ପଶ୍ଯାସ୍ଯ ଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍। ଜିହ୍ଵାଂ ମୁଖାନ୍ନିଃସରନ୍ତୀଂ ମେଘାଦିଵ ଶତହ୍ରଦାମ୍
ଦେଖ, ଏହି ମୃଗ ଜମ୍ଭାଇ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ଜିହ୍ୱା ମୁଖରୁ ବାହାରିଯାଉଛି, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏକ ମେଘରୁ ଶତଧାରା ବାହାରିବା ପରି।
ମସାରଗଲ୍ଵର୍କମୁଖଃ ଶଙ୍ଖମୁକ୍ତାନିଭୋଦରଃ। କସ୍ଯ ନାମାନିରୂପ୍ଯୋଽସୌ ନ ମନୋ ଲୋଭଯେନ୍ମୃଗଃ
ଏହି ମୃଗର ମୁହଁ ନୀଳମଣି ଓ ସୁନା ପରି ତେଜମୟ, ତାହାର ପେଟ ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ପରି ଧଳା ଏବଂ ଚମକୁଥିବା—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିଁବ ନାହିଁ?
କସ୍ଯ ରୂପମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାମ୍ବୂନଦମଯପ୍ରଭମ୍। ନାନାରତ୍ନମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନ ମନୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି ମୃଗର ଆକୃତି ଯାମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ?
ମାଂସହେତୋରପି ମୃଗାନ୍ ଵିହାରାର୍ଥଂ ଚ ଧନ୍ଵିନଃ। ଘ୍ନନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜାନୋ ମୃଗଯାଯାଂ ମହାଵନେ
ମାଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ବିନୋଦ ପାଇଁ, ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ ଧରି ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଧନାନି ଵ୍ଯଵସାଯେନ ଵିଚୀଯନ୍ତେ ମହାଵନେ। ଧାତଵୋ ଵିଵିଧାଶ୍ଚାପି ମଣିରତ୍ନସୁଵର୍ଣିନଃ
ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରମ କରି ଧନ-ଦୌଲତ ଖୋଜାଯାଏ—ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ସୁନା ମିଳିଥାଏ।
ତତ୍ ସାରମଖିଲଂ ନୄଣାଂ ଧନଂ ନିଚଯଵର୍ଧନମ୍। ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ, ଧନ ସଞ୍ଚୟର ଉପାୟ, ଏବଂ ମନରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ସବୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେମିତି।
ଅର୍ଥୀ ଯେନାର୍ଥକୃତ୍ଯେନ ସଂଵ୍ରଜତ୍ଯଵିଚାରଯନ୍। ତମର୍ଥମର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାହୁରର୍ଥ୍ଯାଃ ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚାହେଁ, ଭାବିବା ଛାଡ଼ି ଯାହା ପଛରେ ଲାଗିଥାଏ, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି ଧନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଏତସ୍ଯ ମୃଗରତ୍ନସ୍ଯ ପରାର୍ଘ୍ଯେ କାଞ୍ଚନତ୍ଵଚି। ଉପଵେକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀ ମଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମା
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚମଡ଼ି ଥିବା ମୃଗର ଉପରେ, ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ଭୈଦେହୀ ମୋ ସହ ବସିପାରିବେ।
ନ କାଦଲୀ ନ ପ୍ରିଯକୀ ନ ପ୍ରଵେଣୀ ନ ଚାଵିକୀ। ଭଵେଦେତସ୍ଯ ସଦୃଶୀ ସ୍ପର୍ଶେଽନେନେତି ମେ ମତିଃ
କଳା ଗଛ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ କିମ୍ବା ଆବିକୀ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗର ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ଭାବନା।
ଏଷ ଚୈଵ ମୃଗଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୋ ନଭଶ୍ଚରଃ। ଉଭାଵେତୌ ମୃଗୌ ଦିଵ୍ଯୌ ତାରାମୃଗମହୀମୃଗୌ
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୃଗ ଏବଂ ସେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଏହି ଦୁଇଟି ମୃଗ ଦିବ୍ୟ, ଏକ ତାରାମୃଗ ଏବଂ ଏକ ପୃଥିବୀର ମୃଗ।
ଯଦି ଵାଯଂ ତଥା ଯନ୍ମାଂ ଭଵେଦ୍ ଵଦସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମାଯୈଷା ରାକ୍ଷସସ୍ଯେତି କର୍ତଵ୍ଯୋଽସ୍ଯ ଵଧୋ ମଯା
ଯଦି ତୁମେ କହୁଛ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ରାକ୍ଷସର ମାୟା, ତେବେ ମୋତେ ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିବା ଉଚିତ।
ଏତେନ ହି ନୃଶଂସେନ ମାରୀଚେନାକୃତାତ୍ମନା। ଵନେ ଵିଚରତା ପୂର୍ଵଂ ହିଂସିତା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ
ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ମାରୀଚ, ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଉତ୍ଥାଯ ବହଵୋଽନେନ ମୃଗଯାଯାଂ ଜନାଧିପାଃ। ନିହତାଃ ପରମେଷ୍ଵାସାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ମୃଗଃ
ଏହି ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ଶିକାର ପାଇଁ ଉଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିବା ଦରକାର।
ପୁରସ୍ତାଦିହ ଵାତାପିଃ ପରିଭୂଯ ତପସ୍ଵିନଃ। ଉଦରସ୍ଥୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ହନ୍ତି ସ୍ଵଗର୍ଭୋଽଶ୍ଵତରୀମିଵ
ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ, ବାତାପି ନାମକ ଦାନବ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଠକି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାଙ୍କ ପେଟରେ ଥିବାବେଳେ, ଘୋଡ଼ାର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଛୁଆ ପରି, ସେମାନେକୁ ମାରିଦେଇଥିଲା।
ସ କଦାଚିଚ୍ଚିରାଲ୍ଲୋଭାଦାସସାଦ ମହାମୁନିମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ତେଜସା ଯୁକ୍ତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵ ହ
ସେ ଏକଥର ଲୋଭରେ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହେଲା।
ତ୍ଵଯାଵିଗଣ୍ଯ ଵାତାପେ ପରିଭୂତାଶ୍ଚ ତେଜସା। ଜୀଵଲୋକେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତସ୍ମାଦସି ଜରାଂ ଗତଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା, ବାତାପି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବମାନିତ ଓ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦମିତ ହେଲେ; ଏହିପରି ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ।
ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ନ ଭଵେଦେଵ ଵାତାପିରିଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ମଦ୍ଵିଧଂ ଯୋଽତିମନ୍ଯେତ ଧର୍ମନିତ୍ଯଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ମୋ ପରି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଏକ ସତ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ—ଯେପରି ବାତାପି ଥିଲା।
ଭଵେଦ୍ଧତୋଽଯଂ ଵାତାପିରଗସ୍ତ୍ଯେନେଵ ମା ଗତଃ। ଇହ ତ୍ଵଂ ଭଵ ସଂନଦ୍ଧୋ ଯନ୍ତ୍ରିତୋ ରକ୍ଷ ମୈଥିଲୀମ୍
ଯେପରି ବାତାପିଙ୍କୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନାଶ କରିଥିଲେ, ସେଠିପରି ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇବ। ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହ, ସଜାଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
ଅସ୍ଯାମାଯତ୍ତମସ୍ମାକଂ ଯତ୍ କୃତ୍ଯଂ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଅହମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମ୍ଯଥଵା ମୃଗମ୍
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏଠାରେ ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ ଏହି ମୃଗକୁ ମାରିଦେବି କିମ୍ବା ଧରିବି।
ଯାଵଦ୍ ଗଚ୍ଛାମି ସୌମିତ୍ରେ ମୃଗମାନଯିତୁଂ ଦ୍ରୁତମ୍। ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯା ମୃଗତ୍ଵଚି ଗତାଂ ସ୍ପୃହାମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ମୃଗକୁ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ଦେଖ, ବୈଦେହୀ କେତେ ଆଗ୍ରହରେ ଏହାର ଚମକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଚା ପ୍ରଧାନଯା ହ୍ଯେଷ ମୃଗୋଽଦ୍ଯ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଅପ୍ରମତ୍ତେନ ତେ ଭାଵ୍ଯମାଶ୍ରମସ୍ଥେନ ସୀତଯା
ଏହି ମୃଗ ଆଜି ଜୀବିତ ରହିପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହାର ଚମ ତାହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ। ତୁମେ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ସତର୍କ ରୁହ।
ଯାଵତ୍ ପୃଷତମେକେନ ସାଯକେନ ନିହନ୍ମ୍ଯହମ୍। ହତ୍ଵୈତଚ୍ଚର୍ମ ଚାଦାଯ ଶୀଘ୍ରମେଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମୁଁ ଏହି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ମୃଗକୁ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ମାରିଦେବି, ତାପରେ ତାହାର ଚମ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନାତିବଲେନ ପକ୍ଷିଣା ଜଟାଯୁଷା ବୁଦ୍ଧିମତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଭଵାପ୍ରମତ୍ତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତିକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵତ ଏଵ ଶଙ୍କିତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପକ୍ଷୀ ଜଟାୟୁ ତୁମର ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ଘୂରୁଛି। ତୁମେ ସବୁବେଳେ ସତର୍କ ରୁହ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସାବଧାନ ରୁହ।
thumb|ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତଥା ତୁ ତଂ ସମାଦିଶ୍ଯ ଭ୍ରାତରଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ବବନ୍ଧାସିଂ ମହାତେଜା ଜାମ୍ବୂନଦମଯତ୍ସରୁମ୍
ଏପରି ଭାବରେ ଭାଇଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶ୍ରୀରାମ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ତଳୱାର ବାନ୍ଧିଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଵିନତଂ ଚାପମାଦାଯାତ୍ମଵିଭୂଷଣମ୍। ଆବଧ୍ଯ ଚ କପାଲୌ ଦ୍ଵୌ ଜଗାମୋଦଗ୍ରଵିକ୍ରମଃ
ତାପରେ ସେ ତିନିମୁଡ଼ିଆ ଧନୁଷ ନେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭୂଷଣ। ଦୁଇଟି ତୁଣୀ ବାନ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତଂ ଵନ୍ଯରାଜୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ରମାପତନ୍ତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ। ବଭୂଵାନ୍ତର୍ହିତସ୍ତ୍ରାସାତ୍ ପୁନଃ ସଂଦର୍ଶନେଽଭଵତ୍
ବନର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଜାଧିରାଜ ଭୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପୁଣି ଦେଖାଦେଲେ।
ବଦ୍ଧାସିର୍ଧନୁରାଦାଯ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ଯତୋ ମୃଗଃ। ତଂ ସ୍ମ ପଶ୍ଯତି ରୂପେଣ ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତମିଵାଗ୍ରତଃ
ତଳୱାର ବାନ୍ଧି ଓ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇ, ସେ ମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଚମତ୍କାର ରୂପକୁ ଆଗରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଧାଵନ୍ତଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ମହାଵନେ। ଅତିଵୃତ୍ତମିଵୋତ୍ପାତାଲ୍ଲୋଭଯାନଂ କଦାଚନ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧନୁଷ ହାତରେ ରଖି, ସେ ମୃଗକୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖୁଥିଲେ, କେବେ କେବେ ଅସାଧାରଣ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଓ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶଙ୍କିତଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମୁତ୍ପତନ୍ତମିଵାମ୍ବରମ୍। ଦୃଶ୍ଯମାନମଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଵନୋଦ୍ଦେଶେଷୁ କେଷୁଚିତ୍
ସେ ମୃଗଟି ସନ୍ଦେହଜନକ ଓ ଭୟଭୀତ ଲାଗୁଥିଲା, କେବେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଜଙ୍ଗଲର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା।