ଅହଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେନ ତେ କ୍ଷମମ୍। ବଲିଂ ଵା ନମୁଚିଂ ଵାପି ହନ୍ଯାଦ୍ଧି ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣେ; ତୁମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ବଳୀ କିମ୍ବା ନମୁଚିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବେ।
ରଣେ ରାମେଣ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଵ କ୍ଷମାଂ ଵା କୁରୁ ରାଵଣ। ନ ତେ ରାମକଥା କାର୍ଯା ଯଦି ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ରାବଣ, ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର। ଯଦି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଉଠାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ବହଵଃ ସାଧଵୋ ଲୋକେ ଯୁକ୍ତା ଧର୍ମମନୁଷ୍ଠିତାଃ। ପରେଷାମପରାଧେନ ଵିନଷ୍ଟାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷରେ ସହିତ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ପରାପରାଧେନ ଵିନଶେଯଂ ନିଶାଚର। କୁରୁ ଯତ୍ ତେ କ୍ଷମଂ ତତ୍ତ୍ଵମହଂ ତ୍ଵାଂ ନାନୁଯାମି ଵୈ
ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ୟର ଅପରାଧରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବି, ହେ ନିଶାଚର। ତୁମେ ଯାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବ, ତାହା କର; ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି ନାହିଁ।
ରାମଶ୍ଚ ହି ମହାତେଜା ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ଅପି ରାକ୍ଷସଲୋକସ୍ଯ ଭଵେଦନ୍ତକରୋଽପି ହି
ରାମ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବେ।
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖାହେତୋର୍ଜନସ୍ଥାନଗତଃ ଖରଃ। ଅତିଵୃତ୍ତୋ ହତଃ ପୂର୍ଵଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଅତ୍ର ବ୍ରୂହି ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୋ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖାର କାରଣରେ ଖର ଜନସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅତି ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ଏବଂ ରାମ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କଷ୍ଟହୀନ, ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ତେବେ ରାମଙ୍କର କଣ ଦୋଷ ଅଛି, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।
ଇଦଂ ଵଚୋ ବନ୍ଧୁହିତାର୍ଥିନା ମଯା ଯଥୋଚ୍ଯମାନଂ ଯଦି ନାଭିପତ୍ସ୍ଯସେ। ସବାନ୍ଧଵସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଜୀଵିତଂ ରଣେ ହତୋଽଦ୍ଯ ରାମେଣ ଶରୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ମୁଁ ତୁମ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଯଦି ତୁମେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କର ସିଧା ତୀରରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ହରାଇଦେବ।
thumb|ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମାରୀଚସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଷମଂ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ରାଵଣଃ। ଉକ୍ତୋ ନ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ମର୍ତୁକାମ ଇଵୌଷଧମ୍
ମାରୀଚଙ୍କର ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ରାବଣ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକ ଔଷଧ ନେଇନଥାଏ।
ତଂ ପଥ୍ଯହିତଵକ୍ତାରଂ ମାରୀଚଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମଯୁକ୍ତଂ କାଲଚୋଦିତଃ
ଯିଏ ଭଲ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେଇ ମାରୀଚଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ରାବଣ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, କଠୋର ଓ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହିଲେ।
ଦୁଷ୍କୁଲୈତଦଯୁକ୍ତାର୍ଥଂ ମାରୀଚ ମଯି କଥ୍ଯତେ। ଵାକ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ବୀଜମୁପ୍ତମିଵୋଷରେ
ମାରୀଚ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ସେଠାରେ ନ କିଛି ଅର୍ଥ ଅଛି, ନ କିଛି ଉପକାର। ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅନୁଚିତ, ଏହା ଏମିତି ଫଳହୀନ, ଯେମିତି ଉଷାର ଜମିରେ ବିଆଁ ଚାଲିଲେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯୈର୍ନ ତୁ ମାଂ ଶକ୍ଯଂ ଭେତ୍ତୁଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ମୂର୍ଖସ୍ଯ ପାପଶୀଲସ୍ଯ ମାନୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛ, ଏହା ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ସେ ଏକ ମୂର୍ଖ ଓ ପାପୀ ମଣିଷ।
ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦୋ ରାଜ୍ଯଂ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା। ସ୍ତ୍ରୀଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵନମେକପଦେ ଗତଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ରାଜ୍ୟ, ମାଆଁ, ବାପାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଏକାକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ—
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଖରଘାତିନଃ। ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରା ସୀତା ହର୍ତଵ୍ଯା ତଵ ସଂନିଧୌ
ଖରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ସେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ହରିବି।
ଏଵଂ ମେ ନିଶ୍ଚିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ହୃଦି ମାରୀଚ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ମାରୀଚ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବ ଅଛି; ଏହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦୋଷଂ ଗୁଣଂ ଵା ସମ୍ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଅପାଯଂ ଵା ଉପାଯଂ ଵା କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯେ
କୌଣସି କାମର ଦୁର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ଗୁଣ, ବିପଦ କିମ୍ବା ସୁଯୋଗ ବିଷୟରେ ପଚାରାଗଲେ, ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ପୃଷ୍ଟେନ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସଚିଵେନ ଵିପଶ୍ଚିତା। ଉଦ୍ଯତାଞ୍ଜଲିନା ରାଜ୍ଞୋ ଯ ଇଚ୍ଛେଦ୍ ଭୂତିମାତ୍ମନଃ
ଯଦି ରାଜା ପଚାରନ୍ତି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ନମ୍ରତା ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସେ ନିଜର ଭଲ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିକୂଲଂ ତୁ ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ଶୁଭଂ ହିତମ୍। ଉପଚାରେଣ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଵସୁଧାଧିପଃ
ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଯାହା ବିରୋଧ କରେନି, ମୃଦୁ, ଶୁଭ ଓ ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ କହିବା ଉଚିତ।
ସାଵମର୍ଦଂ ତୁ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମଥଵା ହିତମୁଚ୍ଯତେ। ନାଭିନନ୍ଦେତ ତଦ୍ ରାଜା ମାନାର୍ଥୀ ମାନଵର୍ଜିତମ୍
ଯଦି କୌଣସି କଥା କଠୋର କିମ୍ବା ଉପକାରୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ନଥାଏ, ମାନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଥିବା ରାଜା ସେଠି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପଞ୍ଚ ରୂପାଣି ରାଜାନୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯମିତୌଜସଃ। ଅଗ୍ନେରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭଳି।
ଔଷ୍ଣ୍ଯଂ ତଥା ଵିକ୍ରମଂ ଚ ସୌମ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡଂ ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍। ଧାରଯନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ରାଜାନଃ କ୍ଷଣଦାଚର
ହେ ନିଶାଚର, ମହାନ ରାଜାମାନେ ଅଗ୍ନିର ତାପ, ଇନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭାବ, ସୋମର ଶାନ୍ତି, ଯମର ଦଣ୍ଡ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦୟା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ମାନ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଦା। ତ୍ଵଂ ତୁ ଧର୍ମମଵିଜ୍ଞାଯ କେଵଲଂ ମୋହମାଶ୍ରିତଃ
ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ନ ଜାଣି, ମାତ୍ର ମୋହରେ ପଡ଼ିଛ।
ଅଭ୍ଯାଗତଂ ତୁ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯାତ୍ ପରୁଷଂ ଵଦସୀଦୃଶମ୍। ଗୁଣଦୋଷୌ ନ ପୃଚ୍ଛାମି କ୍ଷେମଂ ଚାତ୍ମନି ରାକ୍ଷସ
ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ, ଯିଏ ଆସିଛି, ସେଠିକୁ ଏଭଳି କଠୋର କଥା କହିଲ; ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣ ଦୁର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ତୁମ ଭଲମନ୍ଦ ନେଇ ପଚାରୁନି, ହେ ରାକ୍ଷସ।
ମଯୋକ୍ତମପି ଚୈତାଵତ୍ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମ। ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସ ଭଵାନ୍ କୃତ୍ଯେ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ଏତେ କଥା କହିଲି ମଧ୍ୟ, ହେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଶକ୍ତିବାନ, ଏହି କାମରେ ତୁମେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଶୃଣୁ ତତ୍କର୍ମ ସାହାଯ୍ଯେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ସୌଵର୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ ମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ଚିତ୍ରୋ ରଜତବିନ୍ଦୁଭିଃ
ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ତୁମ ସାହାଯ୍ୟ ଦରକାର: ତୁମେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏକ ମୃଗ ହେଇ, ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗର ଚିଟିକି ଥିବା ଦେହରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଆଶ୍ରମେ ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ସୀତାଯାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଚର। ପ୍ରଲୋଭଯିତ୍ଵା ଵୈଦେହୀଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି
ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘୁରିବା; ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯିପାରିବ।
ତ୍ଵାଂ ହି ମାଯାମଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ ଜାତଵିସ୍ମଯା। ଆନଯୈନମିତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ମୈଥିଲୀ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏମିତି ମାୟାମୟ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ମୃଗ ହେବ, ମୈଥିଲୀ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ଓ ତୁରନ୍ତ କହିବେ, 'ଏହାକୁ ଆଣିଦିଅ!'
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଦୂରଂ ଗତ୍ଵାପ୍ଯୁଦାହର। ହା ସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵଂ ରାମଵାକ୍ଯାନୁରୂପକମ୍
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ କଣ୍ଠସ୍ୱରରେ 'ହା ସୀତେ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାମପଦଵୀଂ ସୀତଯା ଚ ପ୍ରଚୋଦିତଃ। ଅନୁଗଚ୍ଛତି ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସୌମିତ୍ରିରପି ସୌହୃଦାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତାରୁ ଆତୁର ହୋଇ ରାମଙ୍କ ପଥରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଅପକ୍ରାନ୍ତେ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ଯଥାସୁଖମ୍। ଆହରିଷ୍ଯାମି ଵୈଦେହୀଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଚୀମିଵ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ମୁଁ ସହଜରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବି, ଯେପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଶଚୀଙ୍କୁ ନେଇଥିଲେ।