ଦୁଷ୍କୁଲୈତଦଯୁକ୍ତାର୍ଥଂ ମାରୀଚ ମଯି କଥ୍ଯତେ। ଵାକ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ବୀଜମୁପ୍ତମିଵୋଷରେ
ମାରୀଚ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ସେଠାରେ ନ କିଛି ଅର୍ଥ ଅଛି, ନ କିଛି ଉପକାର। ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅନୁଚିତ, ଏହା ଏମିତି ଫଳହୀନ, ଯେମିତି ଉଷାର ଜମିରେ ବିଆଁ ଚାଲିଲେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯୈର୍ନ ତୁ ମାଂ ଶକ୍ଯଂ ଭେତ୍ତୁଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ମୂର୍ଖସ୍ଯ ପାପଶୀଲସ୍ଯ ମାନୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛ, ଏହା ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ସେ ଏକ ମୂର୍ଖ ଓ ପାପୀ ମଣିଷ।
ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦୋ ରାଜ୍ଯଂ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା। ସ୍ତ୍ରୀଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵନମେକପଦେ ଗତଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ରାଜ୍ୟ, ମାଆଁ, ବାପାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଏକାକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ—
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଖରଘାତିନଃ। ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରା ସୀତା ହର୍ତଵ୍ଯା ତଵ ସଂନିଧୌ
ଖରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ସେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ହରିବି।
ଏଵଂ ମେ ନିଶ୍ଚିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ହୃଦି ମାରୀଚ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ମାରୀଚ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବ ଅଛି; ଏହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦୋଷଂ ଗୁଣଂ ଵା ସମ୍ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଅପାଯଂ ଵା ଉପାଯଂ ଵା କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯେ
କୌଣସି କାମର ଦୁର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ଗୁଣ, ବିପଦ କିମ୍ବା ସୁଯୋଗ ବିଷୟରେ ପଚାରାଗଲେ, ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ପୃଷ୍ଟେନ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସଚିଵେନ ଵିପଶ୍ଚିତା। ଉଦ୍ଯତାଞ୍ଜଲିନା ରାଜ୍ଞୋ ଯ ଇଚ୍ଛେଦ୍ ଭୂତିମାତ୍ମନଃ
ଯଦି ରାଜା ପଚାରନ୍ତି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ନମ୍ରତା ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସେ ନିଜର ଭଲ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିକୂଲଂ ତୁ ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ଶୁଭଂ ହିତମ୍। ଉପଚାରେଣ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଵସୁଧାଧିପଃ
ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଯାହା ବିରୋଧ କରେନି, ମୃଦୁ, ଶୁଭ ଓ ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ କହିବା ଉଚିତ।
ସାଵମର୍ଦଂ ତୁ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମଥଵା ହିତମୁଚ୍ଯତେ। ନାଭିନନ୍ଦେତ ତଦ୍ ରାଜା ମାନାର୍ଥୀ ମାନଵର୍ଜିତମ୍
ଯଦି କୌଣସି କଥା କଠୋର କିମ୍ବା ଉପକାରୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ନଥାଏ, ମାନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଥିବା ରାଜା ସେଠି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପଞ୍ଚ ରୂପାଣି ରାଜାନୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯମିତୌଜସଃ। ଅଗ୍ନେରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭଳି।
ଔଷ୍ଣ୍ଯଂ ତଥା ଵିକ୍ରମଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍। ଧାରଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ରାଜାନଃ କ୍ଷଣଦାଚର
ହେ ନିଶାଚର, ମହାନ ରାଜାମାନେ ଅଗ୍ନିର ତାପ, ଇନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭାବ, ସୋମର ଶାନ୍ତି, ଯମର ଦଣ୍ଡ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ମାନ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଦା। ତ୍ଵଂ ତୁ ଧର୍ମମଵିଜ୍ଞାଯ କେଵଲଂ ମୋହମାଶ୍ରିତଃ
ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ନ ଜାଣି, ମାତ୍ର ମୋହରେ ପଡ଼ିଛ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ତୁ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯାତ୍ ପରୁଷଂ ଵଦସୀଦୃଶମ୍। ଗୁଣଦୋଷୌ ନ ପୃଚ୍ଛାମି କ୍ଷେମଂ ଚାତ୍ମନି ରାକ୍ଷସ
ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ, ଯିଏ ଆସିଛି, ସେଠିକୁ ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିଲ; ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣ ଦୁର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ତୁମ ଭଲମନ୍ଦ ନେଇ ପଚାରୁନି, ହେ ରାକ୍ଷସ।
ମଯୋକ୍ତମପି ଚୈତାଵତ୍ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ। ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସ ଭଵାନ୍ କୃତ୍ଯେ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏତେ କଥା କହିଲି ମଧ୍ୟ, ହେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶକ୍ତିବାନ, ଏହି କାମରେ ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଶୃଣୁ ତତ୍କର୍ମ ସାହାଯ୍ଯେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ସୌଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିତ୍ରୋ ରଜତବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ତୁମ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର: ତୁମେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏକ ମୃଗ ହେଇ, ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗର ଚିଟିକି ଥିବା ଦେହରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଆଶ୍ରମେ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଚର। ପ୍ରଲୋଭଯିତ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘୁରିବା; ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯିପାରିବ।
ତ୍ଵାଂ ହି ମାଯାମଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ ଜାତଵିସ୍ମଯା। ଆନଯୈନମିତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମୈଥିଲୀ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏମିତି ମାୟାମୟ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ମୃଗ ହେବ, ମୈଥିଲୀ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଓ ତୁରନ୍ତ କହିବେ, 'ଏହାକୁ ଆଣିଦିଅ!'
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଦୂରଂ ଗତ୍ଵାପ୍ଯୁଦାହର। ହା ସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵଂ ରାମଵାକ୍ଯାନୁରୂପକମ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ 'ହା ସୀତେ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମପଦଵୀଂ ସୀତଯା ଚ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛତି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସୌମିତ୍ରିରପି ସୌହୃଦାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତାରୁ ଆତୁର ହୋଇ ରାମଙ୍କ ପଥରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ଯଥାସୁଖମ୍। ଆହରିଷ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀମିଵ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ସହଜରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବି, ଯେପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵିଦଂ କାର୍ଯଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ରାକ୍ଷସ। ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମାରୀଚ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ଏହି କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ଯାଅ ରାକ୍ଷସ। ମାରୀଚ, ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେବି।
ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ଶିଵଂ ମାର୍ଗଂ କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ଅହଂ ତ୍ଵାନୁଗମିଷ୍ଯାମି ସରଥୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ସୁମଧୁର ମନେ, ଏହି କାମର ସଫଳତା ପାଇଁ ନିରାପଦ ରାସ୍ତାରେ ଯାଅ। ମୁଁ ରଥ ସହିତ ତୁମ ପଛରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯିବି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସୀତାମଯୁଦ୍ଧେନ ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ରାଘଵମ୍। ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରତି ଗମିଷ୍ଯାମି କୃତକାର୍ଯଃ ସହ ତ୍ଵଯା
ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଠକାଇ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିବି, ମୋ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।
ନୋ ଚେତ୍ କରୋଷି ମାରୀଚ ହନ୍ମି ତ୍ଵାମହମଦ୍ଯ ଵୈ। ଏତତ୍ କାର୍ଯମଵଶ୍ଯଂ ମେ ବଲାଦପି କରିଷ୍ଯସି। ରାଜ୍ଞୋ ଵିପ୍ରତିକୂଲସ୍ଥୋ ନ ଜାତୁ ସୁଖମେଧତେ
ଯଦି ତୁମେ ଏହା କରିବାକୁ ମନା କର, ମାରୀଚ, ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ମାରିଦେବି। ଏହି କାମ ମୋ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଜୋରକରି କରିବାକୁ ପଡିବ। ରାଜାଙ୍କୁ ବିପକ୍ଷ କରୁଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ କେବେ ସୁଖ ପାଏ ନାହିଁ।
ଆସାଦ୍ଯ ତଂ ଜୀଵିତସଂଶଯସ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵୋ ହ୍ଯଦ୍ଯ ମଯା ଵିରୁଧ୍ଯତଃ। ଏତଦ୍ ଯଥାଵତ୍ ପରିଗଣ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯଦତ୍ର ପଥ୍ଯଂ କୁରୁ ତତ୍ତଥା ତ୍ଵମ୍
ତୁମେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ତୁମ ଜୀବନ ଅପାୟରେ ପଡିବ; ଆଜି ମୋତେ ବିରୋଧ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ଏହି କଥାକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର।
thumb|ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଆଜ୍ଞପ୍ତୋ ରାଵଣେନେତ୍ଥଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଚ ରାଜଵତ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ନିଃଶଙ୍କୋ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍
ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି, ରାଜଧର୍ମର ବିପକ୍ଷ ଦେଖି, ମାରୀଚ ଭୟ ନ କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
କେନାଯମୁପଦିଷ୍ଟସ୍ତେ ଵିନାଶଃ ପାପକର୍ମଣା। ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ସରାଜ୍ଯସ୍ଯ ସାମାତ୍ଯସ୍ଯ ନିଶାଚର
ଏହି ନାଶ କିଏ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, ତୁମେ, ତୁମ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେ ତୁମର କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେବେ?
କସ୍ତ୍ଵଯା ସୁଖିନା ରାଜନ୍ ନାଭିନନ୍ଦତି ପାପକୃତ୍। କେନେଦମୁପଦିଷ୍ଟଂ ତେ ମୃତ୍ଯୁଦ୍ଵାରମୁପାଯତଃ
ହେ ରାଜା, କିଏ ତୁମେ ଖୁସି ଥିଲେ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉନି, ହେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା? କିଏ ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ତୁମକୁ ଦେଖାଇଛି?
ଶତ୍ରଵସ୍ତଵ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ହୀନଵୀର୍ଯା ନିଶାଚର। ଇଚ୍ଛନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତମୁପରୁଦ୍ଧଂ ବଲୀଯସା
ହେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ତୁମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ଓ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖିବାକୁ।