ଅର୍କଂ ତୁଦ୍ଯାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଭିନ୍ଦ୍ଯାଂ ହି ମହୀତଲମ୍। କାମରୂପେଣ ଉନ୍ମତ୍ତେ ପଶ୍ଯ ମାଂ କାମରୂପିଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଭେଦିପାରିବି, ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଭାଗିଦେଇପାରିବି; ହେ ପାଗଳି, ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତଵତସ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଶିଖିପ୍ରଭେ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ହରିପର୍ଯନ୍ତେ ରକ୍ତେ ନେତ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ
ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ମୟୂର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ସଦ୍ଯଃ ସୌମ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣରୂପଂ ସ ରାଵଣଃ। ସ୍ଵଂ ରୂପଂ କାଲରୂପାଭଂ ଭେଜେ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ
ସେ ମୃଦୁ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ତାଳ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ରୂପ ନେଲେ।
ସଂରକ୍ତନଯନଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣଃ। କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ନୀଲଜୀମୂତସଂନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ଭଳି, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପିଡ଼ିତ, ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦଶାସ୍ଯୋ ଵିଂଶତିଭୁଜୋ ବଭୂଵ କ୍ଷଣଦାଚରଃ। ସ ପରିଵ୍ରାଜକଚ୍ଛଦ୍ମ ମହାକାଯୋ ଵିହାଯ ତତ୍
ଦଶମୁଖ, ବିଶି ହାତ ଥିବା ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ରାବଣ, ସନ୍ୟାସୀର ଭେଷ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପ୍ରତିପେଦେ ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ରକ୍ତାମ୍ବରଧରସ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ନିଜ ରୂପ ଧରି, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଜମା ପିନ୍ଧି, ମହିଳାମଣି ମୈଥିଲୀକୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ସ ତାମସିତକେଶାନ୍ତାଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରଭାମିଵ। ଵସନାଭରଣୋପେତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାଵଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କଳା କେଶରେ ମୁହଁ ଘେରା ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ପୋଶାକ ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରାବଣ କହିଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯଦି ଭର୍ତାରମିଚ୍ଛସି। ମାମାଶ୍ରଯ ଵରାରୋହେ ତଵାହଂ ସଦୃଶଃ ପତିଃ
ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତି ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ଚିରାଯ ତ୍ଵମହଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଃ ପତିସ୍ତଵ। ନୈଵ ଚାହଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଦ୍ରେ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ଵିପ୍ରିଯମ୍
ମୋତେ ନିଜ ସାଥୀ ଭାବରେ ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଗୌରବ ଯୋଗ୍ୟ ପତି, ଏବଂ, ହେ ଶାନ୍ତ ମହିଳା, ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବିନା।
ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ମାନୁଷୋ ଭାଵୋ ମଯି ଭାଵଃ ପ୍ରଣୀଯତାମ୍। ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତମସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ରାମଂ ପରିମିତାଯୁଷମ୍
ମାନବ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋପାଇଁ ମନ ଦିଅ; ରାଜ୍ୟ ହାରିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିନଥିବା, ସୀମିତ ଆୟୁ ଥିବା ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।
କୈର୍ଗୁଣୈରନୁରକ୍ତାସି ମୂଢେ ପଣ୍ଡିତମାନିନି। ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵଚନାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ଵିହାଯ ସସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
କେଉଁ ଗୁଣରେ ତୁମେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ? ମୁଁ ଜଣେ ଅବୁଜ ଯେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଭାବୁଛ, ଯିଏ ଜନାନୀଙ୍କ କଥାରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାଲାନୁଚରିତେ ଵନେ ଵସତି ଦୁର୍ମତିଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାର୍ହାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ଏହି ବନରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅବିଚାରୀ ମନ ଥିବା ରାମ ବସୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି କଥା ରାବଣ ମୈଥିଲୀ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୂଦୁ କଥା କହେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ରାକ୍ଷସଃ କାମମୋହିତଃ। ଜଗ୍ରାହ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ବୁଧଃ ଖେ ରୋହିଣୀମିଵ
ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଚାହିଦାରେ ଅନ୍ଧା, ନିକଟକୁ ଆସି, ରାବଣ ସୀତାକୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀକୁ ଧରିଥାଏ।
ଵାମେନ ସୀତାଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀଂ ମୂର୍ଧଜେଷୁ କରେଣ ସଃ। ଊର୍ଵୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପରିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ବାମ ହାତରେ ସୀତା, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ଙ୍କର କେଶକୁ ଧରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଧରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଭୁଜମ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ମୃତ୍ଯୁସଂକାଶଂ ଭଯାର୍ତା ଵନଦେଵତାଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ରାବଣକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭାବି, ବନଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସ ଚ ମାଯାମଯୋ ଦିଵ୍ଯଃ ଖରଯୁକ୍ତଃ ଖରସ୍ଵନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ହେମାଙ୍ଗୋ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାମୟ ରଥ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଖରା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତତସ୍ତାଂ ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ଯୈରଭିତର୍ଜ୍ଯ ମହାସ୍ଵନଃ। ଅଂକେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ରଥମାରୋପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ, କଠୋର କଥା ଓ ବଡ଼ ରୋଡ଼ରେ ଭୟ ଦେଇ, ରାବଣ ବୈଦେହୀକୁ କୋଲେ ନେଇ, ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସା ଗୃହୀତାତିଚୁକ୍ରୋଶ ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାମେତି ସୀତା ଦୁଃଖାର୍ତା ରାମଂ ଦୂରଂ ଗତଂ ଵନେ
ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ଯଶସ୍ବିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ବନରେ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ତାମକାମାଂ ସ କାମାର୍ତଃ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାମାଦାଯ ଉତ୍ପପାତାଥ ରାଵଣଃ
କାମରେ ଅନ୍ଧା ରାବଣ, ବିଳାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି, ମାନେ ନାଗରାଜଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଧରିଥିବା ପରି, ଉଡ଼ି ନେଲେ।
ତତଃ ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ହ୍ରିଯମାଣା ଵିହାଯସା। ଭୃଶଂ ଚୁକ୍ରୋଶ ମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତା ଯଥାତୁରା
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସୀତା ଭଲ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା, ମଦମସ୍ତ ଦୁଃଖିତା ପରି।
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାବାହୋ ଗୁରୁଚିତ୍ତପ୍ରସାଦକ। ହ୍ରିଯମାଣାଂ ନ ଜାନୀଷେ ରକ୍ଷସା କାମରୂପିଣା
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବଡ଼ ହାତ ଥିବା, ଜେଉଁ ଜଣେ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ମନକୁ ଖୁସି କରନ୍ତି, ତୁମେ ଜାଣୁନାହ, ଏକ କାମରୂପୀ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛି!
ଜୀଵିତଂ ସୁଖମର୍ଥଂ ଚ ଧର୍ମହେତୋଃ ପରିତ୍ଯଜନ୍। ହ୍ରିଯମାଣାମଧର୍ମେଣ ମାଂ ରାଘଵ ନ ପଶ୍ଯସି
ଧର୍ମ ପାଇଁ ଜୀବନ, ସୁଖ ଓ ଧନ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବା ରାଘବ, ତୁମେ ଦେଖୁନାହ, ମୋତେ ଅଧର୍ମରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଛି!
ନନୁ ନାମାଵିନୀତାନାଂ ଵିନେତାସି ପରଂତପ। କଥମେଵଂଵିଧଂ ପାପଂ ନ ତ୍ଵଂ ଶାଧି ହି ରାଵଣମ୍
ତୁମେ ଅଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କାହିଁକି ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହିଁ? ରାବଣଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ଚୁପ୍ ରହିଛ?
ନ ତୁ ସଦ୍ଯୋଽଵିନୀତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍। କାଲୋଽପ୍ଯଙ୍ଗୀଭଵତ୍ଯତ୍ର ସସ୍ଯାନାମିଵ ପକ୍ତଯେ
ଅଶାନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏଠି ସମୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫସଲ ପକିବା ପରି ଫଳ ଆସିବାକୁ ସମୟ ଲାଗେ।
ତ୍ଵଂ କର୍ମ କୃତଵାନେତତ୍ କାଲୋପହତଚେତନଃ। ଜୀଵିତାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ରାମାଦ୍ ଵ୍ଯସନମାପ୍ନୁହି
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମ ମନ ଅନ୍ଧା ହୋଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଠାରୁ ଜୀବନ ଶେଷ କରିବା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।
ହନ୍ତେଦାନୀଂ ସକାମା ତୁ କୈକେଯୀ ବାନ୍ଧଵୈଃ ସହ। ହ୍ରିଯେଯଂ ଧର୍ମକାମସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ଏବେ କୈକେୟୀ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଖୁସି ହେବେ; ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ଥିବା, ଯଶସ୍ୱୀ ପତିଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ନେଇଯାଯାଉଛି।
ଆମନ୍ତ୍ରଯେ ଜନସ୍ଥାନେ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମାଯ ଶଂସଧ୍ଵଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ଜନସ୍ଥାନରେ ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି; ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ହଂସସାରସସଂଘୁଷ୍ଟାଂ ଵନ୍ଦେ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମାଯ ଶଂସ ତ୍ଵଂ ସୀତାଂ ହରତି ରାଵଣଃ
ହଂସ ଏବଂ ସାରସ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଥିବା ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ଶୀଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହ, ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଛି।
ଦୈଵତାନି ଚ ଯାନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଵନେ ଵିଵିଧପାଦପେ। ନମସ୍କରୋମ୍ଯହଂ ତେଭ୍ଯୋ ଭର୍ତୁଃ ଶଂସତ ମାଂ ହୃତାମ୍
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ମୋ ପତିଙ୍କୁ ଏହା କହ, ମୁଁ ନେଇଯାଉଛି।
ଯାନି କାନିଚିଦପ୍ଯତ୍ର ସତ୍ତ୍ଵାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସର୍ଵାଣି ଶରଣଂ ଯାମି ମୃଗପକ୍ଷିଗଣାନି ଵୈ
ଏଠି ଯେଉଁଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ହେଉନା, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି—ମୃଗ ଦଳ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ।