ତାମାର୍ତରୂପାଂ ଵିମନା ରୁଦନ୍ତୀଂ ସୌମିତ୍ରିରାଲୋକ୍ଯ ଵିଶାଲନେତ୍ରାମ୍। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ନ ଚୈଵ ଭର୍ତୁ- ସ୍ତଂ ଭ୍ରାତରଂ କିଂଚିଦୁଵାଚ ସୀତା
ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ମନମର୍ମରା ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଭାଇକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ସୀତାମଭିଵାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ କିଂଚିଦଭିପ୍ରଣମ୍ଯ। ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ବହୁଶଃ ସ ମୈଥିଲୀଂ ଜଗାମ ରାମସ୍ଯ ସମୀପମାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଳ୍ପ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବାରମ୍ବାର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଦେଖି ଦୃଢ଼ ମନେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଯା ପରୁଷମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ। ସ ଵିକାଂକ୍ଷନ୍ ଭୃଶଂ ରାମଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ନଚିରାଦିଵ
ସେଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସତେଜ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦାସାଦ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରମାସ୍ଥିତଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ଵୈଦେହୀଂ ପରିଵ୍ରାଜକରୂପଧୃକ୍
ସେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀ ଦ୍ରୁତ ଅବସର ନେଇ, ପରିବ୍ରାଜକ ଭେଷ ଧରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣକାଷାଯସଂଵୀତଃ ଶିଖୀ ଛତ୍ରୀ ଉପାନହୀ। ଵାମେ ଚାଂସେଽଵସଜ୍ଯାଥ ଶୁଭେ ଯଷ୍ଟିକମଣ୍ଡଲୂ
ସେ ସୁକୁମାର କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚୂଡ଼ା, ଛତା ଓ ପାଦୁକା ପିନ୍ଧି, ବାଉଁ ଗୋଡ଼ାରେ ଲଗାଇଥିବା ଶୁଭ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିଲେ।
ପରିଵ୍ରାଜକରୂପେଣ ଵୈଦେହୀମନ୍ଵଵର୍ତତ। ତାମାସସାଦାତିବଲୋ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତାଂ ଵନେ
ପରିବ୍ରାଜକ ଭେଷରେ ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦୁଇ ଭାଇଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଅକେଲା ଥିଲେ।
ରହିତାଂ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସଂଧ୍ଯାମିଵ ମହତ୍ତମଃ। ତାମପଶ୍ଯତ୍ ତତୋ ବାଲାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ସନ୍ଧ୍ୟା ଯେପରି, ସେଠି ସେ ଏକା, ଯୁବତୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରୋହିଣୀଂ ଶଶିନା ହୀନାଂ ଗ୍ରହଵଦ୍ ଭୃଶଦାରୁଣଃ। ତମୁଗ୍ରଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ଜନସ୍ଥାନଗତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରୋହିଣୀ ଯେପରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶମୁଖୀ, ଦୁର୍ଘଟନା ଆଣୁଥିବା ଗ୍ରହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଜନସ୍ଥାନର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସଂଦୃଶ୍ଯ ନ ପ୍ରକମ୍ପନ୍ତେ ନ ପ୍ରଵାତି ଚ ମାରୁତଃ। ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତାଶ୍ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀକ୍ଷନ୍ତଂ ରକ୍ତଲୋଚନମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଛମାନେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ତ୍ରାସରେ ଦ୍ରୁତ ବହୁଥିବା ଗୋଦାବରୀ ମଧୁର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ସ୍ତିମିତଂ ଗନ୍ତୁମାରେଭେ ଭଯାଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଦନ୍ତରେ
ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାମଙ୍କୁ ଅବସର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଉପତସ୍ଥେ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ଭିକ୍ଷୁରୂପେଣ ରାଵଣଃ। ଅଭଵ୍ଯୋ ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ଭର୍ତାରମନୁଶୋଚତୀମ୍
ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁକ ଭେଷ ଧରି ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅଭଦ୍ର।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଵୈଦେହୀଂ ଚିତ୍ରାମିଵ ଶନୈଶ୍ଚରଃ। ସହସା ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ତୃଣୈଃ କୂପ ଇଵାଵୃତଃ
ସେ ଭଲ ଭେଷ ଧରି, ହଠାତ୍ ଶନି ତାରାକୁ ଯେପରି ନିକଟକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ଉଅଁ କୁଆଁ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତିଷ୍ଠନ୍ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦା ପତ୍ନୀଂ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣଃ
ସେ ରାମଙ୍କ ଯଶସ୍ୱିନୀ ପତ୍ନୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିରିଖିଲେ; ଏଭଳି ରାବଣ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ଦାଉଡ଼ିଲେ।
ଶୁଭାଂ ରୁଚିରଦନ୍ତୋଷ୍ଠୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍। ଆସୀନାଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ବାଷ୍ପଶୋକାଭିପୀଡିତାମ୍
ସେ ଶୁଭ ଦାନ୍ତ ଓ ଠୋଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ବସିଥିବା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ ଵୈଦେହୀଂ ହୃଷ୍ଟଚେତା ନିଶାଚରଃ
ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ପିତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ସେ ନିଶାଚର ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମଶରାଵିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷମୁଦୀରଯନ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରହିତେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଇଚ୍ଛାର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରି ଧ୍ୱନି କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ।
ତାମୁତ୍ତମାଂ ତ୍ରିଲୋକାନାଂ ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଵିଭ୍ରାଜମାନାଂ ଵପୁଷା ରାଵଣଃ ପ୍ରଶଶଂସ ହ
ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିବା ସେଉଁଠିକୁ ରାବଣ ବଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରୌପ୍ଯକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭେ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନି। କମଲାନାଂ ଶୁଭାଂ ମାଲାଂ ପଦ୍ମିନୀଵ ଚ ବିଭ୍ରତୀ
ହଳଦିଆ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କମଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କର ରୂପ ରୂପା ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି।
ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିଃ ଶୁଭା ଲକ୍ଷ୍ମୀରପ୍ସରା ଵା ଶୁଭାନନେ। ଭୂତିର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ରତିର୍ଵା ସ୍ଵୈରଚାରିଣୀ
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, ତୁମେ କି ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରା? କିମ୍ବା ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ, ରୂପବତୀ, କିମ୍ବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ରତି ଦେବୀ?
ସମାଃ ଶିଖରିଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ପାଣ୍ଡୁରା ଦଶନାସ୍ତଵ। ଵିଶାଲେ ଵିମଲେ ନେତ୍ରେ ରକ୍ତାନ୍ତେ କୃଷ୍ଣତାରକେ
ତୁମର ଦାନ୍ତ ଶିଖରୀ ପରି ସମାନ, ମୃଦୁ ଓ ଧଳା; ତୁମର ଆଖି ବଡ଼ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋଣ ଲାଲ ଓ ମଧ୍ୟରେ କଳା ପୁପିଲ।
ଵିଶାଲଂ ଜଘନଂ ପୀନମୂରୂ କରିକରୋପମୌ। ଏତାଵୁପଚିତୌ ଵୃତ୍ତୌ ସଂହତୌ ସମ୍ପ୍ରଗଲ୍ଭିତୌ
ତୁମର କମର ଚଉଡ଼ା, ଉରୁ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୋଲାକାର ଓ ଦୃଢ଼, ଯୁବା ହାତୀର ଦଣ୍ଡ ପରି ଠିକ୍ ଆକୃତିରେ ଏକାଠି ଅଛି।
ପୀନୋନ୍ନତମୁଖୌ କାନ୍ତୌ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଲଫଲୋପମୌ। ମଣିପ୍ରଵେକାଭରଣୌ ରୁଚିରୌ ତେ ପଯୋଧରୌ
ତୁମର ସ୍ତନ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଆକର୍ଷକ, ମୃଦୁ ତାଳ ଫଳ ପରି, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର।
ଚାରୁସ୍ମିତେ ଚାରୁଦତି ଚାରୁନେତ୍ରେ ଵିଲାସିନି। ମନୋ ହରସି ମେ ରାମେ ନଦୀକୂଲମିଵାମ୍ଭସା
ହସରେ ମଧୁରତା, ଦାନ୍ତରେ ଚମକ, ଆଖିରେ ଆକର୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଖେଳମସ୍ତିରେ ତୁମେ ମୋ ମନକୁ ଏମିତି ଆକର୍ଷିଲେ, ଯେପରି ଜଳ ନଦୀକୂଳକୁ ଭାସି ନେଇଯାଏ।
କରାନ୍ତମିତମଧ୍ଯାସି ସୁକେଶେ ସଂହତସ୍ତନି। ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିଂନରୀ
ହାତରେ ଧରିପାରିବା ମଧ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଏକାଠି ଥିବା ସ୍ତନ; ତୁମେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ।
ନୈଵଂରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ। ରୂପମଗ୍ର୍ଯଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ଵଯଶ୍ଚ ତେ
ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ରୂପସୀ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି; ତୁମର ରୂପ, କୋମଳତା ଓ ଯୌବନ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇହ ଵାସଶ୍ଚ କାନ୍ତାରେ ଚିତ୍ତମୁନ୍ମାଥଯନ୍ତି ମେ। ସା ପ୍ରତିକ୍ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ତ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁମିହାର୍ହସି
ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମର ବାସ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ତେଣୁ, ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସାନାମଯଂ ଵାସୋ ଘୋରାଣାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରାଣି ରମ୍ଯାଣି ନଗରୋପଵନାନି ଚ
ଏଠା ହେଉଛି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ଏଠାରେ ଅନେକ ରମ୍ୟ ପ୍ରାସାଦ ଓ ନଗର ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି।
ସମ୍ପନ୍ନାନି ସୁଗନ୍ଧୀନି ଯୁକ୍ତାନ୍ଯାଚରିତୁଂ ତ୍ଵଯା। ଵରଂ ମାଲ୍ଯଂ ଵରଂ ଗନ୍ଧଂ ଵରଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶୋଭନେ
ଏସବୁ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଭର୍ତାରଂ ଚ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତମସିତେକ୍ଷଣେ। କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ରୁଦ୍ରାଣାଂ ମରୁତାଂ ଵା ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ହେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ କି କୌଣସି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନାରୀ କିମ୍ବା ମରୁତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି, ମଧୁର ହସ ଥିବା?