ସ ରାକ୍ଷସରଥେ ପଶ୍ଯଞ୍ଜାନକୀଂ ବାଷ୍ପଲୋଚନାମ୍। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ବାଣାଂସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍
ରାକ୍ଷସର ରଥରେ ଜାନକୀ ଜଳଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ଅନଦେଖା କରି, ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ମୁକ୍ତାମଣିଵିଭୂଷିତମ୍। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ମହାତେଜା ବଭଞ୍ଜ ପତଗୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତଗ ତାଙ୍କର ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଧନୁଷ ଓ ଶରକୁ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ ଧନୁରାଦାଯ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରୈରାଵାରିତସ୍ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ପତଗେଶ୍ଵରଃ। କୁଲାଯମଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପକ୍ଷିଵଚ୍ଚ ବଭୌ ତଦା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରରେ ଢକି ଦିଆଯିବା ପତଗରାଜ ଏହି ସମୟରେ ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ସ ତାନି ଶରଜାଲାନି ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଧୂଯ ହ। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ମହାତେଜା ବଭଞ୍ଜାସ୍ଯ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
ସେ ତାହାର ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶର ଝୁଣ୍ଡକୁ ହଟାଇ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ରାବଣଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତଚ୍ଚାଗ୍ନିସଦୃଶଂ ଦୀପ୍ତଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଶରାଵରମ୍। ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଚ ମହାତେଜା ଵ୍ଯଧୁନୋତ୍ ପତଗେଶ୍ଵରଃ
ପତଗରାଜ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତ ଶର ବର୍ଷାକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ।
କାଞ୍ଚନୋରଶ୍ଛଦାନ୍ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ପିଶାଚଵଦନାନ୍ ଖରାନ୍। ତାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜଵସମ୍ପନ୍ନାଞ୍ଜଘାନ ସମରେ ବଲୀ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କର ସୁନାର ଅବରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀୟ ଶକ୍ତି ଥିବା, ପିଶାଚ ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିଵେଣୁସମ୍ପନ୍ନଂ କାମଗଂ ପାଵକାର୍ଚିଷମ୍। ମଣିସୋପାନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ବଭଞ୍ଜ ଚ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ସେ ତିନିଟି ପତାକା ଥିବା, ଆଗନି ଭଳି ଦୀପ୍ତ, ମଣିରେ ଭୂଷିତ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଵ୍ଯଜନୈଃ ସହ। ପାତଯାମାସ ଵେଗେନ ଗ୍ରାହିଭୀ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ଛତା, ପଙ୍ଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧରିଥିବା ସମସ୍ତକୁ ତଳେ ପକାଇ ଦେଲେ।
ସାରଥେଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵେଗେନ ତୁଣ୍ଡେନ ଚ ମହଚ୍ଛିରଃ। ପୁନର୍ଵ୍ଯପହନଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ପକ୍ଷିରାଜୋ ମହାବଲଃ
ପକ୍ଷିରାଜ ତାଙ୍କର ଚିଁଚିଆ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ରଥଚାଳକର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦୁଇଥର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିରିଦେଲେ।
ସ ଭଗ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ। ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ପପାତ ଭୁଵି ରାଵଣଃ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ମୃତ, ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଭାଇଦେହୀକୁ ଗୋଦେ ଧରିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ରାଵଣଂ ଭଗ୍ନଵାହନମ୍। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ଗୃଧ୍ରରାଜମପୂଜଯନ୍
ଭୂମିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ତଳେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଯାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ 'ଭଲ କଲା, ଭଲ କଲା' ବୋଲି ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜରଯା ପକ୍ଷିଯୂଥପମ୍। ଉତ୍ପପାତ ପୁନର୍ହୃଷ୍ଟୋ ମୈଥିଲୀଂ ଗୃହ୍ଯ ରାଵଣଃ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟକୁ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ମୈଥିଳୀକୁ ଧରି ଆଉ ଉଡିଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ନିଧାଯାଙ୍କେ ରାଵଣଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଖଡ୍ଗଶେଷଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟହତସାଧନମ୍
ରାବଣ ଜନକଙ୍କର ଝିଅକୁ ଗୋଦେ ରଖି, ଖଡ଼ି ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ସାଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୃଧ୍ରରାଜଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ରାଵଣଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍। ସମାଵାର୍ଯ ମହାତେଜା ଜଟାଯୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ଉଡି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଶକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵଜ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶବାଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣ। ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧେ ହରସ୍ଯେନାଂ ଵଧାଯ ଖଲୁ ରକ୍ଷସାମ୍
ରାବଣ, ତୁମେ ଅବୁଦ୍ଧି, ରାମଙ୍କର ବଜ୍ର ସ୍ପର୍ଶ ଭଳି ଶର ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଚୋରି ନେଉଛ, ଏହା ରାକ୍ଷସମାନେର ନାଶ ପାଇଁ।
ସମିତ୍ରବନ୍ଧୁଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସବଲଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ। ଵିଷପାନଂ ପିବସ୍ଯେତତ୍ ପିପାସିତ ଇଵୋଦକମ୍
ମିତ୍ର, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେନା ଓ ସହାୟମାନେ ସହିତ ତୁମେ ବିଷକୁ ଜଳ ପରି ପିଉଛ, କାରଣ ତୁମେ ଏହାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନୁବନ୍ଧମଜାନନ୍ତଃ କର୍ମଣାମଵିଚକ୍ଷଣାଃ। ଶୀଘ୍ରମେଵ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ତ୍ଵଂ ଵିନଶିଷ୍ଯସି
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବିବେକ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ନଷ୍ଟ ହେବ।
ବଦ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାଲପାଶେନ କ୍ଵ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ। ଵଧାଯ ବଡିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ସାମିଷଂ ଜଲଜୋ ଯଥା
ତୁମେ କାଳର ଫାଦରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛ, କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ? ମାଛ ମାନେ ମାଂସ ଦେଇ ଫାଦରେ ଧରାଯିବା ପରି, ତୁମେ ନାଶ ପାଇଁ ଧରାଯାଇଛ।
ନହି ଜାତୁ ଦୁରାଧର୍ଷୌ କାକୁତ୍ସ୍ଥୌ ତଵ ରାଵଣ। ଧର୍ଷଣଂ ଚାଶ୍ରମସ୍ଯାସ୍ଯ କ୍ଷମିଷ୍ଯେତେ ତୁ ରାଘଵୌ
ରାବଣ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଦୁଇ ରାଘବ ପୁଅ ତୁମର ଏହି ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଅପମାନ କେବେ ମାନିବେ ନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵଯା କୃତଂ କର୍ମ ଭୀରୁଣା ଲୋକଗର୍ହିତମ୍। ତସ୍କରାଚରିତୋ ମାର୍ଗୋ ନୈଷ ଵୀରନିଷେଵିତଃ
ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ଏହା ଭୟଭୀତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଏହା ଚୋରମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ, ବୀରମାନେ ଚାଲିଥିବା ରାସ୍ତା ନୁହେଁ।
ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ଶୂରୋଽସି ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଵଣ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତୋ ଭୂମୌ ଯଥା ଭ୍ରାତା ଖରସ୍ତଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ହେଉଛ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଠିଆ ହେଉ, ରାବଣ। ତୁମେ ଭୂମିରେ ମୃତ ହେଇ ପଡିବ, ଯେପରି ତୁମର ଭାଇ ଖର ପଡିଥିଲା।
ପରେତକାଲେ ପୁରୁଷୋ ଯତ୍ କର୍ମ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଵିନାଶାଯାତ୍ମନୋଽଧର୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରତିପନ୍ନୋଽସି କର୍ମ ତତ୍
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ଯଦି ସେ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ନିଜ ପ୍ରଳୟକୁ ନେଇଯାଏ। ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମକୁ ଚୟନ କରିଛ।
ପାପାନୁବନ୍ଧୋ ଵୈ ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ କୋ ନୁ ତତ୍ ପୁମାନ୍। କୁର୍ଵୀତ ଲୋକାଧିପତିଃ ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନପି
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାପ ହୁଏ, ଏହା କିଏ କରିବ? ଏହି ଦିନେ ଜଗତର ମାଲିକ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶୁଭଂ ଵାକ୍ଯଂ ଜଟାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ନିପପାତ ଭୃଶଂ ପୃଷ୍ଠେ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ଶୁଭ କଥା କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଟାୟୁ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଜୋରଦାର ଭାବେ ପଡିଲେ।
ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ନଖୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଦଦାର ସମନ୍ତତଃ। ଅଧିରୂଢୋ ଗଜାରୋହୋ ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟଵାରଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଧରି, ଜଟାୟୁ ଚାରିପାଖରେ ରାବଣକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଫାଟିଦେଲେ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀକୁ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ଆକ୍ରମଣ କରେ।
ଵିଦଦାର ନଖୈରସ୍ଯ ତୁଣ୍ଡଂ ପୃଷ୍ଠେ ସମର୍ପଯନ୍। କେଶାଂଶ୍ଚୋତ୍ପାଟଯାମାସ ନଖପକ୍ଷମୁଖାଯୁଧଃ
ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚୁ ରାବଣଙ୍କ ପିଠ ଉପରେ ଦେଇ, ନଖରେ ଫାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ନଖ, ପାଖ, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କେଶ ଖୁଣି ନେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ତଥା ଗୃଧ୍ରରାଜେନ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଅମର୍ଷସ୍ଫୁରିତୋଷ୍ଠଃ ସନ୍ ପ୍ରାକମ୍ପତ ଚ ରାକ୍ଷସଃ
ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ପୁନିପୁନି ଯେପରି ତାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ କମ୍ପିଗଲା ଏବଂ ତିନି କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ଵାମେନାଙ୍କେନ ରାଵଣଃ। ତଲେନାଭିଜଘାନାର୍ତୋ ଜଟାଯୁଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ରାବଣ ତାଙ୍କର ବାମ ଜଘାରେ ବୈଦେହୀକୁ ଧରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ଜଟାୟୁକୁ ତାଳ ଦେଇ ମାରିଦେଲେ।
ଜଟାଯୁସ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁଣ୍ଡେନାସ୍ଯ ଖଗାଧିପଃ। ଵାମବାହୂନ୍ ଦଶ ତଦା ଵ୍ଯପାହରଦରିଂଦମଃ
କିନ୍ତୁ ଖଗରାଜ ଜଟାୟୁ ତାକୁ ଅଟକି, ଚଞ୍ଚୁ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଦଶଟି ବାମ ହାତ ଫାଟି ଦେଲେ।