ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଵରାହୈଶ୍ଚ ଵାରଣୈଶ୍ଚାପି ଶୋଭିତମ୍ । ଧଵାଶ୍ଵକର୍ଣକକୁଭୈର୍ବିଲ୍ଵତିନ୍ଦୁକପାଟଲୈଃ ॥୧-୨୪-
'ସିଂହ, ବାଘ, ବନଶୁଆର, ହାତୀ ଓ ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, କକୁଭ, ବିଲ୍ବ, ତିନ୍ଦୁକ, ପାଟଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଏଠା ଶୋଭିତ ।'
ସଂକୀର୍ଣଂ ବଦରୀଭିଶ୍ଚ କିଂ ନ୍ଵିଦଂ ଦାରୁଣଂ ଵନମ୍ । ତମୁଵାଚ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାମୁନିଃ ॥୧-୨୪-
'ବଦରୀ ଗଛ ମିଶିଛି—ଏହି ଜଙ୍ଗଲ କିଏଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର?' ତେବେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵତ୍ସ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଯସ୍ଯୈତଦ୍ ଦାରୁଣଂ ଵନମ୍ । ଏତୌ ଜନପଦୌ ସ୍ଫୀତୌ ପୂର୍ଵମାସ୍ତାଂ ନରୋତ୍ତମ ॥୧-୨୪-
'ଶୁଣ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲର କାରଣ କଣ । ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ହେ ନରୋତ୍ତମ ।'
ମଲଦାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ଦେଵନିର୍ମାଣନିର୍ମିତୌ । ପୁରା ଵୃତ୍ରଵଧେ ରାମ ମଲେନ ସମଭିପ୍ଲୁତମ୍ ॥୧-୨୪-
'ମଲଦା ଓ କରୂଷା, ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏଠି ଥିଲେ । ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବୃତ୍ର ହତ୍ୟା ପରେ, ହେ ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅପବିତ୍ରତାରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ ।'
କ୍ଷୁଧା ଚୈଵ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ସମାଵିଶତ୍ । ତମିନ୍ଦ୍ରଂ ମଲିନଂ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ଚ ତପୋଧନାଃ ॥୧-୨୪-
'ଏବଂ ଖାଦ୍ୟାଭାବ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମଧ୍ୟ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା । ଏହି ମଲିନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ—'
କଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସୁର୍ମଲଂ ଚାସ୍ଯ ପ୍ରମୋଚଯନ୍ । ଇହ ଭୂମ୍ଯାଂ ମଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦେଵାଃ କାରୂଷମେଵ ଚ ॥୧-୨୪-
'କଳଶରେ ପାଣି ଦେଇ ସ୍ନାନ କରାଇ, ତାଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କଲେ । ଏଠି ଭୂମିରେ ଏହି ମଲ ଓ କରୂଷା ରଖିଦେଲେ ।'
ଶରୀରଜଂ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ତତୋ ହର୍ଷଂ ପ୍ରପେଦିରେ । ନିର୍ମଲୋ ନିଷ୍କରୂଷଶ୍ଚ ଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଯଥାଭଵତ୍ ॥୧-୨୪-
'ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ମଲ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅପବିତ୍ରତା ହୀନ ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ହେଲେ ।'
ଦଦୌ ଦେଶସ୍ଯ ସୁପ୍ରୀତୋ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତନୁତ୍ତମମ୍ । ଇମୌ ଜନପଦୌ ସ୍ଫୀତୌ ଖ୍ଯାତିଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯତଃ ॥୧-୨୪-
'ସେ ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ଦେଶକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ଏହି ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ ।'
ମଲଦାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ମମାଙ୍ଗମଲଧାରିଣୌ । ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତଂ ଦେଵାଃ ପାକଶାସନମବ୍ରୁଵନ୍ ॥୧-୨୪-
ମଳଦା ଓ କରୂଷ ମୋ ଦେହର ଅଶୁଦ୍ଧି ଧରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ 'ଭଲ କଲେ, ଭଲ କଲେ' ବୋଲି ଦିଗ୍ବଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ।
ମଲଦାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ମୁଦିତା ଧନଧାନ୍ଯତଃ । କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଯକ୍ଷିଣୀ କାମରୂପିଣୀ ॥୧-୨୪-
ମଳଦା ଓ କରୂଷ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଏଠାରେ ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ଏକ ଯକ୍ଷିଣୀ ଆସି ଦୁଃଖ ଦେଲା ।
ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯନ୍ତୀ ତଦା ହ୍ଯଭୂତ୍ । ତାଟକା ନାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭାର୍ଯା ସୁନ୍ଦସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥୧-୨୪-
ସେ ଯକ୍ଷିଣୀ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିଲା । ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତାଟକା, ଯିଏ ଧୀର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସୁନ୍ଦଙ୍କର ଜଣେ ଝିଅ ।
ମାରୀଚୋ ରାକ୍ଷସଃ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ଯାଃ ଶକ୍ରପରାକ୍ରମଃ । ଵୃତ୍ତବାହୁର୍ମହାଶୀର୍ଷୋ ଵିପୁଲାସ୍ଯତନୁର୍ମହାନ୍ ॥୧-୨୪-
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମାରୀଚ ଥିଲେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୋଲାକାର ବାହୁ, ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ଚଉଡ଼ ମୁହଁ ଓ ମୋଟ ଦେହ ଥିଲା ।
ରାକ୍ଷସୋ ଭୈରଵାକାରୋ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରାସଯତେ ପ୍ରଜାଃ । ଇମୌ ଜନପଦୌ ନିତ୍ଯଂ ଵିନାଶଯତି ରାଘଵ ॥୧-୨୪-
ସେ ରାକ୍ଷସ ଭୟଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରି ସବୁବେଳେ ଲୋକମାନୋକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ଏହି ଦୁଇ ଦେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି, ରାଘବ ।
ମଲଦାଂଶ୍ଚ କରୂଷାଂଶ୍ଚ ତାଟକା ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀ । ସେଯଂ ପନ୍ଥାନମାଵୃତ୍ଯ ଵସତ୍ଯତ୍ଯର୍ଧଯୋଜନେ ॥୧-୨୪-
ତାଟକା, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଥିବା, ମଳଦା ଓ କରୂଷ ଦେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି । ସେ ଏହି ପଥକୁ ଅଟକାଇ ଅଧ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ବସିଛି ।
ଅତ ଏଵ ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତାଟକାଯା ଵନଂ ଯତଃ । ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜହୀମାଂ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀମ୍ ॥୧-୨୪-
ଏହିକାରଣରୁ ତୁମେ ତାଟକାଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷିଣୀକୁ ସଂହାର କର ।
ମନ୍ନିଯୋଗାଦିମଂ ଦେଶଂ କୁରୁ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ପୁନଃ । ନହି କଶ୍ଚିଦିମଂ ଦେଶଂ ଶକ୍ତୋ ହ୍ଯାଗନ୍ତୁମୀଦୃଶମ୍ ॥୧-୨୪-
ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଦେଶକୁ ପୁଣିଥରେ ନିରାପଦ କର । ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେହି ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଯକ୍ଷିଣ୍ଯା ଘୋରଯା ରାମ ଉତ୍ସାଦିତମସହ୍ଯଯା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥୈତଦ୍ ଦାରୁଣଂ ଵନମ୍ । ଯକ୍ଷ୍ଯା ଚୋତ୍ସାଦିତଂ ସର୍ଵମଦ୍ଯାପି ନ ନିଵର୍ତତେ ॥୧-୨୪-
ରାମ, ଏହି ଦେଶ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସହ୍ୟ ଯକ୍ଷିଣୀ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି । ଏହି ଭୟାନକ ଅରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି । ଏବେଯାଁ ଯକ୍ଷିଣୀ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଅବସ୍ଥା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛି ।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ ।
ଅଥ ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ମୁନେର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭାଂ ଗିରମ୍ ॥୧-୨୫-
ତାପରେ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନିଙ୍କର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଶୁଭ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅଲ୍ପଵୀର୍ଯା ଯଦା ଯକ୍ଷୀ ଶ୍ରୂଯତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ । କଥଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯତ୍ଯବଲା ବଲମ୍ ॥୧-୨୫-
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯକ୍ଷିଣୀ ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ଶୁଣିଛି । ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଯକ୍ଷିଣୀ କିପରି ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରେ ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯାମିତୌଜସଃ । ହର୍ଷଯଞ୍ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ସଲକ୍ଷ୍ମଣମରିନ୍ଦମମ୍ ॥୧-୨୫-
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ମୁନି ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନକୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଯେନ ବଲୋତ୍କଟା । ଵରଦାନକୃତଂ ଵୀର୍ଯଂ ଧାରଯତ୍ଯବଲା ବଲମ୍ ॥୧-୨୫-
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, 'ଶୁଣ, ସେ କିପରି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା । ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଯକ୍ଷିଣୀ ଏତେ ଶକ୍ତି ପାଇଛି ।'
ପୂର୍ଵମାସୀନ୍ମହାଯକ୍ଷଃ ସୁକେତୁର୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅନପତ୍ଯଃ ଶୁଭାଚାରଃ ସ ଚ ତେପେ ମହତ୍ତପଃ ॥୧-୨୫-
ପୂର୍ବେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁକେତୁ । ସେ ନିଷ୍ପୁତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ଏବଂ ଭାରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ପିତାମହସ୍ତୁ ସୁପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ଯ ଯକ୍ଷପତେସ୍ତଦା । କନ୍ଯାରତ୍ନଂ ଦଦୌ ରାମ ତାଟକାଂ ନାମ ନାମତଃ ॥୧-୨୫-
ତାଙ୍କ ପିତା, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ଭଲ ପାଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ କନ୍ୟା ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ତାଟକା, ରାମ ।
ଦଦୌ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ବଲଂ ଚାସ୍ଯାଃ ପିତାମହଃ । ନ ତ୍ଵେଵ ପୁତ୍ରଂ ଯକ୍ଷାଯ ଦଦୌ ଚାସୌ ମହାଯଶାଃ ॥୧-୨୫-
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଟକାକୁ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯକ୍ଷ ସୁକେତୁଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ବଡ଼ ନାମୀ ।
ତାଂ ତୁ ବାଲାଂ ଵିଵର୍ଧନ୍ତୀଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀମ୍ । ଜମ୍ଭପୁତ୍ରାଯ ସୁନ୍ଦାଯ ଦଦୌ ଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୧-୨୫-
ସେ ତାଟକା, ଯେଉଁଠି ବୟସ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ବଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଜମ୍ଭଙ୍କ ପୁଅ ସୁନ୍ଦଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଯାଇଲା ।
କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ କାଲସ୍ଯ ଯକ୍ଷୀ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ । ମାରୀଚଂ ନାମ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଯଃ ଶାପାଦ୍ ରାକ୍ଷସୋଽଭଵତ୍ ॥୧-୨୫-
କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ଯକ୍ଷୀ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାର ନାମ ମାରୀଚ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ ଏବଂ ଏକ ଶାପରେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସୁନ୍ଦେ ତୁ ନିହତେ ରାମ ଅଗସ୍ତ୍ଯମୃଷିସତ୍ତମମ୍ । ତାଟକା ସହପୁତ୍ରେଣ ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛତି ॥୧-୨୫-
ସୁନ୍ଦକୁ ମାରିଦେଲାପରେ, ହେ ରାମ, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଟକା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ଜାତସଂରମ୍ଭା ଗର୍ଜନ୍ତୀ ସାଭ୍ଯଧାଵତ । ଆପତନ୍ତୀଂ ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଅଗସ୍ତ୍ଯୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ ॥୧-୨୫-
ଭୋକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପିଡିତ ହୋଇ, ସେ ଗଜଗଜ କରି ଆଗକୁ ଡାକି ଆସୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି—
ରାକ୍ଷସତ୍ଵଂ ଭଜସ୍ଵେତି ମାରୀଚଂ ଵ୍ଯାଜହାର ସଃ । ଅଗସ୍ତ୍ଯଃ ପରମାମର୍ଷସ୍ତାଟକାମପି ଶପ୍ତଵାନ୍ ॥୧-୨୫-
ମାରୀଚଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କର।' ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାକ୍ରୋଧରେ ତାଟକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।