ସ୍ତିମିତଂ ଗନ୍ତୁମାରେଭେ ଭଯାଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଦନ୍ତରେ
ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାମଙ୍କୁ ଅବସର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଉପତସ୍ଥେ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ଭିକ୍ଷୁରୂପେଣ ରାଵଣଃ। ଅଭଵ୍ଯୋ ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ଭର୍ତାରମନୁଶୋଚତୀମ୍
ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁକ ଭେଷ ଧରି ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅଭଦ୍ର।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଵୈଦେହୀଂ ଚିତ୍ରାମିଵ ଶନୈଶ୍ଚରଃ। ସହସା ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ତୃଣୈଃ କୂପ ଇଵାଵୃତଃ
ସେ ଭଲ ଭେଷ ଧରି, ହଠାତ୍ ଶନି ତାରାକୁ ଯେପରି ନିକଟକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ଉଅଁ କୁଆଁ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତିଷ୍ଠନ୍ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦା ପତ୍ନୀଂ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣଃ
ସେ ରାମଙ୍କ ଯଶସ୍ୱିନୀ ପତ୍ନୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିରିଖିଲେ; ଏଭଳି ରାବଣ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ଦାଉଡ଼ିଲେ।
ଶୁଭାଂ ରୁଚିରଦନ୍ତୋଷ୍ଠୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍। ଆସୀନାଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ବାଷ୍ପଶୋକାଭିପୀଡିତାମ୍
ସେ ଶୁଭ ଦାନ୍ତ ଓ ଠୋଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ବସିଥିବା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ ଵୈଦେହୀଂ ହୃଷ୍ଟଚେତା ନିଶାଚରଃ
ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ପିତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ସେ ନିଶାଚର ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମଶରାଵିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷମୁଦୀରଯନ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରହିତେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଇଚ୍ଛାର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରି ଧ୍ୱନି କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ।
ତାମୁତ୍ତମାଂ ତ୍ରିଲୋକାନାଂ ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଵିଭ୍ରାଜମାନାଂ ଵପୁଷା ରାଵଣଃ ପ୍ରଶଶଂସ ହ
ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିବା ସେଉଁଠିକୁ ରାବଣ ବଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରୌପ୍ଯକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭେ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନି। କମଲାନାଂ ଶୁଭାଂ ମାଲାଂ ପଦ୍ମିନୀଵ ଚ ବିଭ୍ରତୀ
ହଳଦିଆ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କମଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କର ରୂପ ରୂପା ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି।
ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିଃ ଶୁଭା ଲକ୍ଷ୍ମୀରପ୍ସରା ଵା ଶୁଭାନନେ। ଭୂତିର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ରତିର୍ଵା ସ୍ଵୈରଚାରିଣୀ
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, ତୁମେ କି ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରା? କିମ୍ବା ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ, ରୂପବତୀ, କିମ୍ବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ରତି ଦେବୀ?
ସମାଃ ଶିଖରିଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡୁରା ଦଶନାସ୍ତଵ। ଵିଶାଲେ ଵିମଲେ ନେତ୍ରେ ରକ୍ତାନ୍ତେ କୃଷ୍ଣତାରକେ
ତୁମର ଦାନ୍ତ ଶିଖରୀ ପରି ସମାନ, ମୃଦୁ ଓ ଧଳା; ତୁମର ଆଖି ବଡ଼ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋଣ ଲାଲ ଓ ମଧ୍ୟରେ କଳା ପୁପିଲ।
ଵିଶାଲଂ ଜଘନଂ ପୀନମୂରୂ କରିକରୋପମୌ। ଏତାଵୁପଚିତୌ ଵୃତ୍ତୌ ସଂହତୌ ସମ୍ପ୍ରଗଲ୍ଭିତୌ
ତୁମର କମର ଚଉଡ଼ା, ଉରୁ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଲାକାର ଓ ଦୃଢ଼, ଯୁବା ହାତୀର ଦଣ୍ଡ ପରି ଠିକ୍ ଆକୃତିରେ ଏକାଠି ଅଛି।
ପୀନୋନ୍ନତମୁଖୌ କାନ୍ତୌ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଲଫଲୋପମୌ। ମଣିପ୍ରଵେକାଭରଣୌ ରୁଚିରୌ ତେ ପଯୋଧରୌ
ତୁମର ସ୍ତନ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଆକର୍ଷକ, ମୃଦୁ ତାଳ ଫଳ ପରି, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
ଚାରୁସ୍ମିତେ ଚାରୁଦତି ଚାରୁନେତ୍ରେ ଵିଲାସିନି। ମନୋ ହରସି ମେ ରାମେ ନଦୀକୂଲମିଵାମ୍ଭସା
ହସରେ ମଧୁରତା, ଦାନ୍ତରେ ଚମକ, ଆଖିରେ ଆକର୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଖେଳମସ୍ତିରେ ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ଏମିତି ଆକର୍ଷିଲେ, ଯେପରି ଜଳ ନଦୀକୂଳକୁ ଭାସି ନେଇଯାଏ।
କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯାସି ସୁକେଶେ ସଂହତସ୍ତନି। ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିଂନରୀ
ହାତରେ ଧରିପାରିବା ମଧ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଏକାଠି ଥିବା ସ୍ତନ; ତୁମେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ।
ନୈଵଂରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ। ରୂପମଗ୍ର୍ଯଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ଵଯଶ୍ଚ ତେ
ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ରୂପସୀ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି; ତୁମର ରୂପ, କୋମଳତା ଓ ଯୌବନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇହ ଵାସଶ୍ଚ କାନ୍ତାରେ ଚିତ୍ତମୁନ୍ମାଥଯନ୍ତି ମେ। ସା ପ୍ରତିକ୍ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ବାସ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ତେଣୁ, ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସୋ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରାଣି ରମ୍ଯାଣି ନଗରୋପଵନାନି ଚ
ଏଠା ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଏଠାରେ ଅନେକ ରମ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ ଓ ନଗର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।
ସମ୍ପନ୍ନାନି ସୁଗନ୍ଧୀନି ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାଚରିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଵରଂ ମାଲ୍ଯଂ ଵରଂ ଗନ୍ଧଂ ଵରଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶୋଭନେ
ଏସବୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଭର୍ତାରଂ ଚ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତମସିତେକ୍ଷଣେ। କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାଂ ଵା ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ହେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ କି କୌଣସି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାରୀ କିମ୍ବା ମରୁତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି, ମଧୁର ହସ ଥିବା?
ଵସୂନାଂ ଵା ଵରାରୋହେ ଦେଵତା ପ୍ରତିଭାସି ମେ। ନେହ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ଦେଵା ନ ଚ କିନ୍ନରାଃ
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଥିବା, ମୋତେ ତୁମେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି ଲାଗୁଛ; କାରଣ ଏଠି କେବେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତା କିମ୍ବା କିନ୍ନର ଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସଃ କଥଂ ତୁ ତ୍ଵମିହାଗତା। ଇହ ଶାଖାମୃଗାଃ ସିଂହା ଦ୍ଵୀପିଵ୍ଯାଘ୍ରମୃଗା ଵୃକାଃ
ଏଠା ହେଉଛି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ—ତୁମେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ? ଏଠି ଗଛ ଉପରେ ବସୁଥିବା ମୃଗ, ସିଂହ, ଦ୍ୱୀପର ବାଘ ଓ ନିଆଳି ଅଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷାସ୍ତରକ୍ଷଵଃ କଙ୍କାଃ କଥଂ ତେଭ୍ଯୋ ନ ବିଭ୍ଯସେ। ମଦାନ୍ଵିତାନାଂ ଘୋରାଣାଂ କୁଞ୍ଜରାଣାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍
ଏଠି ଭାଲୁ, ତେଣୁଆ, କଙ୍କ ଅଛନ୍ତି—ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ଡର ନପାଉଛ? ଏଠି ମଦମସ୍ତ, ଭୟଙ୍କର, ତୀବ୍ର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
କଥମେକା ମହାରଣ୍ଯେ ନ ବିଭେଷି ଵରାନନେ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ଚ ଦଣ୍ଡକାନ୍
ଏତେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକା ଥିଲେ ତୁମେ କିପରି ଭୟ ନପାଉଛ, ହେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା? ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ, ଏବଂ କିଏଁ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡକ ଆସିଛ?
ଏକା ଚରସି କଲ୍ଯାଣି ଘୋରାନ୍ ରାକ୍ଷସସେଵିତାନ୍। ଇତି ପ୍ରଶସ୍ତା ଵୈଦେହୀ ରାଵଣେନ ମହାତ୍ମନା
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏକା ଏକା ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଚାଲିଅଛ। ଏଭଳି ଭାବେ ମହାପୁରୁଷ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଲା।
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ହି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଵଣମାଗତମ୍। ସର୍ଵୈରତିଥିସତ୍କାରୈଃ ପୂଜଯାମାସ ମୈଥିଲୀ
ଦ୍ୱିଜାତିର ଭେଷ ଧରି ରାବଣ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୈଥିଲୀ ସମସ୍ତ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଉପାନୀଯାସନଂ ପୂର୍ଵଂ ପାଦ୍ଯେନାଭିନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ସିଦ୍ଧମିତ୍ଯେଵ ତଦା ତଂ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଆସନ ଆଣିଲେ, ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସବୁ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।"
ଦ୍ଵିଜାତିଵେଷେଣ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀ ସମାଗତଂ ପାତ୍ରକୁସୁମ୍ଭଧାରିଣମ୍। ଅଶକ୍ଯମୁଦ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟୁମୁପାଯଦର୍ଶନା- ନ୍ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଵତ୍ ତଥାଗତମ୍
ମୈଥିଲୀ ଦ୍ୱିଜାତିର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପାତ୍ର ଓ କୁସୁମ୍ଭ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେଭଳି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଇଯଂ ବୃସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମମାସ୍ଯତା- ମିଦଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମିତି। ଇଦଂ ଚ ସିଦ୍ଧଂ ଵନଜାତମୁତ୍ତମଂ ତ୍ଵଦର୍ଥମଵ୍ଯଗ୍ରମିହୋପଭୁଜ୍ଯତାମ୍
"ଏହି ଆସନ ରହିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ବସନ୍ତୁ। ଏହି ପାଦ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଉତ୍ତମ ଅରଣ୍ୟ ଉପଜ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।"
ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯମାଣଃ ପ୍ରତିପୂର୍ଣଭାଷିଣୀଂ ନରେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍। ପ୍ରସହ୍ଯ ତସ୍ଯା ହରଣେ ଦୃଢଂ ମନଃ ସମର୍ପଯାମାସ ଵଧାଯ ରାଵଣଃ
ମୈଥିଲୀ ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।