କୈର୍ଗୁଣୈରନୁରକ୍ତାସି ମୂଢେ ପଣ୍ଡିତମାନିନି। ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵଚନାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ଵିହାଯ ସସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
କେଉଁ ଗୁଣରେ ତୁମେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ? ମୁଁ ଜଣେ ଅବୁଜ ଯେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଭାବୁଛ, ଯିଏ ଜନାନୀଙ୍କ କଥାରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାଲାନୁଚରିତେ ଵନେ ଵସତି ଦୁର୍ମତିଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାର୍ହାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ଏହି ବନରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅବିଚାରୀ ମନ ଥିବା ରାମ ବସୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି କଥା ରାବଣ ମୈଥିଲୀ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୂଦୁ କଥା କହେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ରାକ୍ଷସଃ କାମମୋହିତଃ। ଜଗ୍ରାହ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ବୁଧଃ ଖେ ରୋହିଣୀମିଵ
ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଚାହିଦାରେ ଅନ୍ଧା, ନିକଟକୁ ଆସି, ରାବଣ ସୀତାକୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀକୁ ଧରିଥାଏ।
ଵାମେନ ସୀତାଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀଂ ମୂର୍ଧଜେଷୁ କରେଣ ସଃ। ଊର୍ଵୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପରିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ବାମ ହାତରେ ସୀତା, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ଙ୍କର କେଶକୁ ଧରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଧରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଭୁଜମ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ମୃତ୍ଯୁସଂକାଶଂ ଭଯାର୍ତା ଵନଦେଵତାଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ରାବଣକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭାବି, ବନଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସ ଚ ମାଯାମଯୋ ଦିଵ୍ଯଃ ଖରଯୁକ୍ତଃ ଖରସ୍ଵନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ହେମାଙ୍ଗୋ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାମୟ ରଥ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଖରା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତତସ୍ତାଂ ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ଯୈରଭିତର୍ଜ୍ଯ ମହାସ୍ଵନଃ। ଅଂକେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ରଥମାରୋପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ, କଠୋର କଥା ଓ ବଡ଼ ରୋଡ଼ରେ ଭୟ ଦେଇ, ରାବଣ ବୈଦେହୀକୁ କୋଲେ ନେଇ, ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସା ଗୃହୀତାତିଚୁକ୍ରୋଶ ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାମେତି ସୀତା ଦୁଃଖାର୍ତା ରାମଂ ଦୂରଂ ଗତଂ ଵନେ
ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ଯଶସ୍ବିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ବନରେ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ତାମକାମାଂ ସ କାମାର୍ତଃ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାମାଦାଯ ଉତ୍ପପାତାଥ ରାଵଣଃ
କାମରେ ଅନ୍ଧା ରାବଣ, ବିଳାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି, ମାନେ ନାଗରାଜଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଧରିଥିବା ପରି, ଉଡ଼ି ନେଲେ।
ତତଃ ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ହ୍ରିଯମାଣା ଵିହାଯସା। ଭୃଶଂ ଚୁକ୍ରୋଶ ମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତା ଯଥାତୁରା
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସୀତା ଭଲ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା, ମଦମସ୍ତ ଦୁଃଖିତା ପରି।
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାବାହୋ ଗୁରୁଚିତ୍ତପ୍ରସାଦକ। ହ୍ରିଯମାଣାଂ ନ ଜାନୀଷେ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଜେଉଁ ଜଣେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରନ୍ତି, ତୁମେ ଜାଣୁନାହ, ଏକ କାମରୂପୀ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛି!
ଜୀଵିତଂ ସୁଖମର୍ଥଂ ଚ ଧର୍ମହେତୋଃ ପରିତ୍ଯଜନ୍। ହ୍ରିଯମାଣାମଧର୍ମେଣ ମାଂ ରାଘଵ ନ ପଶ୍ଯସି
ଧର୍ମ ପାଇଁ ଜୀବନ, ସୁଖ ଓ ଧନ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବା ରାଘବ, ତୁମେ ଦେଖୁନାହ, ମୋତେ ଅଧର୍ମରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛି!
ନନୁ ନାମାଵିନୀତାନାଂ ଵିନେତାସି ପରଂତପ। କଥମେଵଂଵିଧଂ ପାପଂ ନ ତ୍ଵଂ ଶାଧି ହି ରାଵଣମ୍
ତୁମେ ଅଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କାହିଁକି ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ? ରାବଣଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଚୁପ୍ ରହିଛ?
ନ ତୁ ସଦ୍ଯୋଽଵିନୀତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍। କାଲୋଽପ୍ଯଙ୍ଗୀଭଵତ୍ଯତ୍ର ସସ୍ଯାନାମିଵ ପକ୍ତଯେ
ଅଶାନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏଠି ସମୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫସଲ ପକିବା ପରି ଫଳ ଆସିବାକୁ ସମୟ ଲାଗେ।
ତ୍ଵଂ କର୍ମ କୃତଵାନେତତ୍ କାଲୋପହତଚେତନଃ। ଜୀଵିତାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ରାମାଦ୍ ଵ୍ଯସନମାପ୍ନୁହି
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମ ମନ ଅନ୍ଧା ହୋଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଠାରୁ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।
ହନ୍ତେଦାନୀଂ ସକାମା ତୁ କୈକେଯୀ ବାନ୍ଧଵୈଃ ସହ। ହ୍ରିଯେଯଂ ଧର୍ମକାମସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ଏବେ କୈକେୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଖୁସି ହେବେ; ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ଥିବା, ଯଶସ୍ୱୀ ପତିଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ନେଇଯାଯାଉଛି।
ଆମନ୍ତ୍ରଯେ ଜନସ୍ଥାନେ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମାଯ ଶଂସଧ୍ଵଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ଜନସ୍ଥାନରେ ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ହଂସସାରସସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ଵନ୍ଦେ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମାଯ ଶଂସ ତ୍ଵଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ହଂସ ଏବଂ ସାରସ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ଦୈଵତାନି ଚ ଯାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଵନେ ଵିଵିଧପାଦପେ। ନମସ୍କରୋମ୍ଯହଂ ତେଭ୍ଯୋ ଭର୍ତୁଃ ଶଂସତ ମାଂ ହୃତାମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଏହା କହ, ମୁଁ ନେଇଯାଉଛି।
ଯାନି କାନିଚିଦପ୍ଯତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସର୍ଵାଣି ଶରଣଂ ଯାମି ମୃଗପକ୍ଷିଗଣାନି ଵୈ
ଏଠି ଯେଉଁଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ହେଉନା, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି—ମୃଗ ଦଳ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ।
ହ୍ରିଯମାଣାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ଗରୀଯସୀମ୍। ଵିଵଶା ତେ ହୃତା ସୀତା ରାଵଣେନେତି ଶଂସତ
ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦାମି, ଅସହାୟ ଭାବରେ ନେଇଯାଉଛି; ତାଙ୍କୁ କହ, ସୀତାକୁ ରାବଣ ନେଇଯାଉଛି।
ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ମହାବାହୁରମୁତ୍ରାପି ମହାବଲଃ। ଆନେଷ୍ଯତି ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତହୃତାମପି
ଏହି କଥା ଜାଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୋତେ ଫେରାଇ ଆଣିବେ, ଏପରି ଦୁଃଖରୁ ମଧ୍ୟ।
ସା ତଦା କରୁଣା ଵାଚୋ ଵିଲପନ୍ତୀ ସୁଦୁଃଖିତା। ଵନସ୍ପତିଗତଂ ଗୃଧ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଯତଲୋଚନା
ତାପରେ, ବହୁ ଦୁଃଖରେ, କରୁଣା ଭରା କଥା କହି, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତା ଗଛରେ ବସିଥିବା ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ।
ସା ତମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ରାଵଣସ୍ଯ ଵଶଂଗତା। ସମାକ୍ରନ୍ଦଦ୍ ଭଯପରା ଦୁଃଖୋପହତଯା ଗିରା
ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବାବେଳେ, ଗୃଧ୍ରକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ଦୁଃଖରେ ଭରା କଣ୍ଠରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଜଟାଯୋ ପଶ୍ଯ ମାମାର୍ଯ ହ୍ରିଯମାଣାମନାଥଵତ୍। ଅନେନ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣାକରୁଣଂ ପାପକର୍ମଣା
ଜଟାୟୁ, ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ଅନାଥ ଭାବରେ ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ମୋତେ ନେଇଯାଉଛି।
ନୈଷ ଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା କ୍ରୂରୋ ନିଶାଚରଃ। ସତ୍ଵଵାଞ୍ଜିତକାଶୀ ଚ ସାଯୁଧଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ମତିଃ
ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସକୁ ତୁମେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚତୁର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା।
ରାମାଯ ତୁ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ଜଟାଯୋ ହରଣଂ ମମ। ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଵ୍ଯମଶେଷତଃ
ଜଟାୟୁ, ରାମଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ମୋ ହରଣ ବିଷୟରେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲା କହିଦେ।
thumb|ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ; ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗ।
ତଂ ଶବ୍ଦମଵସୁପ୍ତସ୍ତୁ ଜଟାଯୁରଥ ଶୁଶ୍ରୁଵେ। ନିରୈକ୍ଷଦ୍ ରାଵଣଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ସଃ
ତାପରେ, ଜଟାୟୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗିଥିବାବେଳେ ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ସେ ଶୀଘ୍ର ରାବଣକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବୈଦେହୀକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତତଃ ପର୍ଵତଶୃଙ୍ଗାଭସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡଃ ଖଗୋତ୍ତମଃ। ଵନସ୍ପତିଗତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵ୍ଯାଜହାର ଶୁଭାଂ ଗିରମ୍
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଗଛରେ ବସିଥିବା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଗୃଧ୍ର, ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।