ସମାଃ ଶିଖରିଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡୁରା ଦଶନାସ୍ତଵ। ଵିଶାଲେ ଵିମଲେ ନେତ୍ରେ ରକ୍ତାନ୍ତେ କୃଷ୍ଣତାରକେ
ତୁମର ଦାନ୍ତ ଶିଖରୀ ପରି ସମାନ, ମୃଦୁ ଓ ଧଳା; ତୁମର ଆଖି ବଡ଼ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋଣ ଲାଲ ଓ ମଧ୍ୟରେ କଳା ପୁପିଲ।
ଵିଶାଲଂ ଜଘନଂ ପୀନମୂରୂ କରିକରୋପମୌ। ଏତାଵୁପଚିତୌ ଵୃତ୍ତୌ ସଂହତୌ ସମ୍ପ୍ରଗଲ୍ଭିତୌ
ତୁମର କମର ଚଉଡ଼ା, ଉରୁ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଲାକାର ଓ ଦୃଢ଼, ଯୁବା ହାତୀର ଦଣ୍ଡ ପରି ଠିକ୍ ଆକୃତିରେ ଏକାଠି ଅଛି।
ପୀନୋନ୍ନତମୁଖୌ କାନ୍ତୌ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଲଫଲୋପମୌ। ମଣିପ୍ରଵେକାଭରଣୌ ରୁଚିରୌ ତେ ପଯୋଧରୌ
ତୁମର ସ୍ତନ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଆକର୍ଷକ, ମୃଦୁ ତାଳ ଫଳ ପରି, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
ଚାରୁସ୍ମିତେ ଚାରୁଦତି ଚାରୁନେତ୍ରେ ଵିଲାସିନି। ମନୋ ହରସି ମେ ରାମେ ନଦୀକୂଲମିଵାମ୍ଭସା
ହସରେ ମଧୁରତା, ଦାନ୍ତରେ ଚମକ, ଆଖିରେ ଆକର୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଖେଳମସ୍ତିରେ ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ଏମିତି ଆକର୍ଷିଲେ, ଯେପରି ଜଳ ନଦୀକୂଳକୁ ଭାସି ନେଇଯାଏ।
କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯାସି ସୁକେଶେ ସଂହତସ୍ତନି। ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିଂନରୀ
ହାତରେ ଧରିପାରିବା ମଧ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଏକାଠି ଥିବା ସ୍ତନ; ତୁମେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ।
ନୈଵଂରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ। ରୂପମଗ୍ର୍ଯଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ଵଯଶ୍ଚ ତେ
ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ରୂପସୀ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି; ତୁମର ରୂପ, କୋମଳତା ଓ ଯୌବନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇହ ଵାସଶ୍ଚ କାନ୍ତାରେ ଚିତ୍ତମୁନ୍ମାଥଯନ୍ତି ମେ। ସା ପ୍ରତିକ୍ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ବାସ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ତେଣୁ, ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସୋ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରାଣି ରମ୍ଯାଣି ନଗରୋପଵନାନି ଚ
ଏଠା ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଏଠାରେ ଅନେକ ରମ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ ଓ ନଗର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।
ସମ୍ପନ୍ନାନି ସୁଗନ୍ଧୀନି ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାଚରିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଵରଂ ମାଲ୍ଯଂ ଵରଂ ଗନ୍ଧଂ ଵରଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶୋଭନେ
ଏସବୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଭର୍ତାରଂ ଚ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତମସିତେକ୍ଷଣେ। କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାଂ ଵା ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ହେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ କି କୌଣସି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାରୀ କିମ୍ବା ମରୁତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି, ମଧୁର ହସ ଥିବା?
ଵସୂନାଂ ଵା ଵରାରୋହେ ଦେଵତା ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ନେହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ଦେଵା ନ ଚ କିନ୍ନରାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଥିବା, ମୋତେ ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ଲାଗୁଛ; କାରଣ ଏଠି କେବେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା କିମ୍ବା କିନ୍ନର ଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସଃ କଥଂ ତୁ ତ୍ଵମିହାଗତା। ଇହ ଶାଖାମୃଗାଃ ସିଂହା ଦ୍ଵୀପିଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗା ଵୃକାଃ
ଏଠା ହେଉଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏଠି ଗଛ ଉପରେ ବସୁଥିବା ମୃଗ, ସିଂହ, ଦ୍ୱୀପର ବାଘ ଓ ନିଆଳି ଅଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷାସ୍ତରକ୍ଷଵଃ କଙ୍କାଃ କଥଂ ତେଭ୍ଯୋ ନ ବିଭ୍ଯସେ। ମଦାନ୍ଵିତାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଏଠି ଭାଲୁ, ତେଣୁଆ, କଙ୍କ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ଡର ନପାଉଛ? ଏଠି ମଦମସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ତୀବ୍ର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କଥମେକା ମହାରଣ୍ଯେ ନ ବିଭେଷି ଵରାନନେ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଦଣ୍ଡକାନ୍
ଏତେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ଥିଲେ ତୁମେ କିପରି ଭୟ ନପାଉଛ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା? ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ, ଏବଂ କିଏଁ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକ ଆସିଛ?
ଏକା ଚରସି କଲ୍ଯାଣି ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସସେଵିତାନ୍। ଇତି ପ୍ରଶସ୍ତା ଵୈଦେହୀ ରାଵଣେନ ମହାତ୍ମନା
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏକା ଏକା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଚାଲିଅଛ। ଏଭଳି ଭାବେ ମହାପୁରୁଷ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଲା।
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ହି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣମାଗତମ୍। ସର୍ଵୈରତିଥିସତ୍କାରୈଃ ପୂଜଯାମାସ ମୈଥିଲୀ
ଦ୍ୱିଜାତିର ଭେଷ ଧରି ରାବଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ସମସ୍ତ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉପାନୀଯାସନଂ ପୂର୍ଵଂ ପାଦ୍ଯେନାଭିନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସିଦ୍ଧମିତ୍ଯେଵ ତଦା ତଂ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଆସନ ଆଣିଲେ, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସବୁ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।"
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀ ସମାଗତଂ ପାତ୍ରକୁସୁମ୍ଭଧାରିଣମ୍। ଅଶକ୍ଯମୁଦ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟୁମୁପାଯଦର୍ଶନା- ନ୍ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵତ୍ ତଥାଗତମ୍
ମୈଥିଲୀ ଦ୍ୱିଜାତିର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାତ୍ର ଓ କୁସୁମ୍ଭ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଇଯଂ ବୃସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମମାସ୍ଯତା- ମିଦଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମିତି। ଇଦଂ ଚ ସିଦ୍ଧଂ ଵନଜାତମୁତ୍ତମଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମଵ୍ଯଗ୍ରମିହୋପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
"ଏହି ଆସନ ରହିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ବସନ୍ତୁ। ଏହି ପାଦ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ଉପଜ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।"
ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣଭାଷିଣୀଂ ନରେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ତସ୍ଯା ହରଣେ ଦୃଢଂ ମନଃ ସମର୍ପଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ
ମୈଥିଲୀ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ତତଃ ସୁଵେଷଂ ମୃଗଯାଗତଂ ପତିଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଦା। ନିରୀକ୍ଷମାଣା ହରିତଂ ଦଦର୍ଶ ତ- ନ୍ମହଦ୍ ଵନଂ ନୈଵ ତୁ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ତାପରେ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶିକାରରୁ ଫେରିବା ଶୋଭାମୟ ପତିଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ ସବୁଜ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
thumb|ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାଵଣେନ ତୁ ଵୈଦେହୀ ତଦା ପୃଷ୍ଟା ଜିହୀର୍ଷୁଣା। ପରିଵ୍ରାଜକରୂପେଣ ଶଶଂସାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ତାପରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରାବଣ ପରିବ୍ରାଜକ ରୂପ ଧରି ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚାତିଥିଶ୍ଚୈଷ ଅନୁକ୍ତୋ ହି ଶପେତ ମାମ୍। ଇତି ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ସୀତା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
"ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥିକୁ ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ନ ଦେଉଛି, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇପାରେ" ବୋଲି ଭାବି, ସୀତା କିଛି ଖଣ୍ଡ ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାହଂ ମୈଥିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୀତା ନାମ୍ନାସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା
"ମୁଁ ମୈଥିଲାର ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମୋ ନାମ ସୀତା। ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା। ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ।"
ଉଷିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ ସମା ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ନିଵେଶନେ। ଭୁଞ୍ଜାନା ମାନୁଷାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିନୀ
ମୁଁ ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ରହି, ମାନବୀୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି।
ତତ୍ର ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜାଽମନ୍ତ୍ରଯତ ପ୍ରଭୁଃ। ଅଭିଷେଚଯିତୁଂ ରାମଂ ସମେତୋ ରାଜମନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ତେରୋ ମ ବର୍ଷରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ମିଶି ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଭ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ରାଘଵସ୍ଯାଭିଷେଚନେ। କୈକେଯୀ ନାମ ଭର୍ତାରଂ ମମାର୍ଯା ଯାଚତେ ଵରମ୍
ରାଘବଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱଶ୍ରୁ କୈକେୟୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକ ବର ମାଗିଲେ।
ପରିଗୃହ୍ଯ ତୁ କୈକେଯୀ ଶ୍ଵଶୁରଂ ସୁକୃତେନ ମେ। ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଭର୍ତୁର୍ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
କୈକେୟୀ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଦୟା ଲାଗି, ମୋର ପତିଙ୍କୁ ବନବାସ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଵଯାଚତ ଭର୍ତାରଂ ସତ୍ଯସଂଧଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍। ନାଦ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ନ ଚ ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯେ ନ ପାସ୍ଯେ ନ କଦାଚନ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଲେ: "ମୁଁ ଆଜିଠୁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ଶୁଏବି ନାହିଁ, ପିଉବି ନାହିଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।"