ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ନ ସମୋ ରାମୋ ମମ ଯୁଦ୍ଧେ ସ ମାନୁଷଃ। ତଵ ଭାଗ୍ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଜସ୍ଵ ଵରଵର୍ଣିନି
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ସମାନ ମଧ୍ୟ ରାମ ନୁହେଁ, ସେ ମାନବ ମାତ୍ର; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମ ଭାଗ୍ୟରେ ଯାହା ମିଳିଛି, ତାହାକୁ ଉପଭୋଗ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ସଂରକ୍ତଲୋଚନା। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରହିତେ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବୈଦେହୀ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ନାୟକଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
କଥଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତମ୍। ଭ୍ରାତରଂ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯ ତ୍ଵମଶୁଭଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କୁବେରଙ୍କୁ ଭାଇ ବୋଲି ଦାବି କରି, ତୁମେ କିପରି ଅପକାର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଅଵଶ୍ଯଂ ଵିନଶିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେ ରାଵଣ ରାକ୍ଷସାଃ। ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍କଶୋ ରାଜା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ହେ ରାବଣ, ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ରାଜା ଅଟେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନଶ୍ଟ ହେବେ।
ଅପହୃତ୍ଯ ଶଚୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜୀଵିତୁମ୍। ନହି ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ମାମାନୀଯ ସ୍ଵସ୍ତିମାନ୍ ଭଵେତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶଚୀଙ୍କୁ ଚୋରି କରିବା ପରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମୋତେ ନେଇଯିବା ପରେ ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
ଜୀଵେଚ୍ଚିରଂ ଵଜ୍ରଧରସ୍ଯ ପଶ୍ଚା- ଚ୍ଛଚୀଂ ପ୍ରଧୃଷ୍ଯାପ୍ରତିରୂପରୂପାମ୍। ନ ମାଦୃଶୀଂ ରାକ୍ଷସ ଧର୍ଷଯିତ୍ଵା ପୀତାମୃତସ୍ଯାପି ତଵାସ୍ତି ମୋକ୍ଷଃ
ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଶଚୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପରି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଅମୃତ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
thumb|ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏକୋନପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ସୀତାଯା ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ହସ୍ତେ ହସ୍ତଂ ସମାହତ୍ଯ ଚକାର ସୁମହଦ୍ ଵପୁଃ
ସୀତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ହାତରେ ମାଡ଼ି, ଦେହକୁ ବଡ଼ କରିଦେଲେ।
ସ ମୈଥିଲୀଂ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ବଭାଷେ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ। ନୋନ୍ମତ୍ତଯା ଶ୍ରୁତୌ ମନ୍ଯେ ମମ ଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମୌ
ଅପରେ, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦଶମୁଖୀ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୁଁ ପାଗଳ ନୁହେଁ, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଶୁଣିନାହ, ମୁଁ ଭାବୁଛି।'
ଉଦ୍ଵହେଯଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ତୁ ମେଦିନୀମମ୍ବରେ ସ୍ଥିତଃ। ଆପିବେଯଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ହନ୍ଯାଂ ରଣେ ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ଦୁଇ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇପାରିବି, ସାଗରକୁ ପିଇଯିବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମାରିପାରିବି।
ଅର୍କଂ ତୁଦ୍ଯାଂ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଵିଭିନ୍ଦ୍ଯାଂ ହି ମହୀତଲମ୍। କାମରୂପେଣ ଉନ୍ମତ୍ତେ ପଶ୍ଯ ମାଂ କାମରୂପିଣମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଭେଦିପାରିବି, ପୃଥିବୀ ତଳକୁ ଭାଗିଦେଇପାରିବି; ହେ ପାଗଳି, ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତଵତସ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣସ୍ଯ ଶିଖିପ୍ରଭେ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ହରିପର୍ଯନ୍ତେ ରକ୍ତେ ନେତ୍ରେ ବଭୂଵତୁଃ
ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ମୟୂର ଭଳି ଚମକୁଥିବା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ସଦ୍ଯଃ ସୌମ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତୀକ୍ଷ୍ଣରୂପଂ ସ ରାଵଣଃ। ସ୍ଵଂ ରୂପଂ କାଲରୂପାଭଂ ଭେଜେ ଵୈଶ୍ରଵଣାନୁଜଃ
ସେ ମୃଦୁ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ତାଳ ଭଳି ଦେଖାଯିବା ରୂପ ନେଲେ।
ସଂରକ୍ତନଯନଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣଃ। କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ନୀଲଜୀମୂତସଂନିଭଃ
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ଭଳି, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପିଡ଼ିତ, ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦଶାସ୍ଯୋ ଵିଂଶତିଭୁଜୋ ବଭୂଵ କ୍ଷଣଦାଚରଃ। ସ ପରିଵ୍ରାଜକଚ୍ଛଦ୍ମ ମହାକାଯୋ ଵିହାଯ ତତ୍
ଦଶମୁଖ, ବିଶି ହାତ ଥିବା ରାତିରେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ରାବଣ, ସନ୍ୟାସୀର ଭେଷ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ପ୍ରତିପେଦେ ସ୍ଵକଂ ରୂପଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ରକ୍ତାମ୍ବରଧରସ୍ତସ୍ଥୌ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ନିଜ ରୂପ ଧରି, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଜମା ପିନ୍ଧି, ମହିଳାମଣି ମୈଥିଲୀକୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ସ ତାମସିତକେଶାନ୍ତାଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରଭାମିଵ। ଵସନାଭରଣୋପେତାଂ ମୈଥିଲୀଂ ରାଵଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍
କଳା କେଶରେ ମୁହଁ ଘେରା ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଭଲ ପୋଶାକ ଓ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ରାବଣ କହିଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯଦି ଭର୍ତାରମିଚ୍ଛସି। ମାମାଶ୍ରଯ ଵରାରୋହେ ତଵାହଂ ସଦୃଶଃ ପତିଃ
ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତି ଚାହୁଁଛ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପତି।
ମାଂ ଭଜସ୍ଵ ଚିରାଯ ତ୍ଵମହଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଃ ପତିସ୍ତଵ। ନୈଵ ଚାହଂ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭଦ୍ରେ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ଵିପ୍ରିଯମ୍
ମୋତେ ନିଜ ସାଥୀ ଭାବରେ ଚୟନ କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଗୌରବ ଯୋଗ୍ୟ ପତି, ଏବଂ, ହେ ଶାନ୍ତ ମହିଳା, ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବିନା।
ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ମାନୁଷୋ ଭାଵୋ ମଯି ଭାଵଃ ପ୍ରଣୀଯତାମ୍। ରାଜ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତମସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ରାମଂ ପରିମିତାଯୁଷମ୍
ମାନବ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ମୋପାଇଁ ମନ ଦିଅ; ରାଜ୍ୟ ହାରିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିନଥିବା, ସୀମିତ ଆୟୁ ଥିବା ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।
କୈର୍ଗୁଣୈରନୁରକ୍ତାସି ମୂଢେ ପଣ୍ଡିତମାନିନି। ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵଚନାଦ୍ ରାଜ୍ଯଂ ଵିହାଯ ସସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
କେଉଁ ଗୁଣରେ ତୁମେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ? ମୁଁ ଜଣେ ଅବୁଜ ଯେ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଭାବୁଛ, ଯିଏ ଜନାନୀଙ୍କ କଥାରେ ରାଜ୍ୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଛାଡ଼ି ଦେଲା।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵ୍ଯାଲାନୁଚରିତେ ଵନେ ଵସତି ଦୁର୍ମତିଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୈଥିଲୀଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରିଯାର୍ହାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀମ୍
ଏହି ବନରେ ଜନ୍ତୁମାନେ ଘୁଡ଼ୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଅବିଚାରୀ ମନ ଥିବା ରାମ ବସୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି କଥା ରାବଣ ମୈଥିଲୀ, ଯିଏ ପ୍ରେମର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ମୂଦୁ କଥା କହେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ରାକ୍ଷସଃ କାମମୋହିତଃ। ଜଗ୍ରାହ ରାଵଣଃ ସୀତାଂ ବୁଧଃ ଖେ ରୋହିଣୀମିଵ
ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଚାହିଦାରେ ଅନ୍ଧା, ନିକଟକୁ ଆସି, ରାବଣ ସୀତାକୁ ଧରି ନେଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀକୁ ଧରିଥାଏ।
ଵାମେନ ସୀତାଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀଂ ମୂର୍ଧଜେଷୁ କରେଣ ସଃ। ଊର୍ଵୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେନୈଵ ପରିଜଗ୍ରାହ ପାଣିନା
ବାମ ହାତରେ ସୀତା, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ଙ୍କର କେଶକୁ ଧରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଧରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶୃଙ୍ଗାଭଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାଭୁଜମ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ମୃତ୍ଯୁସଂକାଶଂ ଭଯାର୍ତା ଵନଦେଵତାଃ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ହାତ ଥିବା ରାବଣକୁ ଦେଖି, ଭୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭାବି, ବନଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ସ ଚ ମାଯାମଯୋ ଦିଵ୍ଯଃ ଖରଯୁକ୍ତଃ ଖରସ୍ଵନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ହେମାଙ୍ଗୋ ରାଵଣସ୍ଯ ମହାରଥଃ
ତାପରେ ରାବଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟାମୟ ରଥ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ଖରା ଦ୍ୱାରା ଟାଣାଯାଉଥିବା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତତସ୍ତାଂ ପରୁଷୈର୍ଵାକ୍ଯୈରଭିତର୍ଜ୍ଯ ମହାସ୍ଵନଃ। ଅଂକେନାଦାଯ ଵୈଦେହୀଂ ରଥମାରୋପଯତ୍ ତଦା
ତାପରେ, କଠୋର କଥା ଓ ବଡ଼ ରୋଡ଼ରେ ଭୟ ଦେଇ, ରାବଣ ବୈଦେହୀକୁ କୋଲେ ନେଇ, ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସା ଗୃହୀତାତିଚୁକ୍ରୋଶ ରାଵଣେନ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ରାମେତି ସୀତା ଦୁଃଖାର୍ତା ରାମଂ ଦୂରଂ ଗତଂ ଵନେ
ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ଯଶସ୍ବିନୀ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ବନରେ ଦୂରେ ଥିଲେ।
ତାମକାମାଂ ସ କାମାର୍ତଃ ପନ୍ନଗେନ୍ଦ୍ରଵଧୂମିଵ। ଵିଚେଷ୍ଟମାନାମାଦାଯ ଉତ୍ପପାତାଥ ରାଵଣଃ
କାମରେ ଅନ୍ଧା ରାବଣ, ବିଳାପ କରୁଥିବା ସୀତାକୁ ଧରି, ମାନେ ନାଗରାଜଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ଧରିଥିବା ପରି, ଉଡ଼ି ନେଲେ।
ତତଃ ସା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ହ୍ରିଯମାଣା ଵିହାଯସା। ଭୃଶଂ ଚୁକ୍ରୋଶ ମତ୍ତେଵ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତା ଯଥାତୁରା
ତାପରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସୀତା ଭଲ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା, ମଦମସ୍ତ ଦୁଃଖିତା ପରି।