କେନେଦମୁପଦିଷ୍ଟଂ ତେ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣାହିତବୁଦ୍ଧିନା। ଯସ୍ତ୍ଵାମିଚ୍ଛତି ନଶ୍ଯନ୍ତଂ ସ୍ଵକୃତେନ ନିଶାଚର
କିଏ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ଏମିତି ନିମ୍ନ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯିଏ ଚାହୁଁଛି ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ନଷ୍ଟ ହେଉ, ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା?
ଵଧ୍ଯାଃ ଖଲୁ ନ ଵଧ୍ଯନ୍ତେ ସଚିଵାସ୍ତଵ ରାଵଣ। ଯେ ତ୍ଵାମୁତ୍ପଥମାରୂଢଂ ନ ନିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସର୍ଵଶଃ
ହେ ରାବଣ, ତୁମେ ଭ୍ରମ ପଥରେ ଚାଲିବା ବେଳେ ଯେଉଁ ସଚିବମାନେ ତୁମକୁ ରୋକୁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉନାହାଁ।
ଅମାତ୍ଯୈଃ କାମଵୃତ୍ତୋ ହି ରାଜା କାପଥମାଶ୍ରିତଃ। ନିଗ୍ରାହ୍ଯଃ ସର୍ଵଥା ସଦ୍ଭିଃ ସ ନିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ନ ଗୃହ୍ଯସେ
ଯେ ରାଜା ଇଚ୍ଛାରେ ଭ୍ରମ ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ସଚିବମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରୋକିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ତାହାରୁ ବଞ୍ଚିତ।
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ଯଶଶ୍ଚ ଜଯତାଂ ଵର। ସ୍ଵାମିପ୍ରସାଦାତ୍ ସଚିଵାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନିଶାଚର
ହେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଚିବମାନେ ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଧର୍ମ, ଧନ, ଇଚ୍ଛା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା।
ଵିପର୍ଯଯେ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭଵତି ରାଵଣ। ଵ୍ଯସନଂ ସ୍ଵାମିଵୈଗୁଣ୍ଯାତ୍ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୀତରେ ଜନାଃ
କିନ୍ତୁ ଏହାର ବିପରୀତ ହେଲେ, ହେ ରାବଣ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ମାଲିକଙ୍କ ଦୋଷରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।
ରାଜମୂଲୋ ହି ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଶଶ୍ଚ ଜଯତାଂ ଵର। ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯା ନରାଧିପାଃ
ଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତିର ମୂଳ ରାଜା ଅଟୁଟ, ହେ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥିତିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ନ ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ନିଶାଚର। ନ ଚାତିପ୍ରତିକୂଲେନ ନାଵିନୀତେନ ରାକ୍ଷସ
ହେ ରାକ୍ଷସ, ଏକ ରାଜ୍ୟକୁ କଠୋର ଓ ଅସଭ୍ୟ ରାଜା, କିମ୍ବା ଅତି ଶତ୍ରୁଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଠିକ୍ ଭଳି ଚାଲାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯେ ତୀକ୍ଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରାଃ ସଚିଵା ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ସହ ତେନ ଵୈ। ଵିଷମେଷୁ ରଥାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ମନ୍ଦସାରଥଯୋ ଯଥା
ଯେମାନେ କଠୋର ମନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏମିତି ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ କଠିନ ସମୟରେ ଦେରୀ କରୁଥିବା ରଥଚାଳକ ସହିତ ରଥ ଭଳି ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ବହଵଃ ସାଧଵୋ ଲୋକେ ଯୁକ୍ତଧର୍ମମନୁଷ୍ଠିତାଃ। ପରେଷାମପରାଧେନ ଵିନଷ୍ଟାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷରେ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପତି ସହିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵାମିନା ପ୍ରତିକୂଲେନ ପ୍ରଜାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ରାଵଣ। ରକ୍ଷ୍ଯମାଣା ନ ଵର୍ଧନ୍ତେ ମେଷା ଗୋମାଯୁନା ଯଥା
ହେ ରାବଣ, ଯେତେବେଳେ ଏକ କଠୋର ଓ ଶତ୍ରୁଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାମୀ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେମାନେ ମେଷମାନେ ଶିଆଳର ଦେଖାଶୁଣାରେ ଯେପରି ଉନ୍ନତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ସେମାନେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଵିନଶିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେ ରାଵଣ ରାକ୍ଷସାଃ। ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍କଶୋ ରାଜା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ହେ ରାବଣ, ଯେଉଁ ଦେଶର ରାଜା କଠୋର, ମୂର୍ଖ ଓ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବେ।
ତଦିଦଂ କାକତାଲୀଯଂ ଘୋରମାସାଦିତଂ ମଯା। ଅତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶୋଚନୀଯୋଽସି ସସୈନ୍ଯୋ ଵିନଶିଷ୍ଯସି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ମୋ ପାଖରେ ଘଟିଛି। ଏଠାରେ ତୁମେ ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ; ତୁମେ ଓ ତୁମ ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବ।
ମାଂ ନିହତ୍ଯ ତୁ ରାମୋଽସାଵଚିରାତ୍ ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯତି। ଅନେନ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମି ମ୍ରିଯେ ଚାପ୍ଯରିଣା ହତଃ
ମୋତେ ମାରିଦେଲାପରେ, ରାମ ଶୀଘ୍ର ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୋର କାମ ସଫଳ ହେଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛି।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ରାମସ୍ଯ ହତଂ ମାମଵଧାରଯ। ଆତ୍ମାନଂ ଚ ହତଂ ଵିଦ୍ଧି ହୃତ୍ଵା ସୀତାଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍
ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ ମୋତେ ମୃତ ଭାବିବା। ସୀତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ହରଣ କରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଆନଯିଷ୍ଯସି ଚେତ୍ ସୀତାମାଶ୍ରମାତ୍ ସହିତୋ ମଯା। ନୈଵ ତ୍ଵମପି ନାହଂ ଵୈ ନୈଵ ଲଙ୍କା ନ ରାକ୍ଷସାଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଆଶ୍ରମରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବ, ତେବେ ନ ତୁମେ, ନ ମୁଁ, ନ ଲଙ୍କା, ନ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ।
ନିଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ମଯା ହିତୈଷିଣା ନ ମୃଷ୍ଯସେ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ନିଶାଚର। ପରେତକଲ୍ପା ହି ଗତାଯୁଷୋ ନରା ହିତଂ ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସୁହୃଦ୍ଭିରୀରିତମ୍
ମୁଁ ତୁମର ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ବେଳେ ବି ତୁମକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣୁନାହାଁ। ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମିତ୍ରଙ୍କ କହିଥିବା ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
thumb|ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ବିଅଠାଳିସ ଶ୍ଲୋକ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ପରୁଷଂ ମାରୀଚୋ ରାଵଣଂ ତତଃ। ଗଚ୍ଛାଵେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୀନୋ ଭଯାଦ୍ ରାତ୍ରିଂଚରପ୍ରଭୋଃ
ଏପରି କଠୋର କଥା କହି, ମାରୀଚ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଚଳ, ଚଳିବାକୁ ଦେଖ।'
ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚାହଂ ପୁନସ୍ତେନ ଶରଚାପାସିଧାରିଣା। ମଦ୍ଵଧୋଦ୍ଯତଶସ୍ତ୍ରେଣ ନିହତଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ମେ
ଯିଏ ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ପୁଣିଥରେ ଦେଖିଛନ୍ତି। ମୋ ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତେ ତାଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠିଛି, ଏବଂ ମୋର ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ନହି ରାମଂ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଜୀଵନ୍ ପ୍ରତିନିଵର୍ତତେ। ଵର୍ତତେ ପ୍ରତିରୂପୋଽସୌ ଯମଦଣ୍ଡହତସ୍ଯ ତେ
ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ବଞ୍ଚି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯମର ଦଣ୍ଡ ସମାନ।
କିଂ ନୁ କର୍ତୁଂ ମଯା ଶକ୍ଯମେଵଂ ତ୍ଵଯି ଦୁରାତ୍ମନି। ଏଷ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତାତ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ନିଶାଚର
ତୁମେ ଏତେ ଦୁଷ୍ଟ ହେବାରୁ, ମୁଁ ଏଠି କଣ କରିପାରିବି? ଏବେ ମୁଁ ଚାଲିଯାଉଛି, ହେ ନିଶାଚର, ତୁମର ଭଲ ହେଉ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଭଵତ୍ ତେନ ଵଚନେନ ସ ରାକ୍ଷସଃ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ମାରୀଚଙ୍କୁ ଭଲଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏତଚ୍ଛୌଟୀର୍ଯଯୁକ୍ତଂ ତେ ମଚ୍ଛନ୍ଦଵଶଵର୍ତିନଃ। ଇଦାନୀମସି ମାରୀଚଃ ପୂର୍ଵମନ୍ଯୋ ହି ରାକ୍ଷସଃ
ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଛ, ଏହି ସାହସ ତୁମେ ଦେଖାଇଛ। ଏବେ ତୁମେ ମାରୀଚ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ଥିଲ।
ଆରୁହ୍ଯତାମଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଖଗୋ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତଃ। ମଯା ସହ ରଥୋ ଯୁକ୍ତଃ ପିଶାଚଵଦନୈଃ ଖରୈଃ
ଏହି ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ପକ୍ଷୀ ସଦୃଶ ଶୀଘ୍ର ରଥକୁ ଚଢ଼। ମୋ ସହିତ ଏହି ରଥ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ଖରା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ।
ପ୍ରଲୋଭଯିତ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି। ତାଂ ଶୂନ୍ଯେ ପ୍ରସଭଂ ସୀତାମାନଯିଷ୍ଯାମି ମୈଥିଲୀମ୍
ତୁମେ ମାଯା ଦେଇ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର, ତାପରେ ଯେଉଁଭଳି ଇଚ୍ଛା କର, ଚାଲିଯାଅ। ମୁଁ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମିଥିଲାର ରାଜକୁମାରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବଳଜୋର କରି ନେଇଯିବି।
ତତସ୍ତଥେତ୍ଯୁଵାଚୈନଂ ରାଵଣଂ ତାଟକାସୁତଃ। ତତୋ ରାଵଣମାରୀଚୌ ଵିମାନମିଵ ତଂ ରଥମ୍
ତାପରେ ତାଟକାଙ୍କ ପୁଅ ରାବଣଙ୍କୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହିଲେ। ସେପରେ ମାରୀଚ ଓ ରାବଣ, ଉଡୁଥିବା ରଥ ଭଳି, ସେଇ ରଥରେ ବସିଲେ।
ଆରୁହ୍ଯାଯଯତୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତସ୍ମାଦାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲାତ୍। ତଥୈଵ ତତ୍ର ପଶ୍ଯନ୍ତୌ ପତ୍ତନାନି ଵନାନି ଚ
ସେମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଆଶ୍ରମମାଳାରୁ ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଚାଲିଗଲେ। ଯାଉଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ନଗର ଓ ଅରଣ୍ୟ ଦୁହିଁକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗିରୀଂଶ୍ଚ ସରିତଃ ସର୍ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ନଗରାଣି ଚ। ସମେତ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ରାଘଵସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତତଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଦେଶ ଓ ନଗର ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି ଦେଖି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଏବଂ ତାପରେ ରାଘବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ସହମାରୀଚୋ ରାଵଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତତଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାତ୍
ସେଠାରେ ମାରୀଚ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ସୁନାର ଭୂଷଣ ଲଗାଇଥିବା ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।
ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ମାରୀଚଂ ରାଵଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଏତଦ୍ ରାମାଶ୍ରମପଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କଦଲୀଵୃତମ୍
ରାବଣ ମାରୀଚଙ୍କ ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଏହି ହେଉଛି ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, କଦଳୀ ଗଛରେ ଘେରାଇଛି।'