ସୋଽହଂ ଵନଗତଂ ରାମଂ ପରିଭୂଯ ମହାବଲମ୍। ତାପସୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ବନରେ ବସୁଥିବା ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ତାପସ ଭାବି ଓ ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେପକାଇ ଅବହେଳା କଲି।
ଅଭ୍ଯଧାଵଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ମୃଗାକୃତିଃ। ଜିଘାଂସୁରକୃତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଂ ପ୍ରହାରମନୁସ୍ମରନ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ପୂର୍ବ ଆଘାତ ମନେପକାଇ ଦୌଡ଼ିଗଲି।
ତେନ ତ୍ଯକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ବାଣାଃ ଶିତାଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣାଃ। ଵିକୃଷ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଚାପଂ ସୁପର୍ଣାନିଲତୁଲ୍ଯଗାଃ
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଶତୃ ନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନ ସମାନ ତୀବ୍ର ତିନିଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ବାଣା ଵଜ୍ରସଂକାଶାଃ ସୁଘୋରା ରକ୍ତଭୋଜନାଃ। ଆଜଗ୍ମୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରଯଃ ସଂନତପର୍ଵଣଃ
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ବଜ୍ର ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରକ୍ତ ପିବିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପରାକ୍ରମଜ୍ଞୋ ରାମସ୍ଯ ଶଠୋ ଦୃଷ୍ଟଭଯଃ ପୁରା। ସମୁତ୍କ୍ରାନ୍ତସ୍ତତୋ ମୁକ୍ତସ୍ତାଵୁଭୌ ରାକ୍ଷସୌ ହତୌ
ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ଚତୁର ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଭୟ ଦେଖିଥିବା ସେ ଏଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ; ତାପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମରିଗଲେ।
ଶରେଣ ମୁକ୍ତୋ ରାମସ୍ଯ କଥଂଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ଇହ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତାପସୋଽହଂ ସମାହିତଃ
ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, କିଛିପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରି, ଏଠାରେ ଘୁରୁଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଏକ ତାପସ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ମନେ ବସିଛି।
ଵୃକ୍ଷେ ଵୃକ୍ଷେ ହି ପଶ୍ଯାମି ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍। ଗୃହୀତଧନୁଷଂ ରାମଂ ପାଶହସ୍ତମିଵାନ୍ତକମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଉପରେ ମୁଁ ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ସେ ମନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ନିଆଁ ପାଶ ଧରିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅପି ରାମସହସ୍ରାଣି ଭୀତଃ ପଶ୍ଯାମି ରାଵଣ। ରାମଭୂତମିଦଂ ସର୍ଵମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ହେ ରାବଣ, ଭୟରେ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ମୋତେ ରାମ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।
ରାମମେଵ ହି ପଶ୍ଯାମି ରହିତେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଗତଂ ରାମମୁଦ୍ଭ୍ରମାମି ଵିଚେତନଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇ ଘୁରୁଛି।
ରକାରାଦୀନି ନାମାନି ରାମତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣ। ରତ୍ନାନି ଚ ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଵିତ୍ରାସଂ ଜନଯନ୍ତି ମେ
ହେ ରାବଣ, 'ର' ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ନାମ, ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ରଥ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି; କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ତରସିଯାଇଛି।
ଅହଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଜ୍ଞୋ ନ ଯୁଦ୍ଧଂ ତେନ ତେ କ୍ଷମମ୍। ବଲିଂ ଵା ନମୁଚିଂ ଵାପି ହନ୍ଯାଦ୍ଧି ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣେ; ତୁମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ବଳୀ କିମ୍ବା ନମୁଚିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିପାରିବେ।
ରଣେ ରାମେଣ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଵ କ୍ଷମାଂ ଵା କୁରୁ ରାଵଣ। ନ ତେ ରାମକଥା କାର୍ଯା ଯଦି ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି
ହେ ରାବଣ, ଯଦି ଚାହୁଁଛ, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର। ଯଦି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ କଥା ଉଠାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ବହଵଃ ସାଧଵୋ ଲୋକେ ଯୁକ୍ତା ଧର୍ମମନୁଷ୍ଠିତାଃ। ପରେଷାମପରାଧେନ ଵିନଷ୍ଟାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ସଜ୍ଜନ ଲୋକ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୋଷରେ ସହିତ ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ପରାପରାଧେନ ଵିନଶେଯଂ ନିଶାଚର। କୁରୁ ଯତ୍ ତେ କ୍ଷମଂ ତତ୍ତ୍ଵମହଂ ତ୍ଵାଂ ନାନୁଯାମି ଵୈ
ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ୟର ଅପରାଧରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବି, ହେ ନିଶାଚର। ତୁମେ ଯାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବ, ତାହା କର; ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି ନାହିଁ।
ରାମଶ୍ଚ ହି ମହାତେଜା ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ମହାବଲଃ। ଅପି ରାକ୍ଷସଲୋକସ୍ଯ ଭଵେଦନ୍ତକରୋଽପି ହି
ରାମ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ସେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବେ।
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖାହେତୋର୍ଜନସ୍ଥାନଗତଃ ଖରଃ। ଅତିଵୃତ୍ତୋ ହତଃ ପୂର୍ଵଂ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା। ଅତ୍ର ବ୍ରୂହି ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୋ ରାମସ୍ଯ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ
ଯଦି ଶୂର୍ପଣଖାର କାରଣରେ ଖର ଜନସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅତି ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ଏବଂ ରାମ, ଯାହାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କଷ୍ଟହୀନ, ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ତେବେ ରାମଙ୍କର କଣ ଦୋଷ ଅଛି, ସଠିକ୍ ଭାବେ କହ।
ଇଦଂ ଵଚୋ ବନ୍ଧୁହିତାର୍ଥିନା ମଯା ଯଥୋଚ୍ଯମାନଂ ଯଦି ନାଭିପତ୍ସ୍ଯସେ। ସବାନ୍ଧଵସ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ଜୀଵିତଂ ରଣେ ହତୋଽଦ୍ଯ ରାମେଣ ଶରୈରଜିହ୍ମଗୈଃ
ମୁଁ ତୁମ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଯଦି ତୁମେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କର ସିଧା ତୀରରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ହରାଇଦେବ।
thumb|ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମାରୀଚସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଷମଂ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ରାଵଣଃ। ଉକ୍ତୋ ନ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ମର୍ତୁକାମ ଇଵୌଷଧମ୍
ମାରୀଚଙ୍କର ଏହି ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ, ରାବଣ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକ ଔଷଧ ନେଇନଥାଏ।
ତଂ ପଥ୍ଯହିତଵକ୍ତାରଂ ମାରୀଚଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମଯୁକ୍ତଂ କାଲଚୋଦିତଃ
ଯିଏ ଭଲ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେଇ ମାରୀଚଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା ରାବଣ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, କଠୋର ଓ ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହିଲେ।
ଦୁଷ୍କୁଲୈତଦଯୁକ୍ତାର୍ଥଂ ମାରୀଚ ମଯି କଥ୍ଯତେ। ଵାକ୍ଯଂ ନିଷ୍ଫଲମତ୍ଯର୍ଥଂ ବୀଜମୁପ୍ତମିଵୋଷରେ
ମାରୀଚ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ସେଠାରେ ନ କିଛି ଅର୍ଥ ଅଛି, ନ କିଛି ଉପକାର। ଏହା ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅନୁଚିତ, ଏହା ଏମିତି ଫଳହୀନ, ଯେମିତି ଉଷାର ଜମିରେ ବିଆଁ ଚାଲିଲେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵାକ୍ଯୈର୍ନ ତୁ ମାଂ ଶକ୍ଯଂ ଭେତ୍ତୁଂ ରାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ମୂର୍ଖସ୍ଯ ପାପଶୀଲସ୍ଯ ମାନୁଷସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛ, ଏହା ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ସେ ଏକ ମୂର୍ଖ ଓ ପାପୀ ମଣିଷ।
ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁହୃଦୋ ରାଜ୍ଯଂ ମାତରଂ ପିତରଂ ତଥା। ସ୍ତ୍ରୀଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵନମେକପଦେ ଗତଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ରାଜ୍ୟ, ମାଆଁ, ବାପାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ସାଧାରଣ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଏକାକି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ—
ଅଵଶ୍ଯଂ ତୁ ମଯା ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଖରଘାତିନଃ। ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରା ସୀତା ହର୍ତଵ୍ଯା ତଵ ସଂନିଧୌ
ଖରଙ୍କୁ ମାରିଥିବା ସେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ହରିବି।
ଏଵଂ ମେ ନିଶ୍ଚିତା ବୁଦ୍ଧିର୍ହୃଦି ମାରୀଚ ଵିଦ୍ଯତେ। ନ ଵ୍ଯାଵର୍ତଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ସେନ୍ଦ୍ରୈରପି ସୁରାସୁରୈଃ
ମାରୀଚ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବ ଅଛି; ଏହାକୁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦୋଷଂ ଗୁଣଂ ଵା ସମ୍ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ଅପାଯଂ ଵା ଉପାଯଂ ଵା କାର୍ଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯେ
କୌଣସି କାମର ଦୁର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ଗୁଣ, ବିପଦ କିମ୍ବା ସୁଯୋଗ ବିଷୟରେ ପଚାରାଗଲେ, ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ସମ୍ପୃଷ୍ଟେନ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସଚିଵେନ ଵିପଶ୍ଚିତା। ଉଦ୍ଯତାଞ୍ଜଲିନା ରାଜ୍ଞୋ ଯ ଇଚ୍ଛେଦ୍ ଭୂତିମାତ୍ମନଃ
ଯଦି ରାଜା ପଚାରନ୍ତି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ନମ୍ରତା ସହିତ ହାତ ଜୋଡି କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସେ ନିଜର ଭଲ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଵାକ୍ଯମପ୍ରତିକୂଲଂ ତୁ ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ଶୁଭଂ ହିତମ୍। ଉପଚାରେଣ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଵସୁଧାଧିପଃ
ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଯାହା ବିରୋଧ କରେନି, ମୃଦୁ, ଶୁଭ ଓ ଉପକାରୀ, ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ କହିବା ଉଚିତ।
ସାଵମର୍ଦଂ ତୁ ଯଦ୍ଵାକ୍ଯମଥଵା ହିତମୁଚ୍ଯତେ। ନାଭିନନ୍ଦେତ ତଦ୍ ରାଜା ମାନାର୍ଥୀ ମାନଵର୍ଜିତମ୍
ଯଦି କୌଣସି କଥା କଠୋର କିମ୍ବା ଉପକାରୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆଦର ନଥାଏ, ମାନକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଥିବା ରାଜା ସେଠି ଖୁସି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପଞ୍ଚ ରୂପାଣି ରାଜାନୋ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯମିତୌଜସଃ। ଅଗ୍ନେରିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ
ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭଳି।