ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଦଦାର ସମନ୍ତତଃ। ଅଧିରୂଢୋ ଗଜାରୋହୋ ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟଵାରଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଧରି, ଜଟାୟୁ ଚାରିପାଖରେ ରାବଣକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଫାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଵିଦଦାର ନଖୈରସ୍ଯ ତୁଣ୍ଡଂ ପୃଷ୍ଠେ ସମର୍ପଯନ୍। କେଶାଂଶ୍ଚୋତ୍ପାଟଯାମାସ ନଖପକ୍ଷମୁଖାଯୁଧଃ
ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଦେଇ, ନଖରେ ଫାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ନଖ, ପାଖ, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଖୁଣି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତଥା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅମର୍ଷସ୍ଫୁରିତୋଷ୍ଠଃ ସନ୍ ପ୍ରାକମ୍ପତ ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ପୁନିପୁନି ଯେପରି ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ତିନି କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ଵାମେନାଙ୍କେନ ରାଵଣଃ। ତଲେନାଭିଜଘାନାର୍ତୋ ଜଟାଯୁଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ରାବଣ ତାଙ୍କର ବାମ ଜଘାରେ ବୈଦେହୀକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଜଟାୟୁକୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଜଟାଯୁସ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁଣ୍ଡେନାସ୍ଯ ଖଗାଧିପଃ। ଵାମବାହୂନ୍ ଦଶ ତଦା ଵ୍ଯପାହରଦରିଂଦମଃ
କିନ୍ତୁ ଖଗରାଜ ଜଟାୟୁ ତାକୁ ଅଟକି, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଦଶଟି ବାମ ହାତ ଫାଟି ଦେଲେ।
ସଂଛିନ୍ନବାହୋଃ ସଦ୍ଯୋ ଵୈ ବାହଵଃ ସହସାଭଵନ୍। ଵିଷଜ୍ଵାଲାଵଲୀଯୁକ୍ତା ଵଲ୍ମୀକାଦିଵ ପନ୍ନଗାଃ
ଫାଟିଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଜମିଗଲା, ବିଷର ଜ୍ୱାଳା ଭରିଥିଲା, ଯେପରି ମାଟି ଗୁହାରୁ ସାପ ଉପରେ ଆସେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସୀତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୁଷ୍ଟିଭ୍ଯାଂ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ଗୃଧ୍ରରାଜମପୋଥଯତ୍
ତାପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସୀତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଗୃଧ୍ରରାଜକୁ ମୁଷ୍ଟି ଓ ପାଦ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମୋ ବଭୂଵାତୁଲଵୀର୍ଯଯୋଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାର୍ଥେ ସ ରାଵଣଃ। ପକ୍ଷୌ ପାଦୌ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵୌ ଚ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସୋଽଚ୍ଛିନତ୍
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ପାଖ, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷଃ ସହସା ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା। ନିପପାତ ମହାଗୃଧ୍ରୋ ଧରଣ୍ଯାମଲ୍ପଜୀଵିତଃ
ରାକ୍ଷସର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ପାଖ ହୋଇ, ମହାଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈଦେହୀ ସ୍ଵବନ୍ଧୁମିଵ ଦୁଃଖିତା
ଜଟାୟୁ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡିଥିବା ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ନୀଲଜୀମୂତନିକାଶକଲ୍ପଂ ସପାଣ୍ଡୁରୋରସ୍କମୁଦାରଵୀର୍ଯମ୍। ଦଦର୍ଶ ଲଙ୍କାଧିପତିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜଟାଯୁଷଂ ଶାନ୍ତମିଵାଗ୍ନିଦାଵମ୍
ଲଙ୍କାର ନାୟକ ଭୂମିରେ ଜଟାୟୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶରୀର ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚେଷ୍ଟା ଫିକା ଥିଲା, ଶକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା, ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତଂ ପତ୍ରରଥଂ ମହୀତଲେ ନିପାତିତଂ ରାଵଣଵେଗମର୍ଦିତମ୍। ପୁନଶ୍ଚ ସଂଗୃହ୍ଯ ଶଶିପ୍ରଭାନନା ରୁରୋଦ ସୀତା ଜନକାତ୍ମଜା ତଦା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଯାଇଥିବା ଗୃଧ୍ରକୁ ପୁଣି ଜଡି ଧରି, ଜନକର ଝିଅ ତା ସମୟରେ ବିପୁଳ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ତୁ ତାରାଧିପମୁଖୀ ରାଵଣେନ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍। ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଵିନିହତଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ତାରାପ୍ରଭା ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ଗୃଧ୍ରରାଜକୁ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ।
ନିମିତ୍ତଂ ଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଶକୁନିସ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ନରାଣାଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିମିତ୍ତ, ଚିହ୍ନ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଦେଖାଯାଏ।
ନ ନୂନଂ ରାମ ଜାନାସି ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମାତ୍ମନଃ। ଧାଵନ୍ତି ନୂନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମଦର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ନିଶ୍ଚୟ ରାମ, ତୁମେ ତୁମର ବଡ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହ, ନିଶ୍ଚୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋ ପାଇଁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦୌଡିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ହି କୃପଯା ରାମ ମାଂ ତ୍ରାତୁମିହ ସଂଗତଃ। ଶେତେ ଵିନିହତୋ ଭୂମୌ ମମାଭାଗ୍ଯାଦ୍ ଵିହଂଗମଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାରେ ରାମ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ପଡିଛି।
ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଵରାଙ୍ଗନା। ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ସମାକ୍ରନ୍ଦଚ୍ଛୃଣ୍ଵତାଂ ତୁ ଯଥାନ୍ତିକେ
“ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” — ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଶା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ଯେ ନିକଟରେ ଥିବାମାନେ ଶୁଣିପାରିବେ।
ତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ଵିଲପନ୍ତୀମନାଥଵତ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଫୁଲ ଓ ଗହଣା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିବା, ଅନାଥ ଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ ଦୌଡି ଆସିଲେ।
ତାଂ ଲତାମିଵ ଵେଷ୍ଟନ୍ତୀମାଲିଙ୍ଗନ୍ତୀଂ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍। ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚେତି ବହୁଶଃ ପ୍ରାପ ତାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ବଡ ଗଛମାନେକୁ ଲତା ଭଳି ଜଡି ଧରି, ପୁନିପୁନି “ମୋତେ ଛାଡିଦିଅ, ଛାଡିଦିଅ!” ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାକୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପତି ଧରି ନେଲେ।
କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ରାମ ରାମେତି ରାମେଣ ରହିତାଂ ଵନେ। ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ କେଶେଷୁ ଜଗ୍ରାହାନ୍ତକସଂନିଭଃ
ବନରେ “ରାମ! ରାମ!” ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା, ରାମ ବିନା ଥିବା ସୀତାକୁ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାବଣ ଚୁଲି ଧରି ଉଠାଇଲେ, ଜଣେ ଜୀବନ ଶେଷ ଭଳି।
ପ୍ରଧର୍ଷିତାଯାଂ ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ସଚରାଚରମ୍। ଜଗତ୍ ସର୍ଵମମର୍ଯାଦଂ ତମସାନ୍ଧେନ ସଂଵୃତମ୍
ବୈଦେହୀ ଅପମାନିତ ହେବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ଅନ୍ୟାୟରେ ଲିନ ହୋଇଗଲା, ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାକିଗଲା।
ନ ଵାତି ମାରୁତସ୍ତତ୍ର ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭୂଦ୍ ଦିଵାକରଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦେଵୋ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା
ସେଠାରେ ପବନ ବହୁନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାର ଚମକ ହରାଇଦେଲା, ଦେବମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସୀତାକୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ।
କୃତଂ କାର୍ଯମିତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵ୍ଯାଜହାର ପିତାମହଃ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯଥିତାଶ୍ଚାସନ୍ ସର୍ଵେ ତେ ପରମର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପିତାମହ କହିଲେ, 'କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା', ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରମ ଋଷିମାନେ ଏକାଧିକ ଭାବରେ ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ହେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୀତାଂ ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଵାସିନଃ। ରାଵଣସ୍ଯ ଵିନାଶଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସୀତାକୁ ଧରାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ଅପେକ୍ଷା କରି ରାବଣଙ୍କ ନଶ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଜାଣିଲେ।
ସ ତୁ ତାଂ ରାମ ରାମେତି ରୁଦତୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ। ଜଗାମାଦାଯ ଚାକାଶଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ
କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ ରାବଣ, 'ରାମ!' 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ।
ତପ୍ତାଭରଣଵର୍ଣାଙ୍ଗୀ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀ। ରରାଜ ରାଜପୁତ୍ରୀ ତୁ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସୌଦାମନୀ ଯଥା
ତାପରେ ରାଜକୁମାରୀ, ତାପି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଦେହ ଓ ପୀତ କୌଶେୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ତଡିତ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକିଲେ।
ଉଦ୍ଧୂତେନ ଚ ଵସ୍ତ୍ରେଣ ତସ୍ଯାଃ ପୀତେନ ରାଵଣଃ। ଅଧିକଂ ପରିବଭ୍ରାଜ ଗିରିର୍ଦୀପ୍ତ ଇଵାଗ୍ନିନା
ସୀତାଙ୍କ ପୀତ ବସ୍ତ୍ର ପବନରେ ଫୁଲି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଚମକାଇଲା, ଆଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି।
ତସ୍ଯାଃ ପରମକଲ୍ଯାଣ୍ଯାସ୍ତାମ୍ରାଣି ସୁରଭୀଣି ଚ। ପଦ୍ମପତ୍ରାଣି ଵୈଦେହ୍ଯା ଅଭ୍ଯକୀର୍ଯନ୍ତ ରାଵଣମ୍
ସେ ପରମ କଳ୍ୟାଣୀ ସୀତାଙ୍କ ତାମ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧି ତାଲପତ୍ରମାନେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡିଗଲା।