାଯ ଚାକାଶଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ ରାବଣ, 'ରାମ!' 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ତପ୍ତାଭରଣଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀ। ରରାଜ ରାଜପୁତ୍ରୀ ତୁ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା
ତାପରେ ରାଜକୁମାରୀ, ତାପି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଦେହ ଓ ପୀତ କୌଶେୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତଡିତ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକିଲେ।
ଉଦ୍ଧୂତେନ ଚ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ତସ୍ଯାଃ ପୀତେନ ରାଵଣଃ। ଅଧିକଂ ପରିବଭ୍ରାଜ ଗିରିର୍ଦୀପ୍ତ ଇଵାଗ୍ନିନା
ସୀତାଙ୍କ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପବନରେ ଫୁଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମକାଇଲା, ଆଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି।
ତସ୍ଯାଃ ପରମକଲ୍ଯାଣ୍ଯାସ୍ତାମ୍ରାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ। ପଦ୍ମପତ୍ରାଣି ଵୈଦେହ୍ଯା ଅଭ୍ଯକୀର୍ଯନ୍ତ ରାଵଣମ୍
ସେ ପରମ କଳ୍ୟାଣୀ ସୀତାଙ୍କ ତାମ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧି ତାଲପତ୍ରମାନେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଗଲା।
ତସ୍ଯାଃ କୌଶେଯମୁଦ୍ଧୂତମାକାଶେ କନକପ୍ରଭମ୍। ବଭୌ ଚାଦିତ୍ଯରାଗେଣ ତାମ୍ରମଭ୍ରମିଵାତପେ
ସେ ମହିଳାର ପିତଳ ରଙ୍ଗର କପଡ଼ା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ସୁନାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଏହା ଲାଲ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵିମଲଂ ଵକ୍ତ୍ରମାକାଶେ ରାଵଣାଙ୍କଗମ୍। ନ ରରାଜ ଵିନା ରାମଂ ଵିନାଲମିଵ ପଙ୍କଜମ୍
ତାଙ୍କର ପରିସ୍କାର ମୁହଁ, ଆକାଶରେ ରାବଣଙ୍କର କୋଳରେ ଥିଲା, ରାମ ଛଡ଼ା ତାହା ରଉପ୍ୟ ମଧୁର ଲାଗୁନଥିଲା; ଏହା ଡ଼ାଣ୍ଡ ନଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବଭୂଵ ଜଲଦଂ ନୀଲଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ। ସୁଲଲାଟଂ ସୁକେଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭାଭମଵ୍ରଣମ୍
ତାଙ୍କର ମୁହଁ, ସୁନ୍ଦର କପାଳ ଓ ଚମକୁଥିବା କେଶରେଖା ସହିତ, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟ ଭଳି ନିର୍ମଳ, ନୀଳ ମେଘକୁ ଭେଦି ଉଠୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶୁକ୍ଲୈଃ ସୁଵିମଲୈର୍ଦନ୍ତୈଃ ପ୍ରଭାଵଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍। ତସ୍ଯାଃ ସୁନଯନଂ ଵକ୍ତ୍ରମାକାଶେ ରାଵଣାଙ୍କଗମ୍
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ଧଳା ଦାନ୍ତ ଓ ମଧୁର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଆକାଶରେ ରାବଣଙ୍କର କୋଳରେ ରଉପ୍ୟ ହେଉଥିଲା।
ରୁଦିତଂ ଵ୍ଯପମୃଷ୍ଟାସ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ସୁନାସଂ ଚାରୁତାମ୍ରୋଷ୍ଠମାକାଶେ ହାଟକପ୍ରଭମ୍
ତାଙ୍କର କାନ୍ଦୁଥିବା ମୁହଁ, ଅଶ୍ରୁ ପୋଛି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ଲାଲ ଓଠ ସହିତ, ଆକାଶରେ ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସମାଧୂତଂ ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ ଵଦନଂ ଶୁଭମ୍। ଶୁଶୁଭେ ନ ଵିନା ରାମଂ ଦିଵା ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ
ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା କମ୍ପିତ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ, ରାମ ଛଡ଼ା ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନରେ ଭଳି ଚମକୁନଥିଲା।
ସା ହେମଵର୍ଣା ନୀଲାଙ୍ଗଂ ମୈଥିଲୀ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍। ଶୁଶୁଭେ କାଞ୍ଚନୀ କାଞ୍ଚୀ ନୀଲଂ ଗଜମିଵାଶ୍ରିତା
ହେମର ରଙ୍ଗର ମୈଥିଳୀ, ନୀଳ ଦେହର ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ସୁନାର କାଞ୍ଚି ନୀଳ ହାତୀ ଉପରେ ଥିବା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ସା ପଦ୍ମପୀତା ହେମାଭା ରାଵଣଂ ଜନକାତ୍ମଜା। ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ ଘନମିଵାଵିଶ୍ଯ ଶୁଶୁଭେ ତପ୍ତଭୂଷଣା
ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ପଦ୍ମ ଭଳି ପୀତ ଓ ସୁନାର ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା, ରାବଣଙ୍କୁ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତପ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲା।
ତସ୍ଯା ଭୂଷଣଘୋଷେଣ ଵୈଦେହ୍ଯା ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ। ବଭୂଵ ଵିମଲୋ ନୀଲଃ ସଘୋଷ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ବୈଦେହୀଙ୍କର ଭୂଷଣର ଶବ୍ଦରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ନୀଳ ଓ ନିର୍ମଳ ମେଘର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଉତ୍ତମାଙ୍ଗଚ୍ଯୁତା ତସ୍ଯାଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସମନ୍ତତଃ। ସୀତାଯା ହ୍ରିଯମାଣାଯାଃ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ସୀତା ଉଠାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡୁଠୁ ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଝରି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସା ତୁ ରାଵଣଵେଗେନ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ସମନ୍ତତଃ। ସମାଧୂତା ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ରାବଣଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ ବିକ୍ରିୟା ହୋଇଥିବା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକ୍ରିୟା ହୋଇ, ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ପୁଣି ଘେରିଗଲା।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଧାରା ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜମ୍। ନକ୍ଷତ୍ରମାଲା ଵିମଲା ମେରୁଂ ନଗମିଵୋନ୍ନତମ୍
ଫୁଲର ଧାରା, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଏହା ନିର୍ମଳ ତାରାମାଳା ଉଚ୍ଚ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚରଣାନ୍ନୂପୁରଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍। ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମଣ୍ଡଲସଂକାଶଂ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ
ବୈଦେହୀଙ୍କର ପାଉଠୁ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ନୂପୁର, ବିଦ୍ୟୁତ ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତରୁପ୍ରଵାଲରକ୍ତା ସା ନୀଲାଙ୍ଗଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରଶୋଭଯତ ଵୈଦେହୀ ଗଜଂ କକ୍ଷ୍ଯେଵ କାଞ୍ଚନୀ
ବୈଦେହୀ, ଗଛର କିଶୋର ପତ୍ରରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ସହିତ, ନୀଳ ଦେହର ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କର ମହିମାକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ଏହା ହାତୀର କକ୍ଷରେ ସୁନାର କାଞ୍ଚି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତାଂ ମହୋଲ୍କାମିଵାକାଶେ ଦୀପ୍ଯମାନାଂ ସ୍ଵତେଜସା। ଜହାରାକାଶମାଵିଶ୍ଯ ସୀତାଂ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ
ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମହା ଉଲ୍କା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି ନେଲେ।