ଦଶଗ୍ରୀଵ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ପୁରାଣେ ସତ୍ଯସଂଶ୍ରଯଃ। ଭ୍ରାତସ୍ତ୍ଵଂ ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ କର୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଏକ ସମୟରେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ସତ୍ୟକୁ ଅନୁସରିଥିଲା। ଭାଇ, ଏବେ ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜଟାଯୁର୍ନାମ ନାମ୍ନାହଂ ଗୃଧ୍ରରାଜୋ ମହାବଲଃ। ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମଃ
ମୋର ନାମ ଜଟାୟୁ, ମୁଁ ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା। ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ।
ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ତସ୍ଯୈଷା ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ। ଏହି ପ୍ରଶସ୍ତ ନାରୀ ତାହାର ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ଜଗତର ନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ତ୍ରୀ।
ସୀତା ନାମ ଵରାରୋହା ଯାଂ ତ୍ଵଂ ହର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି। କଥଂ ରାଜା ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ପରଦାରାନ୍ ପରାମୃଶେତ୍
ଏହି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତିର ନାରୀଙ୍କ ନାମ ସୀତା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଚୋରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ଏକ ରାଜା କିପରି ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀକୁ ଛୁଇଁପାରିବ?
ରକ୍ଷଣୀଯା ଵିଶେଷେଣ ରାଜଦାରା ମହାବଲ। ନିଵର୍ତଯ ଗତିଂ ନୀଚାଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନାତ୍
ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ନିଚ କାମରୁ ଫେରିଯାଅ, ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀକୁ ଚାହିବା ଅପରାଧ।
ନ ତତ୍ ସମାଚରେଦ୍ ଧୀରୋ ଯତ୍ ପରୋଽସ୍ଯ ଵିଗର୍ହଯେତ୍। ଯଥାଽଽତ୍ମନସ୍ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଦାରା ରକ୍ଷ୍ଯା ଵିମର୍ଶନାତ୍
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏମିତି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ନିନ୍ଦା କରିବେ। ଯେପରି ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର, ସେପରି ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀକୁ ମଧ୍ୟ।
ଅର୍ଥଂ ଵା ଯଦି ଵା କାମଂ ଶିଷ୍ଟାଃ ଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵନାଗତମ୍। ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତ୍ଯନୁରାଜାନଂ ଧର୍ମଂ ପୌଲସ୍ତ୍ଯନନ୍ଦନ
ଲାଭ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନ ଥିବା ଦିନ୍ଦିନ କଥାରେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଂଶଜ।
ରାଜା ଧର୍ମଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଚୋତ୍ତମୋ ନିଧିଃ। ଧର୍ମଃ ଶୁଭଂ ଵା ପାପଂ ଵା ରାଜମୂଲଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ରାଜା, ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଧନ ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ଧନ। ରାଜାଠାରୁ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ, ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପାପସ୍ଵଭାଵଶ୍ଚପଲଃ କଥଂ ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵର। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିମାନମିଵ ଦୁଷ୍କୃତୀ
ପାପୀ ସ୍ଵଭାବ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହେଇ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କିପରି ଏତେ ଶକ୍ତି ଓ ଆଇଶ୍ଵର୍ୟ ପାଇଛ? ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଥାଏ।
କାମସ୍ଵଭାଵୋ ଯଃସୋଽସୌ ନ ଶକ୍ଯସ୍ତଂ ପ୍ରମାର୍ଜିତୁମ୍। ନହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନାମାର୍ଯମାଵସତ୍ଯାଲଯେ ଚିରମ୍
ଯାହା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଧାରିତ, ତାହାକୁ ସହଜରେ ଦୂର କରିବା ଯାଏନାହିଁ। ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ନାୟକ ଚରିତ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିପାରେନାହିଁ।
ଵିଷଯେ ଵା ପୁରେ ଵା ତେ ଯଦା ରାମୋ ମହାବଲଃ। ନାପରାଧ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା କଥଂ ତସ୍ଯାପରାଧ୍ଯସି
ତୁମର ଦେଶ କିମ୍ବା ନଗରରେ ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କେହି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ। ତେବେ ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରୁଛ?
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖାହେତୋର୍ଜନସ୍ଥାନଗତଃ ଖରଃ। ଅତିଵୃତ୍ତୋ ହତଃ ପୂର୍ଵଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖା ପାଇଁ ଖର ଜନସ୍ଥାନକୁ ଗଲା ଓ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ଯିଏ ଅପରାଧ ନ କରିଥିଲେ, ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ—
ଅତ୍ର ବ୍ରୂହି ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୋ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ। ଯସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ହୃତ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କହ, ରାମ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଜଗତର ନାଥଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଚୋରି ନେଇଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିସୃଜ ଵୈଦେହୀଂ ମା ତ୍ଵା ଘୋରେଣ ଚକ୍ଷୁଷା। ଦହେଦ୍ ଦହନଭୂତେନ ଵୃତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରାଶନିର୍ଯଥା
ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈଦେହୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ନହେଲେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ଦହିଯିବ। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ବୃତ୍ର ଦହିଗଲା।
ସର୍ପମାଶୀଵିଷଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତେ ନାଵବୁଧ୍ଯସେ। ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ପ୍ରତିମୁକ୍ତଂ ଚ କାଲପାଶଂ ନ ପଶ୍ଯସି
ତୁମେ ବସ୍ତ୍ରର ତଳେ ବିଷାକ୍ତ ସାପକୁ ବାନ୍ଧିଛ, ତାହା ଜଣା ନାହିଁ। ଗଳାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାସ ଲାଗିଛି, ତୁମେ ଦେଖୁନାହିଁ।
ସ ଭାରଃ ସୌମ୍ଯ ଭର୍ତଵ୍ଯୋ ଯୋ ନରଂ ନାଵସାଦଯେତ୍। ତଦନ୍ନମପି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଜୀର୍ଯତେ ଯଦନାମଯମ୍
ମୃଦୁଭାବୀ, ଏମିତି ଭାର ଉଠାଇବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦବି ଦେଉନାହିଁ। ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ପଚି ଅସୁବିଧା ଦେଉନାହିଁ।
ଯତ୍ କୃତ୍ଵା ନ ଭଵେଦ୍ ଧର୍ମୋ ନ କୀର୍ତିର୍ନ ଯଶୋ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଶରୀରସ୍ଯ ଭଵେତ୍ ଖେଦଃ କସ୍ତତ୍ କର୍ମ ସମାଚରେତ୍
ଯେ କାମ କରିଲେ ଧର୍ମ, କୀର୍ତି, ଯଶ ମିଳେନାହିଁ, ଶରୀରକୁ କେବଳ କ୍ଳାନ୍ତି ଦେଉଛି, ସେ କାମ କିଏ କରିବ?
ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜାତସ୍ଯ ମମ ରାଵଣ। ପିତୃପୈତାମହଂ ରାଜ୍ଯଂ ଯଥାଵଦନୁତିଷ୍ଠତଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ, ରାବଣ, ମୋର ଜନ୍ମରୁ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଲା, ମୁଁ ପିତା ଓ ପର୍ଦ୍ଦା ପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ନ୍ୟାୟରେ ପାଳନ କରିଛି।
ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ତ୍ଵଂ ଯୁଵା ଧନ୍ଵୀ ସରଥଃ କଵଚୀ ଶରୀ। ନ ଚାପ୍ଯାଦାଯ କୁଶଲୀ ଵୈଦେହୀଂ ମେ ଗମିଷ୍ଯସି
ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହେଉଛି, ତୁମେ ଯୁବକ, ଧନୁ ଧରିଛ, ରଥ ଉପରେ ଅଛ, କବଚ ପିନ୍ଧିଛ; ତଥାପି, ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ଭଲି ଭାବରେ ବୈଦେହୀକୁ ନେଇ ଯିବାରେ ସଫଳ ହେବନାହିଁ।
ନ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ବଲାଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଵୈଦେହୀଂ ମମ ପଶ୍ଯତଃ। ହେତୁଭିର୍ନ୍ଯାଯସଂଯୁକ୍ତୈର୍ଧ୍ରୁଵାଂ ଵେଦଶ୍ରୁତୀମିଵ
ମୁଁ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ତୁମେ ବଳ ଦ୍ୱାରା ବୈଦେହୀକୁ ନେଇଯିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ; ଯେପରି ବିଚାର ଓ ନ୍ୟାୟ ଭିତିରେ ଦୃଢ଼ ବେଦ ଜ୍ଞାନକୁ କେହି ନେଇପାରିବେନାହିଁ।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଯଦି ଶୂରୋଽସି ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଵଣ। ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତୋ ଭୂମୌ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ଖରସ୍ତଥା
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ବୀର ଅଟୁ, ଯୁଦ୍ଧ କର! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ, ରାବଣ; ପୂର୍ବରୁ ଖର ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡି ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
ଅସକୃତ୍ସଂଯୁଗେ ଯେନ ନିହତା ଦୈତ୍ଯଦାନଵାଃ। ନ ଚିରାଚ୍ଚୀରଵାସାସ୍ତ୍ଵାଂ ରାମୋ ଯୁଧି ଵଧିଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବକୁ ବାରମ୍ବାର ମାରିଛି, ସେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାମ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତ କରିବ।
କିଂ ନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଗତୌ ଦୂରଂ ନୃପାତ୍ମଜୌ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନଶ୍ଯସେ ନୀଚ ତଯୋର୍ଭୀତୋ ନ ସଂଶଯଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର ଭୟରେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନହି ମେ ଜୀଵମାନସ୍ଯ ନଯିଷ୍ଯସି ଶୁଭାମିମାମ୍। ସୀତାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା ଶୁଭା ସୀତାକୁ ନେଇଯିବାରେ ସମର୍ଥ ହେବନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା କାର୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଜୀଵିତେନାପି ରାମସ୍ଯ ତଥା ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ
ତଥାପି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି; ରାମଙ୍କ ଲାଗି ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ଲାଗି ଆପଣ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ଦଶଗ୍ରୀଵ ମୁହୂର୍ତଂ ପଶ୍ଯ ରାଵଣ। ଵୃନ୍ତାଦିଵ ଫଲଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ପାତଯେଯଂ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ଯୁଦ୍ଧାତିଥ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥାପ୍ରାଣଂ ନିଶାଚର
ରୁହ, ରୁହ, ଦଶମୁଖ! ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର, ରାବଣ। ମୁଁ ତୁମେ ରଥରୁ ଫଳ ପଡିଯିବା ପରି ଚାଳିଦେଇପାରିବି। ନିଶାଚର, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ଅତିଥିଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଦେଇବି।
thumb|ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ପତଗେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିଲା, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟର ରାଜା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲସ୍ତଯୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାମୃଧେ। ବଭୂଵ ଵାତୋଦ୍ଧୁତଯୋର୍ମେଘଯୋର୍ଗଗନେ ଯଥା
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ମୁକାବିଲା ହେଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ଗୁଡିକ ଟକ୍କର ଖାଏ।
ତଦ୍ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଗୃଧ୍ରରାକ୍ଷସଯୋସ୍ତଦା। ସପକ୍ଷଯୋର୍ମାଲ୍ଯଵତୋର୍ମହାପର୍ଵତଯୋରିଵ
ତାପରେ ଗୃଧ୍ର ଓ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଦୁଇଜଣ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପାହାଡ଼।