ତତଃ ସୁଵେଷଂ ମୃଗଯାଗତଂ ପତିଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଦା। ନିରୀକ୍ଷମାଣା ହରିତଂ ଦଦର୍ଶ ତ- ନ୍ମହଦ୍ ଵନଂ ନୈଵ ତୁ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ତାପରେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶିକାରରୁ ଫେରିବା ଶୋଭାମୟ ପତିଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ସବୁଜ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାଵଣେନ ତୁ ଵୈଦେହୀ ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଜିହୀର୍ଷୁଣା। ପରିଵ୍ରାଜକରୂପେଣ ଶଶଂସାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ତାପରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରାବଣ ପରିବ୍ରାଜକ ରୂପ ଧରି ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାତିଥିଶ୍ଚୈଷ ଅନୁକ୍ତୋ ହି ଶପେତ ମାମ୍। ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ସୀତା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
"ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ନ ଦେଉଛି, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇପାରେ" ବୋଲି ଭାବି, ସୀତା କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାହଂ ମୈଥିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୀତା ନାମ୍ନାସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା
"ମୁଁ ମୈଥିଲାର ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ନାମ ସୀତା। ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ।"
ଉଷିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ ସମା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ନିଵେଶନେ। ଭୁଞ୍ଜାନା ମାନୁଷାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିନୀ
ମୁଁ ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ରହି, ମାନବୀୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜାଽମନ୍ତ୍ରଯତ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଭିଷେଚଯିତୁଂ ରାମଂ ସମେତୋ ରାଜମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତେରୋ ମ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଭ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେଚନେ। କୈକେଯୀ ନାମ ଭର୍ତାରଂ ମମାର୍ଯା ଯାଚତେ ଵରମ୍
ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ କୈକେଯୀ ଶ୍ଵଶୁରଂ ସୁକୃତେନ ମେ। ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭର୍ତୁର୍ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦୟା ଲାଗି, ମୋର ପତିଙ୍କୁ ବନବାସ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଵଯାଚତ ଭର୍ତାରଂ ସତ୍ଯସଂଧଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ନାଦ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ଚ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ନ ପାସ୍ଯେ ନ କଦାଚନ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ: "ମୁଁ ଆଜିଠୁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ଶୁଏବି ନାହିଁ, ପିଉବି ନାହିଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।"
ଏଷ ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତୋ ରାମୋ ଯଦଭିଷିଚ୍ଯତେ। ଇତି ବ୍ରୁଵାଣାଂ କୈକେଯୀଂ ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
"ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୁଏ, ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ," ବୋଲି କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯାଚତାର୍ଥୈରନ୍ଵର୍ଥୈର୍ନ ଚ ଯାଚ୍ଞାଂ ଚକାର ସା। ମମ ଭର୍ତା ମହାତେଜା ଵଯସା ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ
ସେ ଧନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମାଗିଲେ ନାହିଁ; ମୋର ପତି, ମହାତ୍ମା, ସେତେବେଳେ ପଚିଶ ବର୍ଷର ଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ମମ ଜନ୍ମନି ଗଣ୍ଯତେ। ରାମେତି ପ୍ରଥିତୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଵାନ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଶୁଚିଃ
ମୋ ଜନ୍ମରୁ ଏଠାକୁ ଅଠାରି ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନୀତିବାନ୍ ଓ ପବିତ୍ର।
ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। କାମାର୍ତଶ୍ଚ ମହାରାଜଃ ପିତା ଦଶରଥଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବଡ଼, ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ତଂ ରାମଂ ନାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ଅଭିଷେକାଯ ତୁ ପିତୁଃ ସମୀପଂ ରାମମାଗତମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
କୈକେଯୀ ମମ ଭର୍ତାରମିତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ରୁତଂ ଵଚଃ। ତଵ ପିତ୍ରା ସମାଜ୍ଞପ୍ତଂ ମମେଦଂ ଶୃଣୁ ରାଘଵ
କୈକେୟୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁଥିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।'
ଭରତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମିଦଂ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍। ତ୍ଵଯା ତୁ ଖଲୁ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ
'ଏହି ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟଟି ବରତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତୁମେ ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମିଶି ଚଉଦ ଦିନ ବନରେ ବାସ କର।'
ଵନେ ପ୍ରଵ୍ରଜ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତରଂ ମୋଚଯାନୃତାତ୍ । ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ତାଂ ରାମଃ କୈକେଯୀମକୁତୋଭଯଃ
'କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବନକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।' ରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।'
ଚକାର ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତା ମମ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ଚାନୃତମ୍
ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ତାହା କରିଲେ; ସେ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନେଇନଥିଲେ, ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନଥିଲେ।
ଏତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ଧୃତମନୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ତୁ ଵୈମାତ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ହେଉଛି ରାମଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ମାଆର ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂରବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ରାମସ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସହାଯଃ ସମରେଽରିହା। ସ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ରାମଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧସହଚର ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ସେଇ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।
ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛଦ୍ ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତଂ ମଯା ସହ। ଜଟୀ ତାପସରୂପେଣ ମଯା ସହ ସହାନୁଜଃ
ଧନୁଷ ଧରି, ସେ ରାମଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ, ମୋ ସହ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ସହ। ଜଟା ଧାରଣ କରି, ତାପସ ରୂପେ, ମୁଁ ଓ ମୋ ଭାଇମାନେ ଏକାସাথে ଯାଇଥିଲୁ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଧର୍ମନିତ୍ଯୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ତେ ଵଯଂ ପ୍ରଚ୍ଯୁତା ରାଜ୍ଯାତ୍ କୈକେଯ୍ଯାସ୍ତୁ କୃତେ ତ୍ରଯଃ
ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିବା ସେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଭଳି, ଆମେ ତିନିଜଣ କୈକେୟୀଙ୍କ କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲୁ।
ଵିଚରାମ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵନଂ ଗମ୍ଭୀରମୋଜସା। ସମାଶ୍ଵସ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଶକ୍ଯଂ ଵସ୍ତୁମିହ ତ୍ଵଯା
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଗଭୀର ବନରେ ଘୁରୁଛୁ। ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରିଲେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ମେ ଭର୍ତା ଵନ୍ଯମାଦାଯ ପୁଷ୍କଲମ୍। ରୁରୂନ୍ ଗୋଧାନ୍ ଵରାହାଂଶ୍ଚ ହତ୍ଵାଽଽଦାଯାମିଷଂ ବହୁ
ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବନରୁ ବହୁ ବନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଆଣି ଆସିବେ; ହରିଣ, ଗୋଧି, ବନଶୁକର ମାରି ବହୁ ମାଂସ ଆଣିବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ନାମ ଚ ଗୋତ୍ରଂ ଚ କୁଲମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଏକଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ କିମର୍ଥଂ ଚରସି ଦ୍ଵିଜ
ତେଣୁ, ତୁମର ନାଁ, ଗୋତ୍ର ଓ କୁଳ ସଠିକ୍ କହ। ଏବଂ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକାକି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ କାହିଁକି ଘୁରୁଛ?
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତ୍ଯାଂ ସୀତାଯାଂ ରାମପତ୍ନ୍ଯାଂ ମହାବଲଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୋତ୍ତରଂ ତୀଵ୍ରଂ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଏପରି ଭାବେ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯେନ ଵିତ୍ରାସିତା ଲୋକାଃ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷାଃ। ଅହଂ ସ ରାଵଣୋ ନାମ ସୀତେ ରକ୍ଷୋଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ, ମୁଁ ସେଇ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଧିପତି, ହେ ସୀତା।
ତ୍ଵାଂ ତୁ କାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ରତିଂ ସ୍ଵକେଷୁ ଦାରେଷୁ ନାଧିଗଚ୍ଛାମ୍ଯନିନ୍ଦିତେ
ତୁମକୁ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ କୋଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ହେ ନିର୍ମଳା, ମୋ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ।
ବହ୍ଵୀନାମୁତ୍ତମସ୍ତ୍ରୀଣାମାହୃତାନାମିତସ୍ତତଃ। ସର୍ଵାସାମେଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମମାଗ୍ରମହିଷୀ ଭଵ
ମୁଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଯେଉଁଠାରୁ ବହୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନନୀମାନେ ଆଣିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ମୋର ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ହେଉ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ।