ଵସୂନାଂ ଵା ଵରାରୋହେ ଦେଵତା ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ନେହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ଦେଵା ନ ଚ କିନ୍ନରାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଥିବା, ମୋତେ ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ଲାଗୁଛ; କାରଣ ଏଠି କେବେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା କିମ୍ବା କିନ୍ନର ଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସଃ କଥଂ ତୁ ତ୍ଵମିହାଗତା। ଇହ ଶାଖାମୃଗାଃ ସିଂହା ଦ୍ଵୀପିଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗା ଵୃକାଃ
ଏଠା ହେଉଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏଠି ଗଛ ଉପରେ ବସୁଥିବା ମୃଗ, ସିଂହ, ଦ୍ୱୀପର ବାଘ ଓ ନିଆଳି ଅଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷାସ୍ତରକ୍ଷଵଃ କଙ୍କାଃ କଥଂ ତେଭ୍ଯୋ ନ ବିଭ୍ଯସେ। ମଦାନ୍ଵିତାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଏଠି ଭାଲୁ, ତେଣୁଆ, କଙ୍କ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ଡର ନପାଉଛ? ଏଠି ମଦମସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ତୀବ୍ର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କଥମେକା ମହାରଣ୍ଯେ ନ ବିଭେଷି ଵରାନନେ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଦଣ୍ଡକାନ୍
ଏତେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ଥିଲେ ତୁମେ କିପରି ଭୟ ନପାଉଛ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା? ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ, ଏବଂ କିଏଁ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକ ଆସିଛ?
ଏକା ଚରସି କଲ୍ଯାଣି ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସସେଵିତାନ୍। ଇତି ପ୍ରଶସ୍ତା ଵୈଦେହୀ ରାଵଣେନ ମହାତ୍ମନା
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏକା ଏକା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଚାଲିଅଛ। ଏଭଳି ଭାବେ ମହାପୁରୁଷ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଲା।
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ହି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣମାଗତମ୍। ସର୍ଵୈରତିଥିସତ୍କାରୈଃ ପୂଜଯାମାସ ମୈଥିଲୀ
ଦ୍ୱିଜାତିର ଭେଷ ଧରି ରାବଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ସମସ୍ତ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉପାନୀଯାସନଂ ପୂର୍ଵଂ ପାଦ୍ଯେନାଭିନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସିଦ୍ଧମିତ୍ଯେଵ ତଦା ତଂ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଆସନ ଆଣିଲେ, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସବୁ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।"
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀ ସମାଗତଂ ପାତ୍ରକୁସୁମ୍ଭଧାରିଣମ୍। ଅଶକ୍ଯମୁଦ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟୁମୁପାଯଦର୍ଶନା- ନ୍ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵତ୍ ତଥାଗତମ୍
ମୈଥିଲୀ ଦ୍ୱିଜାତିର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାତ୍ର ଓ କୁସୁମ୍ଭ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଇଯଂ ବୃସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମମାସ୍ଯତା- ମିଦଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମିତି। ଇଦଂ ଚ ସିଦ୍ଧଂ ଵନଜାତମୁତ୍ତମଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମଵ୍ଯଗ୍ରମିହୋପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
"ଏହି ଆସନ ରହିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ବସନ୍ତୁ। ଏହି ପାଦ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ଉପଜ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।"
ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣଭାଷିଣୀଂ ନରେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ତସ୍ଯା ହରଣେ ଦୃଢଂ ମନଃ ସମର୍ପଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ
ମୈଥିଲୀ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ତତଃ ସୁଵେଷଂ ମୃଗଯାଗତଂ ପତିଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଦା। ନିରୀକ୍ଷମାଣା ହରିତଂ ଦଦର୍ଶ ତ- ନ୍ମହଦ୍ ଵନଂ ନୈଵ ତୁ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ତାପରେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶିକାରରୁ ଫେରିବା ଶୋଭାମୟ ପତିଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ସବୁଜ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାଵଣେନ ତୁ ଵୈଦେହୀ ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଜିହୀର୍ଷୁଣା। ପରିଵ୍ରାଜକରୂପେଣ ଶଶଂସାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ତାପରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରାବଣ ପରିବ୍ରାଜକ ରୂପ ଧରି ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାତିଥିଶ୍ଚୈଷ ଅନୁକ୍ତୋ ହି ଶପେତ ମାମ୍। ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ସୀତା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
"ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ନ ଦେଉଛି, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇପାରେ" ବୋଲି ଭାବି, ସୀତା କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାହଂ ମୈଥିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୀତା ନାମ୍ନାସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା
"ମୁଁ ମୈଥିଲାର ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ନାମ ସୀତା। ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ।"
ଉଷିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ ସମା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ନିଵେଶନେ। ଭୁଞ୍ଜାନା ମାନୁଷାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିନୀ
ମୁଁ ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ରହି, ମାନବୀୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜାଽମନ୍ତ୍ରଯତ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଭିଷେଚଯିତୁଂ ରାମଂ ସମେତୋ ରାଜମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତେରୋ ମ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଭ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେଚନେ। କୈକେଯୀ ନାମ ଭର୍ତାରଂ ମମାର୍ଯା ଯାଚତେ ଵରମ୍
ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ କୈକେଯୀ ଶ୍ଵଶୁରଂ ସୁକୃତେନ ମେ। ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭର୍ତୁର୍ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦୟା ଲାଗି, ମୋର ପତିଙ୍କୁ ବନବାସ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଵଯାଚତ ଭର୍ତାରଂ ସତ୍ଯସଂଧଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ନାଦ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ଚ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ନ ପାସ୍ଯେ ନ କଦାଚନ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ: "ମୁଁ ଆଜିଠୁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ଶୁଏବି ନାହିଁ, ପିଉବି ନାହିଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।"
ଏଷ ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତୋ ରାମୋ ଯଦଭିଷିଚ୍ଯତେ। ଇତି ବ୍ରୁଵାଣାଂ କୈକେଯୀଂ ଶ୍ଵଶୁରୋ ମେ ସ ପାର୍ଥିଵଃ
"ଯଦି ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ହୁଏ, ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଶେଷ," ବୋଲି କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯାଚତାର୍ଥୈରନ୍ଵର୍ଥୈର୍ନ ଚ ଯାଚ୍ଞାଂ ଚକାର ସା। ମମ ଭର୍ତା ମହାତେଜା ଵଯସା ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ
ସେ ଧନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲାଭ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମାଗିଲେ ନାହିଁ; ମୋର ପତି, ମହାତ୍ମା, ସେତେବେଳେ ପଚିଶ ବର୍ଷର ଥିଲେ।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ମମ ଜନ୍ମନି ଗଣ୍ଯତେ। ରାମେତି ପ୍ରଥିତୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଵାନ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଶୁଚିଃ
ମୋ ଜନ୍ମରୁ ଏଠାକୁ ଅଠାରି ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନୀତିବାନ୍ ଓ ପବିତ୍ର।
ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। କାମାର୍ତଶ୍ଚ ମହାରାଜଃ ପିତା ଦଶରଥଃ ସ୍ଵଯମ୍
ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବଡ଼, ବାହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ତଂ ରାମଂ ନାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ଅଭିଷେକାଯ ତୁ ପିତୁଃ ସମୀପଂ ରାମମାଗତମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
କୈକେଯୀ ମମ ଭର୍ତାରମିତ୍ଯୁଵାଚ ଦ୍ରୁତଂ ଵଚଃ। ତଵ ପିତ୍ରା ସମାଜ୍ଞପ୍ତଂ ମମେଦଂ ଶୃଣୁ ରାଘଵ
କୈକେୟୀ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁଥିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।'
ଭରତାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମିଦଂ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍। ତ୍ଵଯା ତୁ ଖଲୁ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ
'ଏହି ନିର୍ବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟଟି ବରତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତୁମେ ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମିଶି ଚଉଦ ଦିନ ବନରେ ବାସ କର।'
ଵନେ ପ୍ରଵ୍ରଜ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତରଂ ମୋଚଯାନୃତାତ୍ । ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ତାଂ ରାମଃ କୈକେଯୀମକୁତୋଭଯଃ
'କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବନକୁ ଯାଅ ଏବଂ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ କର।' ରାମ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।'
ଚକାର ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତା ମମ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଦଦ୍ଯାନ୍ନ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ଚାନୃତମ୍
ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଯାହା କହାଯାଇଥିଲା, ତାହା କରିଲେ; ସେ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନେଇନଥିଲେ, ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନଥିଲେ।
ଏତଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ଧୃତମନୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ତୁ ଵୈମାତ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ହେଉଛି ରାମଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ମାଆର ପୁଅ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂରବୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।