ଵଜ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶବାଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣ। ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧେ ହରସ୍ଯେନାଂ ଵଧାଯ ଖଲୁ ରକ୍ଷସାମ୍
ରାବଣ, ତୁମେ ଅବୁଦ୍ଧି, ରାମଙ୍କର ବଜ୍ର ସ୍ପର୍ଶ ଭଳି ଶର ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଚୋରି ନେଉଛ, ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେର ନାଶ ପାଇଁ।
ସମିତ୍ରବନ୍ଧୁଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସବଲଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ। ଵିଷପାନଂ ପିବସ୍ଯେତତ୍ ପିପାସିତ ଇଵୋଦକମ୍
ମିତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ସହାୟମାନେ ସହିତ ତୁମେ ବିଷକୁ ଜଳ ପରି ପିଉଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନୁବନ୍ଧମଜାନନ୍ତଃ କର୍ମଣାମଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ଶୀଘ୍ରମେଵ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ତ୍ଵଂ ଵିନଶିଷ୍ଯସି
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହେବ।
ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ କ୍ଵ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ। ଵଧାଯ ବଡିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ସାମିଷଂ ଜଲଜୋ ଯଥା
ତୁମେ କାଳର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛ, କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? ମାଛ ମାନେ ମାଂସ ଦେଇ ଫାଦରେ ଧରାଯିବା ପରି, ତୁମେ ନାଶ ପାଇଁ ଧରାଯାଇଛ।
ନହି ଜାତୁ ଦୁରାଧର୍ଷୌ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ତଵ ରାଵଣ। ଧର୍ଷଣଂ ଚାଶ୍ରମସ୍ଯାସ୍ଯ କ୍ଷମିଷ୍ଯେତେ ତୁ ରାଘଵୌ
ରାବଣ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ରାଘବ ପୁଅ ତୁମର ଏହି ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଅପମାନ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵଯା କୃତଂ କର୍ମ ଭୀରୁଣା ଲୋକଗର୍ହିତମ୍। ତସ୍କରାଚରିତୋ ମାର୍ଗୋ ନୈଷ ଵୀରନିଷେଵିତଃ
ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ଏହା ଭୟଭୀତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଏହା ଚୋରମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ, ବୀରମାନେ ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତା ନୁହେଁ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ଶୂରୋଽସି ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଵଣ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତୋ ଭୂମୌ ଯଥା ଭ୍ରାତା ଖରସ୍ତଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ହେଉ, ରାବଣ। ତୁମେ ଭୂମିରେ ମୃତ ହେଇ ପଡିବ, ଯେପରି ତୁମର ଭାଇ ଖର ପଡିଥିଲା।
ପରେତକାଲେ ପୁରୁଷୋ ଯତ୍ କର୍ମ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଵିନାଶାଯାତ୍ମନୋଽଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରତିପନ୍ନୋଽସି କର୍ମ ତତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ଯଦି ସେ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ନିଜ ପ୍ରଳୟକୁ ନେଇଯାଏ। ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମକୁ ଚୟନ କରିଛ।
ପାପାନୁବନ୍ଧୋ ଵୈ ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ କୋ ନୁ ତତ୍ ପୁମାନ୍। କୁର୍ଵୀତ ଲୋକାଧିପତିଃ ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନପି
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାପ ହୁଏ, ଏହା କିଏ କରିବ? ଏହି ଦିନେ ଜଗତର ମାଲିକ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଜଟାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ନିପପାତ ଭୃଶଂ ପୃଷ୍ଠେ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ଶୁଭ କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଜୋରଦାର ଭାବେ ପଡିଲେ।
ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଦଦାର ସମନ୍ତତଃ। ଅଧିରୂଢୋ ଗଜାରୋହୋ ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟଵାରଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଧରି, ଜଟାୟୁ ଚାରିପାଖରେ ରାବଣକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଫାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଵିଦଦାର ନଖୈରସ୍ଯ ତୁଣ୍ଡଂ ପୃଷ୍ଠେ ସମର୍ପଯନ୍। କେଶାଂଶ୍ଚୋତ୍ପାଟଯାମାସ ନଖପକ୍ଷମୁଖାଯୁଧଃ
ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଦେଇ, ନଖରେ ଫାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ନଖ, ପାଖ, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଖୁଣି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତଥା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅମର୍ଷସ୍ଫୁରିତୋଷ୍ଠଃ ସନ୍ ପ୍ରାକମ୍ପତ ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ପୁନିପୁନି ଯେପରି ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ତିନି କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ଵାମେନାଙ୍କେନ ରାଵଣଃ। ତଲେନାଭିଜଘାନାର୍ତୋ ଜଟାଯୁଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ରାବଣ ତାଙ୍କର ବାମ ଜଘାରେ ବୈଦେହୀକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଜଟାୟୁକୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଜଟାଯୁସ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁଣ୍ଡେନାସ୍ଯ ଖଗାଧିପଃ। ଵାମବାହୂନ୍ ଦଶ ତଦା ଵ୍ଯପାହରଦରିଂଦମଃ
କିନ୍ତୁ ଖଗରାଜ ଜଟାୟୁ ତାକୁ ଅଟକି, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଦଶଟି ବାମ ହାତ ଫାଟି ଦେଲେ।
ସଂଛିନ୍ନବାହୋଃ ସଦ୍ଯୋ ଵୈ ବାହଵଃ ସହସାଭଵନ୍। ଵିଷଜ୍ଵାଲାଵଲୀଯୁକ୍ତା ଵଲ୍ମୀକାଦିଵ ପନ୍ନଗାଃ
ଫାଟିଯାଇଥିବା ହାତଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଜମିଗଲା, ବିଷର ଜ୍ୱାଳା ଭରିଥିଲା, ଯେପରି ମାଟି ଗୁହାରୁ ସାପ ଉପରେ ଆସେ।
ତତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ସୀତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ମୁଷ୍ଟିଭ୍ଯାଂ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ଗୃଧ୍ରରାଜମପୋଥଯତ୍
ତାପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସୀତାକୁ ଛାଡିଦେଲେ ଏବଂ ଗୃଧ୍ରରାଜକୁ ମୁଷ୍ଟି ଓ ପାଦ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସଂଗ୍ରାମୋ ବଭୂଵାତୁଲଵୀର୍ଯଯୋଃ। ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ପକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛମାନସ୍ଯ ରାମସ୍ଯାର୍ଥେ ସ ରାଵଣଃ। ପକ୍ଷୌ ପାଦୌ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵୌ ଚ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସୋଽଚ୍ଛିନତ୍
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଜଟାୟୁ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ପାଖ, ପାଦ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷଃ ସହସା ରକ୍ଷସା ରୌଦ୍ରକର୍ମଣା। ନିପପାତ ମହାଗୃଧ୍ରୋ ଧରଣ୍ଯାମଲ୍ପଜୀଵିତଃ
ରାକ୍ଷସର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିତ ପାଖ ହୋଇ, ମହାଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଭୂମୌ କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରଂ ଜଟାଯୁଷମ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈଦେହୀ ସ୍ଵବନ୍ଧୁମିଵ ଦୁଃଖିତା
ଜଟାୟୁ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡିଥିବା ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାପରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ନୀଲଜୀମୂତନିକାଶକଲ୍ପଂ ସପାଣ୍ଡୁରୋରସ୍କମୁଦାରଵୀର୍ଯମ୍। ଦଦର୍ଶ ଲଙ୍କାଧିପତିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜଟାଯୁଷଂ ଶାନ୍ତମିଵାଗ୍ନିଦାଵମ୍
ଲଙ୍କାର ନାୟକ ଭୂମିରେ ଜଟାୟୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଶରୀର ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଚେଷ୍ଟା ଫିକା ଥିଲା, ଶକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲା, ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତଂ ପତ୍ରରଥଂ ମହୀତଲେ ନିପାତିତଂ ରାଵଣଵେଗମର୍ଦିତମ୍। ପୁନଶ୍ଚ ସଂଗୃହ୍ଯ ଶଶିପ୍ରଭାନନା ରୁରୋଦ ସୀତା ଜନକାତ୍ମଜା ତଦା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଯାଇଥିବା ଗୃଧ୍ରକୁ ପୁଣି ଜଡି ଧରି, ଜନକର ଝିଅ ତା ସମୟରେ ବିପୁଳ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ତୁ ତାରାଧିପମୁଖୀ ରାଵଣେନ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ତମ୍। ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ଵିନିହତଂ ଵିଲଲାପ ସୁଦୁଃଖିତା
ତାପରେ ତାରାପ୍ରଭା ମୁହଁ ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ଗୃଧ୍ରରାଜକୁ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ।
ନିମିତ୍ତଂ ଲକ୍ଷଣଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଶକୁନିସ୍ଵରଦର୍ଶନମ୍। ଅଵଶ୍ଯଂ ସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ନରାଣାଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ
ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିମିତ୍ତ, ଚିହ୍ନ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଦେଖାଯାଏ।
ନ ନୂନଂ ରାମ ଜାନାସି ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମାତ୍ମନଃ। ଧାଵନ୍ତି ନୂନଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମଦର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ନିଶ୍ଚୟ ରାମ, ତୁମେ ତୁମର ବଡ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହ, ନିଶ୍ଚୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୋ ପାଇଁ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦୌଡିଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଯଂ ହି କୃପଯା ରାମ ମାଂ ତ୍ରାତୁମିହ ସଂଗତଃ। ଶେତେ ଵିନିହତୋ ଭୂମୌ ମମାଭାଗ୍ଯାଦ୍ ଵିହଂଗମଃ
ଏହି ପକ୍ଷୀ ଦୟାରେ ରାମ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ଏବେ ଭୂମିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ପଡିଛି।
ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଵରାଙ୍ଗନା। ସୁସଂତ୍ରସ୍ତା ସମାକ୍ରନ୍ଦଚ୍ଛୃଣ୍ଵତାଂ ତୁ ଯଥାନ୍ତିକେ
“ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” — ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆଶା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ ଯେ ନିକଟରେ ଥିବାମାନେ ଶୁଣିପାରିବେ।
ତାଂ କ୍ଲିଷ୍ଟମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ଵିଲପନ୍ତୀମନାଥଵତ୍। ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈଦେହୀଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଫୁଲ ଓ ଗହଣା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିବା, ଅନାଥ ଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାବଣ ଦୌଡି ଆସିଲେ।