ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ଶୂରୋଽସି ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଵଣ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତୋ ଭୂମୌ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ଖରସ୍ତଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ଅଟୁ, ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ରାବଣ; ପୂର୍ବରୁ ଖର ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ଅସକୃତ୍ସଂଯୁଗେ ଯେନ ନିହତା ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ। ନ ଚିରାଚ୍ଚୀରଵାସାସ୍ତ୍ଵାଂ ରାମୋ ଯୁଧି ଵଧିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବକୁ ବାରମ୍ବାର ମାରିଛି, ସେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାମ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତ କରିବ।
କିଂ ନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଗତୌ ଦୂରଂ ନୃପାତ୍ମଜୌ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନଶ୍ଯସେ ନୀଚ ତଯୋର୍ଭୀତୋ ନ ସଂଶଯଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନହି ମେ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ନଯିଷ୍ଯସି ଶୁଭାମିମାମ୍। ସୀତାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ଶୁଭା ସୀତାକୁ ନେଇଯିବାରେ ସମର୍ଥ ହେବନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା କାର୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜୀଵିତେନାପି ରାମସ୍ଯ ତଥା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ତଥାପି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି; ରାମଙ୍କ ଲାଗି ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ଲାଗି ଆପଣ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ଦଶଗ୍ରୀଵ ମୁହୂର୍ତଂ ପଶ୍ଯ ରାଵଣ। ଵୃନ୍ତାଦିଵ ଫଲଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ପାତଯେଯଂ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ଯୁଦ୍ଧାତିଥ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରାଣଂ ନିଶାଚର
ରୁହ, ରୁହ, ଦଶମୁଖ! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାବଣ। ମୁଁ ତୁମେ ରଥରୁ ଫଳ ପଡିଯିବା ପରି ଚାଳିଦେଇପାରିବି। ନିଶାଚର, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ଅତିଥିଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଦେଇବି।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପତଗେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟର ରାଜା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲସ୍ତଯୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାମୃଧେ। ବଭୂଵ ଵାତୋଦ୍ଧୁତଯୋର୍ମେଘଯୋର୍ଗଗନେ ଯଥା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ମୁକାବିଲା ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ଗୁଡିକ ଟକ୍କର ଖାଏ।
ତଦ୍ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଗୃଧ୍ରରାକ୍ଷସଯୋସ୍ତଦା। ସପକ୍ଷଯୋର୍ମାଲ୍ଯଵତୋର୍ମହାପର୍ଵତଯୋରିଵ
ତାପରେ ଗୃଧ୍ର ଓ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼।
ତତୋ ନାଲୀକନାରାଚୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିକର୍ଣିଭିଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ମହାଘୋରୈର୍ଗୃଧ୍ରରାଜଂ ମହାବଲମ୍
ତାପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଳ ଓ ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଶରବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସ ତାନି ଶରଜାଲାନି ଗୃଧ୍ରଃ ପତ୍ରରଥେଶ୍ଵରଃ। ଜଟାଯୁଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ରାଵଣାସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଯୁଗେ
ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟର ରାଜା ଜଟାୟୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ଶରବୃଷ୍ଟିକୁ ସହସା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣନଖାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ମହାବଲଃ। ଚକାର ବହୁଧା ଗାତ୍ରେ ଵ୍ରଣାନ୍ ପତଗସତ୍ତମଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ୱାରା, ପାଦ ଦ୍ୱାରା, ରାବଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅନେକ ଘାଉ କରିଦେଲେ।
ଅଥ କ୍ରୋଧାଦ୍ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଜଗ୍ରାହ ଦଶ ମାର୍ଗଣାନ୍। ମୃତ୍ଯୁଦଣ୍ଡନିଭାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଶତ୍ରୋର୍ନିଧନକାଂକ୍ଷଯା
ତାପରେ, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ରୋଷରେ ଦଶଟି ଭୟଙ୍କର ବାଣ ନେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିପାତ ଚାହିଁ।
ସ ତୈର୍ବାଣୈର୍ମହାଵୀର୍ଯଃ ପୂର୍ଣମୁକ୍ତୈରଜିହ୍ମଗୈଃ। ବିଭେଦ ନିଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଗୃଧ୍ରଂ ଘୋରୈଃ ଶିଲୀମୁଖୈଃ
ସେ ବାଣଗୁଡିକ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଛାଡିଦିଆଯାଇଥିଲା, ସିଧା ଚାଲୁଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶିଳାମୁଖ ସମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଗୃଧ୍ରକୁ ଘାୟଲ କଲେ।
ସ ରାକ୍ଷସରଥେ ପଶ୍ଯଞ୍ଜାନକୀଂ ବାଷ୍ପଲୋଚନାମ୍। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ବାଣାଂସ୍ତାନ୍ ରାକ୍ଷସଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍
ରାକ୍ଷସର ରଥରେ ଜାନକୀ ଜଳଭରା ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ଜଟାୟୁ ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ ଅନଦେଖା କରି, ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ମୁକ୍ତାମଣିଵିଭୂଷିତମ୍। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ମହାତେଜା ବଭଞ୍ଜ ପତଗୋତ୍ତମଃ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତଗ ତାଙ୍କର ମଣିରେ ଭୂଷିତ ଧନୁଷ ଓ ଶରକୁ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ ଧନୁରାଦାଯ ରାଵଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଵଵର୍ଷ ଶରଵର୍ଷାଣି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧନୁଷ ନେଇ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ଶରୈରାଵାରିତସ୍ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ପତଗେଶ୍ଵରଃ। କୁଲାଯମଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପକ୍ଷିଵଚ୍ଚ ବଭୌ ତଦା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରରେ ଢକି ଦିଆଯିବା ପତଗରାଜ ଏହି ସମୟରେ ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
ସ ତାନି ଶରଜାଲାନି ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଧୂଯ ହ। ଚରଣାଭ୍ଯାଂ ମହାତେଜା ବଭଞ୍ଜାସ୍ଯ ମହଦ୍ ଧନୁଃ
ସେ ତାହାର ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶର ଝୁଣ୍ଡକୁ ହଟାଇ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ରାବଣଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ତଚ୍ଚାଗ୍ନିସଦୃଶଂ ଦୀପ୍ତଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଶରାଵରମ୍। ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଚ ମହାତେଜା ଵ୍ଯଧୁନୋତ୍ ପତଗେଶ୍ଵରଃ
ପତଗରାଜ ତାଙ୍କର ପକ୍ଷଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତ ଶର ବର୍ଷାକୁ ହଟାଇ ଦେଲେ।
କାଞ୍ଚନୋରଶ୍ଛଦାନ୍ ଦିଵ୍ଯାନ୍ ପିଶାଚଵଦନାନ୍ ଖରାନ୍। ତାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ଜଵସମ୍ପନ୍ନାଞ୍ଜଘାନ ସମରେ ବଲୀ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କର ସୁନାର ଅବରଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବୀୟ ଶକ୍ତି ଥିବା, ପିଶାଚ ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଅଥ ତ୍ରିଵେଣୁସମ୍ପନ୍ନଂ କାମଗଂ ପାଵକାର୍ଚିଷମ୍। ମଣିସୋପାନଚିତ୍ରାଙ୍ଗଂ ବଭଞ୍ଜ ଚ ମହାରଥମ୍
ତାପରେ ସେ ତିନିଟି ପତାକା ଥିବା, ଆଗନି ଭଳି ଦୀପ୍ତ, ମଣିରେ ଭୂଷିତ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଵ୍ଯଜନୈଃ ସହ। ପାତଯାମାସ ଵେଗେନ ଗ୍ରାହିଭୀ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା ଛତା, ପଙ୍ଖା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧରିଥିବା ସମସ୍ତକୁ ତଳେ ପକାଇ ଦେଲେ।
ସାରଥେଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵେଗେନ ତୁଣ୍ଡେନ ଚ ମହଚ୍ଛିରଃ। ପୁନର୍ଵ୍ଯପହନଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ପକ୍ଷିରାଜୋ ମହାବଲଃ
ପକ୍ଷିରାଜ ତାଙ୍କର ଚିଁଚିଆ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ରଥଚାଳକର ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦୁଇଥର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିରିଦେଲେ।
ସ ଭଗ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ। ଅଙ୍କେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ପପାତ ଭୁଵି ରାଵଣଃ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ମୃତ, ରାବଣ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଭାଇଦେହୀକୁ ଗୋଦେ ଧରିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିପତିତଂ ଭୂମୌ ରାଵଣଂ ଭଗ୍ନଵାହନମ୍। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ଭୂତାନି ଗୃଧ୍ରରାଜମପୂଜଯନ୍
ଭୂମିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ତଳେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଯାନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ 'ଭଲ କଲା, ଭଲ କଲା' ବୋଲି ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜରଯା ପକ୍ଷିଯୂଥପମ୍। ଉତ୍ପପାତ ପୁନର୍ହୃଷ୍ଟୋ ମୈଥିଲୀଂ ଗୃହ୍ଯ ରାଵଣଃ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟକୁ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାବଣ ଖୁସି ହୋଇ ମୈଥିଳୀକୁ ଧରି ଆଉ ଉଡିଗଲେ।
ତଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ନିଧାଯାଙ୍କେ ରାଵଣଂ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍। ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ଖଡ୍ଗଶେଷଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟହତସାଧନମ୍
ରାବଣ ଜନକଙ୍କର ଝିଅକୁ ଗୋଦେ ରଖି, ଖଡ଼ି ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ସାଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୃଧ୍ରରାଜଃ ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ରାଵଣଂ ସମଭିଦ୍ରଵତ୍। ସମାଵାର୍ଯ ମହାତେଜା ଜଟାଯୁରିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଗୃଧ୍ରରାଜ ଜଟାୟୁ ଉଡି ରାବଣଙ୍କୁ ଅଟକାଇ, ଶକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।