ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିରୂପଂ ତୁ ନ ଚିତ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ମୈଥିଲି। ସ୍ଵଭାଵସ୍ତ୍ଵେଷ ନାରୀଣାମେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
'ମୈଥିଲୀ, ନାରୀମାନେ ଏଭଳି ଅନୁଚିତ କଥା କହିଥିବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ଲୋକରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।'
ଵିମୁକ୍ତଧର୍ମାଶ୍ଚପଲାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣା ଭେଦକରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନ ସହେ ହୀଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵୈଦେହି ଜନକାତ୍ମଜେ
'ନାରୀମାନେ ଅସ୍ଥିର, ନୀତିହୀନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଦେଇଥିବା; ବୈଦେହୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଏଭଳି କଥା ମୁଁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତପ୍ତନାରାଚସଂନିଭମ୍। ଉପଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ମେ ସର୍ଵେ ସାକ୍ଷିଣୋ ହି ଵନେଚରାଃ
'ମୋ ଦୁଇ କାନ ମଧ୍ୟରେ, ତାପିତ ବାଣ ସମାନ କଥା ମୁଁ କହୁଛି; ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲବାସୀ ଏହାର ସାକ୍ଷୀ ହେଉନ୍ତୁ।'
ନ୍ଯାଯଵାଦୀ ଯଥା ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତୋଽହଂ ପରୁଷଂ ତ୍ଵଯା। ଧିକ୍ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ଯନ୍ମାମେଵଂ ଵିଶଙ୍କସେ
'ମୁଁ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଲ; ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ, ନଶ୍ୱର ହେଉଥିବା ତୁମକୁ ଲଜ୍ଜା ହେଉ।'
ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵାଦ୍ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଵଭାଵେନ ଗୁରୁଵାକ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ଗଚ୍ଛାମି ଯତ୍ର କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ଵରାନନେ
'ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ତୁମେ ନିଜ ମତରେ ଅଡିଗ; ମୁଁ ଏବେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଶୋଭନମୁଖୀ।'
ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତ୍ଵାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ସମଗ୍ରା ଵନଦେଵତାଃ। ନିମିତ୍ତାନି ହି ଘୋରାଣି ଯାନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵନ୍ତି ମେ। ଅପି ତ୍ଵାଂ ସହ ରାମେଣ ପଶ୍ଯେଯଂ ପୁନରାଗତଃ
'ବିଶାଳ ନୟନବତୀ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; କାରଣ ମୋ ପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବାବେଳେ ରାମ ସହିତ ତୁମକୁ ପୁନି ଦେଖିପାରିବି।'
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତା ତୁ ରୁଦତୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ତୀଵ୍ରବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତୀବ୍ର ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜି, ପଛରେ ଏଭଳି କଥା କହିଲେ—
ଗୋଦାଵରୀଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ହୀନା ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଆବନ୍ଧିଷ୍ଯେଽଥଵା ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଵିଷମେ ଦେହମାତ୍ମନଃ
'ରାମ ବିନା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ଫାସି ଲଗାଇବି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।'
ପିବାମି ଵା ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମି ହୁତାଶନମ୍। ନ ତ୍ଵହଂ ରାଘଵାଦନ୍ଯଂ କଦାପି ପୁରୁଷଂ ସ୍ପୃଶେ
ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବିଷ ପିଇବି କିମ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, କିନ୍ତୁ ରାଘବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ କେବେ ଛୁଇଁବି ନାହିଁ।
ଇତି ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ସୀତା ଶୋକସମନ୍ଵିତା। ପାଣିଭ୍ଯାଂ ରୁଦତୀ ଦୁଃଖାଦୁଦରଂ ପ୍ରଜଘାନ ହ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ହାତରେ ତାଙ୍କର ଉଦରକୁ ମାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ତାମାର୍ତରୂପାଂ ଵିମନା ରୁଦନ୍ତୀଂ ସୌମିତ୍ରିରାଲୋକ୍ଯ ଵିଶାଲନେତ୍ରାମ୍। ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ନ ଚୈଵ ଭର୍ତୁ- ସ୍ତଂ ଭ୍ରାତରଂ କିଂଚିଦୁଵାଚ ସୀତା
ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ମନମର୍ମରା ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଭାଇକୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତୁ ସୀତାମଭିଵାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ କିଂଚିଦଭିପ୍ରଣମ୍ଯ। ଅଵେକ୍ଷମାଣୋ ବହୁଶଃ ସ ମୈଥିଲୀଂ ଜଗାମ ରାମସ୍ଯ ସମୀପମାତ୍ମଵାନ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅଳ୍ପ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବାରମ୍ବାର ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଦେଖି ଦୃଢ଼ ମନେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛଅଚାଳିଶିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଯା ପରୁଷମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତୋ ରାଘଵାନୁଜଃ। ସ ଵିକାଂକ୍ଷନ୍ ଭୃଶଂ ରାମଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ ନଚିରାଦିଵ
ସେଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସତେଜ ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ତଦାସାଦ୍ଯ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ତରମାସ୍ଥିତଃ। ଅଭିଚକ୍ରାମ ଵୈଦେହୀଂ ପରିଵ୍ରାଜକରୂପଧୃକ୍
ସେତେବେଳେ ଦଶମୁଖୀ ଦ୍ରୁତ ଅବସର ନେଇ, ପରିବ୍ରାଜକ ଭେଷ ଧରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣକାଷାଯସଂଵୀତଃ ଶିଖୀ ଛତ୍ରୀ ଉପାନହୀ। ଵାମେ ଚାଂସେଽଵସଜ୍ଯାଥ ଶୁଭେ ଯଷ୍ଟିକମଣ୍ଡଲୂ
ସେ ସୁକୁମାର କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚୂଡ଼ା, ଛତା ଓ ପାଦୁକା ପିନ୍ଧି, ବାଉଁ ଗୋଡ଼ାରେ ଲଗାଇଥିବା ଶୁଭ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଥିଲେ।
ପରିଵ୍ରାଜକରୂପେଣ ଵୈଦେହୀମନ୍ଵଵର୍ତତ। ତାମାସସାଦାତିବଲୋ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତାଂ ଵନେ
ପରିବ୍ରାଜକ ଭେଷରେ ସେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ପଛରେ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦୁଇ ଭାଇଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଅକେଲା ଥିଲେ।
ରହିତାଂ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସଂଧ୍ଯାମିଵ ମହତ୍ତମଃ। ତାମପଶ୍ଯତ୍ ତତୋ ବାଲାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ସନ୍ଧ୍ୟା ଯେପରି, ସେଠି ସେ ଏକା, ଯୁବତୀ ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରୋହିଣୀଂ ଶଶିନା ହୀନାଂ ଗ୍ରହଵଦ୍ ଭୃଶଦାରୁଣଃ। ତମୁଗ୍ରଂ ପାପକର୍ମାଣଂ ଜନସ୍ଥାନଗତା ଦ୍ରୁମାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରୋହିଣୀ ଯେପରି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦଶମୁଖୀ, ଦୁର୍ଘଟନା ଆଣୁଥିବା ଗ୍ରହ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ଜନସ୍ଥାନର ଗଛମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସଂଦୃଶ୍ଯ ନ ପ୍ରକମ୍ପନ୍ତେ ନ ପ୍ରଵାତି ଚ ମାରୁତଃ। ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତାଶ୍ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀକ୍ଷନ୍ତଂ ରକ୍ତଲୋଚନମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଛମାନେ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ, ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖି, ତ୍ରାସରେ ଦ୍ରୁତ ବହୁଥିବା ଗୋଦାବରୀ ମଧୁର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ସ୍ତିମିତଂ ଗନ୍ତୁମାରେଭେ ଭଯାଦ୍ ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ତଦନ୍ତରେ
ଭୟରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଦଶମୁଖୀ ରାମଙ୍କୁ ଅବସର ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଉପତସ୍ଥେ ଚ ଵୈଦେହୀଂ ଭିକ୍ଷୁରୂପେଣ ରାଵଣଃ। ଅଭଵ୍ଯୋ ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ଭର୍ତାରମନୁଶୋଚତୀମ୍
ରାବଣ ଭିକ୍ଷୁକ ଭେଷ ଧରି ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଅଭଦ୍ର।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ଵୈଦେହୀଂ ଚିତ୍ରାମିଵ ଶନୈଶ୍ଚରଃ। ସହସା ଭଵ୍ଯରୂପେଣ ତୃଣୈଃ କୂପ ଇଵାଵୃତଃ
ସେ ଭଲ ଭେଷ ଧରି, ହଠାତ୍ ଶନି ତାରାକୁ ଯେପରି ନିକଟକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆସିଲେ; ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ଉଅଁ କୁଆଁ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ରାମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ତିଷ୍ଠନ୍ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ତଦା ପତ୍ନୀଂ ରାମସ୍ଯ ରାଵଣଃ
ସେ ରାମଙ୍କ ଯଶସ୍ୱିନୀ ପତ୍ନୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିରିଖିଲେ; ଏଭଳି ରାବଣ ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ଦାଉଡ଼ିଲେ।
ଶୁଭାଂ ରୁଚିରଦନ୍ତୋଷ୍ଠୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍। ଆସୀନାଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ବାଷ୍ପଶୋକାଭିପୀଡିତାମ୍
ସେ ଶୁଭ ଦାନ୍ତ ଓ ଠୋଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ବସିଥିବା, ଅଶ୍ରୁ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ତାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷୀଂ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନୀମ୍। ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ ଵୈଦେହୀଂ ହୃଷ୍ଟଚେତା ନିଶାଚରଃ
ପଦ୍ମପତ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ପିତ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ସେ ନିଶାଚର ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମଶରାଵିଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷମୁଦୀରଯନ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ରହିତେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ
ଇଚ୍ଛାର ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରି ଧ୍ୱନି କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଏକାନ୍ତରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ।
ତାମୁତ୍ତମାଂ ତ୍ରିଲୋକାନାଂ ପଦ୍ମହୀନାମିଵ ଶ୍ରିଯମ୍। ଵିଭ୍ରାଜମାନାଂ ଵପୁଷା ରାଵଣଃ ପ୍ରଶଶଂସ ହ
ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିବା ସେଉଁଠିକୁ ରାବଣ ବଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ରୌପ୍ଯକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭେ ପୀତକୌଶେଯଵାସିନି। କମଲାନାଂ ଶୁଭାଂ ମାଲାଂ ପଦ୍ମିନୀଵ ଚ ବିଭ୍ରତୀ
ହଳଦିଆ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କମଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କର ରୂପ ରୂପା ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ପରି।
ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିଃ ଶୁଭା ଲକ୍ଷ୍ମୀରପ୍ସରା ଵା ଶୁଭାନନେ। ଭୂତିର୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵରାରୋହେ ରତିର୍ଵା ସ୍ଵୈରଚାରିଣୀ
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା, ତୁମେ କି ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ଅପ୍ସରା? କିମ୍ବା ତୁମେ ଭାଗ୍ୟ, ରୂପବତୀ, କିମ୍ବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିଣୀ ରତି ଦେବୀ?