ମୃଗୋ ହ୍ଯେଵଂଵିଧୋ ରତ୍ନଵିଚିତ୍ରୋ ନାସ୍ତି ରାଘଵ। ଜଗତ୍ଯାଂ ଜଗତୀନାଥ ମାଯୈଷା ହି ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଘବ, ଏପରି ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହରିଣ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ; ହେ ଭୂମିର ସ୍ୱାମୀ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମାୟା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରତିଵାର୍ଯ ଶୁଚିସ୍ମିତା। ଉଵାଚ ସୀତା ସଂହୃଷ୍ଟା ଛଦ୍ମନା ହୃତଚେତନା
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ରୋକି, ଶୁଭ୍ର ହସ ଥିବା ସୀତା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଆର୍ଯପୁତ୍ରାଭିରାମୋଽସୌ ମୃଗୋ ହରତି ମେ ମନଃ। ଆନଯୈନଂ ମହାବାହୋ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଆର୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି ଆକର୍ଷକ ହରିଣ ମୋର ମନକୁ ମୋହି ନେଉଛି; ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଆମେ ଏହା ସହ ଖେଳିବାକୁ ପାରିବୁ।
ଇହାଶ୍ରମପଦେଽସ୍ମାକଂ ବହଵଃ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନାଃ। ମୃଗାଶ୍ଚରନ୍ତି ସହିତାଶ୍ଚମରାଃ ସୃମରାସ୍ତଥା
ଏଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ବହୁତ ପବିତ୍ର ଦେଖାଯିବା ହରିଣ, ଚମର, ସ୍ରମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ଏକାସাথে ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷାଃ ପୃଷତସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ କିନ୍ନରାସ୍ତଥା। ଵିହରନ୍ତି ମହାବାହୋ ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହାବଲାଃ
ଏଠାରେ ଭାଲୁ, ହରିଣମାନେ, ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଦେଖିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନ ଚାନ୍ଯଃ ସଦୃଶୋ ରାଜନ୍ ଦୃଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ମୃଗୋ ମଯା। ତେଜସା କ୍ଷମଯା ଦୀପ୍ତ୍ଯା ଯଥାଯଂ ମୃଗସତ୍ତମଃ
ହେ ରାଜା, ଏପରି ତେଜ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିବା ହରିଣକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି; ଏହି ହରିଣ ସମାନ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ନାନାଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୋ ରତ୍ନଭୂତୋ ମମାଗ୍ରତଃ। ଦ୍ଯୋତଯନ୍ ଵନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ଶୋଭତେ ଶଶିସଂନିଭଃ
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଥିବା, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ରତ୍ନ ସଦୃଶ ହରିଣ ଅବିଚଳିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଛି, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଅହୋ ରୂପମହୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଵରସମ୍ପଚ୍ଚ ଶୋଭନା। ମୃଗୋଽଦ୍ଭୁତୋ ଵିଚିତ୍ରାଙ୍ଗୋ ହୃଦଯଂ ହରତୀଵ ମେ
ଆହା, ଏହାର ରୂପ! ଆହା, ଏହାର ଶୋଭା! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ଆଭା କେତେ ସୁନ୍ଦର; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ରଙ୍ଗିନ ହରିଣ ମୋ ହୃଦୟକୁ ମନେ ହେଉଛି ଚୋରି ନେଉଛି।
ଯଦି ଗ୍ରହଣମଭ୍ଯେତି ଜୀଵନ୍ ନେଵ ମୃଗସ୍ତଵ। ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତଂ ଭଵତି ଵିସ୍ମଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ହରିଣକୁ ବଞ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରିପାର, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେବ।
ସମାପ୍ତଵନଵାସାନାଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଥାନାଂ ଚ ନଃ ପୁନଃ। ଅନ୍ତଃପୁରେ ଵିଭୂଷାର୍ଥୋ ମୃଗ ଏଷ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଆମର ବନବାସ ଶେଷ ହେବ ଓ ଆମେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବୁ, ଏହି ହରିଣ ଆମ ଅନ୍ତଃପୁରର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇବ।
ଭରତସ୍ଯାର୍ଯପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାଂ ମମ ଚ ପ୍ରଭୋ। ମୃଗରୂପମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିସ୍ମଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ହେ ଆର୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି ଦିବ୍ୟ ହରିଣର ରୂପ ଭରତ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ଓ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେବ।
ଜୀଵନ୍ନ ଯଦି ତେଽଭ୍ଯେତି ଗ୍ରହଣଂ ମୃଗସତ୍ତମଃ। ଅଜିନଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ରୁଚିରଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଣକୁ ବଞ୍ଚିତ ଧରିପାର, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଏହାର ସୁନ୍ଦର ଚର୍ମ ତୁମର ହେବ।
ନିହତସ୍ଯାସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଜାମ୍ବୂନଦମଯତ୍ଵଚି। ଶଷ୍ପବୃସ୍ଯାଂ ଵିନୀତାଯାମିଚ୍ଛାମ୍ଯହମୁପାସିତୁମ୍
ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତାହାର ସୁନା ଚର୍ମକୁ ଘାସ ଛାଲି ଉପରେ ପିଛାଇ ମୁଁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
କାମଵୃତ୍ତମିଦଂ ରୌଦ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାମସଦୃଶଂ ମତମ୍। ଵପୁଷା ତ୍ଵସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଵିସ୍ମଯୋ ଜନିତୋ ମମ
ଏହି ଇଚ୍ଛା ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଦୃଢ଼; କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ରୂପ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେଇଛି।
ତେନ କାଞ୍ଚନରୋମ୍ଣା ତୁ ମଣିପ୍ରଵରଶୃଙ୍ଗିଣା। ତରୁଣାଦିତ୍ଯଵର୍ଣେନ ନକ୍ଷତ୍ରପଥଵର୍ଚସା
ସୁନା ରୋମ, ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଶିଙ୍ଗ, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଙ୍ଗ ଓ ତାରାମାଳା ପରି ଆଭା ଥିବା—
ବଭୂଵ ରାଘଵସ୍ଯାପି ମନୋ ଵିସ୍ମଯମାଗତମ୍। ଇତି ସୀତାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମୃଗମଦ୍ଭୁତମ୍
ସୀତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣକୁ ଦେଖି ରାଘବଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ଲୋଭିତସ୍ତେନ ରୂପେଣ ସୀତଯା ଚ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ଉଵାଚ ରାଘଵୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵଚଃ
ତାହାର ରୂପରେ ମୋହିତ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯାଃ ସ୍ପୃହାମୁଲ୍ଲସିତାମିମାମ୍। ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠତଯା ହ୍ଯେଷ ମୃଗୋଽଦ୍ଯ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଭୈଦେହୀଙ୍କ ଏହି ଆଗ୍ରହ କେତେ ଅଧିକ; ଏହି ହରିଣର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ଦେଖି ଏହା ଆଜି ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ଵନେ ନନ୍ଦନୋଦ୍ଦେଶେ ନ ଚୈତ୍ରରଥସଂଶ୍ରଯେ। କୁତଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଽସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍ ସମୋ ମୃଗଃ
ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥ ଉପବନରେ, ଏହି ପ୍ୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସୌମିତ୍ରି?
ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାଶ୍ଚ ରୁଚିରା ରୋମରାଜଯଃ। ଶୋଭନ୍ତେ ମୃଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିତ୍ରାଃ କନକବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଏହି ମୃଗର ଶରୀରରେ ଉଲ୍ଟା-ସିଧା ଚମକୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ରୋମର ଧାରା, ସୁନାର ଦାଗ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗୁଛି।
ପଶ୍ଯାସ୍ଯ ଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍। ଜିହ୍ଵାଂ ମୁଖାନ୍ନିଃସରନ୍ତୀଂ ମେଘାଦିଵ ଶତହ୍ରଦାମ୍
ଦେଖ, ଏହି ମୃଗ ଜମ୍ଭାଇ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ତାହାର ଜିହ୍ୱା ମୁଖରୁ ବାହାରିଯାଉଛି, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏକ ମେଘରୁ ଶତଧାରା ବାହାରିବା ପରି।
ମସାରଗଲ୍ଵର୍କମୁଖଃ ଶଙ୍ଖମୁକ୍ତାନିଭୋଦରଃ। କସ୍ଯ ନାମାନିରୂପ୍ଯୋଽସୌ ନ ମନୋ ଲୋଭଯେନ୍ମୃଗଃ
ଏହି ମୃଗର ମୁହଁ ନୀଳମଣି ଓ ସୁନା ପରି ତେଜମୟ, ତାହାର ପେଟ ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ପରି ଧଳା ଏବଂ ଚମକୁଥିବା—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ମୃଗକୁ କିଏ ଚାହିଁବ ନାହିଁ?
କସ୍ଯ ରୂପମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାମ୍ବୂନଦମଯପ୍ରଭମ୍। ନାନାରତ୍ନମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ନ ମନୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏହି ମୃଗର ଆକୃତି ଯାମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ?
ମାଂସହେତୋରପି ମୃଗାନ୍ ଵିହାରାର୍ଥଂ ଚ ଧନ୍ଵିନଃ। ଘ୍ନନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜାନୋ ମୃଗଯାଯାଂ ମହାଵନେ
ମାଂସ ପାଇଁ କିମ୍ବା ବିନୋଦ ପାଇଁ, ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଧନୁଷ ଧରି ମୃଗ ଶିକାର କରନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଧନାନି ଵ୍ଯଵସାଯେନ ଵିଚୀଯନ୍ତେ ମହାଵନେ। ଧାତଵୋ ଵିଵିଧାଶ୍ଚାପି ମଣିରତ୍ନସୁଵର୍ଣିନଃ
ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରମ କରି ଧନ-ଦୌଲତ ଖୋଜାଯାଏ—ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଓ ସୁନା ମିଳିଥାଏ।
ତତ୍ ସାରମଖିଲଂ ନୄଣାଂ ଧନଂ ନିଚଯଵର୍ଧନମ୍। ମନସା ଚିନ୍ତିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ, ଧନ ସଞ୍ଚୟର ଉପାୟ, ଏବଂ ମନରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେ ସବୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେମିତି।
ଅର୍ଥୀ ଯେନାର୍ଥକୃତ୍ଯେନ ସଂଵ୍ରଜତ୍ଯଵିଚାରଯନ୍। ତମର୍ଥମର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାହୁରର୍ଥ୍ଯାଃ ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣ
ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚାହେଁ, ଭାବିବା ଛାଡ଼ି ଯାହା ପଛରେ ଲାଗିଥାଏ, ତାହାକୁ ଧନ ବୋଲି ଧନ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ଏତସ୍ଯ ମୃଗରତ୍ନସ୍ଯ ପରାର୍ଘ୍ଯେ କାଞ୍ଚନତ୍ଵଚି। ଉପଵେକ୍ଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀ ମଯା ସହ ସୁମଧ୍ଯମା
ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚମଡ଼ି ଥିବା ମୃଗର ଉପରେ, ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ଭୈଦେହୀ ମୋ ସହ ବସିପାରିବେ।
ନ କାଦଲୀ ନ ପ୍ରିଯକୀ ନ ପ୍ରଵେଣୀ ନ ଚାଵିକୀ। ଭଵେଦେତସ୍ଯ ସଦୃଶୀ ସ୍ପର୍ଶେଽନେନେତି ମେ ମତିଃ
କଳା ଗଛ, ପ୍ରିୟକ, ପ୍ରବେଣୀ କିମ୍ବା ଆବିକୀ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ମୃଗର ସ୍ପର୍ଶ ସମାନ ହେବେ ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ଭାବନା।
ଏଷ ଚୈଵ ମୃଗଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୋ ନଭଶ୍ଚରଃ। ଉଭାଵେତୌ ମୃଗୌ ଦିଵ୍ଯୌ ତାରାମୃଗମହୀମୃଗୌ
ଏହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୃଗ ଏବଂ ସେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ମୃଗ—ଏହି ଦୁଇଟି ମୃଗ ଦିବ୍ୟ, ଏକ ତାରାମୃଗ ଏବଂ ଏକ ପୃଥିବୀର ମୃଗ।