ତନ୍ମଯା ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ଯଦି ରାମେଣ ଵିଗ୍ରହମ୍। କରିଷ୍ଯସ୍ଯାପଦାଂ ଘୋରାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଶିଷ୍ଯସି
ତେଣୁ, ମୋର ବାଣୀ ଅମାନି ଯଦି ଆପଣ ରାମା ସହିତ ବିରୋଧ କରିବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିବେ ଏବଂ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡାରତିଵିଧିଜ୍ଞାନାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵଦର୍ଶିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଚୈଵ ସଂତାପମନର୍ଥଂ ଚାହରିଷ୍ଯସି
ଖେଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବାରେ ନିପୁଣ ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଦୁଃଖ ଓ ଅପୟ ଆଣିଦେବେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଵିନଷ୍ଟାଂ ମୈଥିଲୀକୃତେ
ନାନା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମହଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୃହରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ନଗରକୁ, ମୈଥିଳୀ ପାଇଁ ବିନଶ୍ଟ ଦେଖିବେ।
ଅକୁର୍ଵନ୍ତୋଽପି ପାପାନି ଶୁଚଯଃ ପାପସଂଶ୍ରଯାତ୍। ପରପାପୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯା ନାଗହ୍ରଦେ ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଯେପରି ମାଛ ନାଗ ଥିବା ହୃଦରେ ମରିଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାନ୍ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଭିହତାନ୍ ଭୂମୌ ତଵ ଦୋଷାତ୍ ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍
ତୁମର ଦୋଷରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ହୃତଦାରାନ୍ ସଦାରାଂଶ୍ଚ ଦଶ ଵିଦ୍ରଵତୋ ଦିଶଃ। ହତଶେଷାନଶରଣାନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନିଶାଚରାନ୍
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହରାଗଲେ, କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ନିଶାଚରମାନେକୁ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ଶରଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତାମଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମାଵୃତାମ୍। ପ୍ରଦଗ୍ଧଭଵନାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵମସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଲଂକାକୁ ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠି ତୀରର ଝଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଛି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଲପଲପାଉଛି, ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ଜଳିଯାଇଛି।
ପରଦାରାଭିମର୍ଶାତ୍ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍ ପାପତରଂ ମହତ୍। ପ୍ରମଦାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତଵ ରାଜନ୍ ପରିଗ୍ରହେ
ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ; ରାଜା, ତୁମ ପାଖରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଅଛନ୍ତି।
ଭଵ ସ୍ଵଦାରନିରତଃ ସ୍ଵକୁଲଂ ରକ୍ଷ ରାକ୍ଷସାନ୍। ମାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟମାତ୍ମନଃ
ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ହୁଅ, ନିଜ ବଂଶ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
କଲତ୍ରାଣି ଚ ସୌମ୍ଯାନି ମିତ୍ରଵର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କୌଣସି କାମ କରନି।
ନିଵାର୍ଯମାଣଃ ସୁହୃଦା ମଯା ଭୃଶଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ସୀତାଂ ଯଦି ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯସି। ଗମିଷ୍ଯସି କ୍ଷୀଣବଲଃ ସବାନ୍ଧଵୋ ଯମକ୍ଷଯଂ ରାମଶରାସ୍ତଜୀଵିତଃ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ମିତ୍ର ଭାବେ ଏତେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ତଥାପି ଯଦି ତୁମେ ଜୋରକରି ସୀତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବ, ତେବେ ରାମଙ୍କର ତୀରରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଯମର ଗୃହକୁ ଚାଲିଯିବ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତଃ କଥଂଚିତ୍ ତେନ ସଂଯୁଗେ। ଇଦାନୀମପି ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଯଦୁତ୍ତରମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ କିଛିପରି ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛୁଟିପାରିଲି; ଏବେ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ରାକ୍ଷସାଭ୍ଯାମହଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମନିର୍ଵିଣ୍ଣସ୍ତଥାକୃତଃ। ସହିତୋ ମୃଗରୂପାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନେ
ମୁଁ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲି, ତାଙ୍କ ସହ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ଦୀପ୍ତଜିହ୍ଵୋ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ମହାବଲଃ। ଵ୍ଯଚରନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ମାଂସଭକ୍ଷୋ ମହାମୃଗଃ
ଦହୁଁଥିବା ଜିହ୍ବା, ବଡ଼ ଦାତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ସହିତ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମହାମୃଗ ଭାବେ ମାଂସ ଖାଇ ଘୁରୁଥିଲି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚୈତ୍ଯଵୃକ୍ଷେଷୁ ରାଵଣ। ଅତ୍ଯନ୍ତଘୋରୋ ଵ୍ଯଚରଂସ୍ତାପସାଂସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଧର୍ଷଯନ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୂଜାବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ, ହେ ରାବଣ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ତାପସମାନେକୁ ଉତ୍ତ୍ୟାଚାର କରି ଘୁରୁଥିଲି।
ନିହତ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତାପସାନ୍ ଧର୍ମଚାରିଣଃ। ରୁଧିରାଣି ପିବଂସ୍ତେଷାଂ ତନ୍ମାଂସାନି ଚ ଭକ୍ଷଯନ୍
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେକୁ ମାରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି ଓ ମାଂସ ଖାଉଥିଲି।
ଋଷିମାଂସାଶନଃ କ୍ରୂରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍। ତଦା ରୁଧିରମତ୍ତୋଽହଂ ଵ୍ଯଚରଂ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ଋଷିମାଂସ ଖାଇ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୁଁ ରକ୍ତରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡକାବନରେ ଘୁରୁଥିଲି।
ତଦାହଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଵିଚରନ୍ ଧର୍ମଦୂଷକଃ। ଆସାଦଯଂ ତଦା ରାମଂ ତାପସଂ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲି, ତେବେ ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
ଵୈଦେହୀଂ ଚ ମହାଭାଗାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍। ତାପସଂ ନିଯତାହାରଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍
ମୁଁ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ବୈଦେହୀ ଓ ମହାରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ତାପସ।
ସୋଽହଂ ଵନଗତଂ ରାମଂ ପରିଭୂଯ ମହାବଲମ୍। ତାପସୋଽଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ବନରେ ବସୁଥିବା ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ତାପସ ଭାବି ଓ ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେପକାଇ ଅବହେଳା କଲି।
ଅଭ୍ଯଧାଵଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ମୃଗାକୃତିଃ। ଜିଘାଂସୁରକୃତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଂ ପ୍ରହାରମନୁସ୍ମରନ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ପୂର୍ବ ଆଘାତ ମନେପକାଇ ଦୌଡ଼ିଗଲି।
ତେନ ତ୍ଯକ୍ତାସ୍ତ୍ରଯୋ ବାଣାଃ ଶିତାଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣାଃ। ଵିକୃଷ୍ଯ ସୁମହଚ୍ଚାପଂ ସୁପର୍ଣାନିଲତୁଲ୍ଯଗାଃ
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଶତୃ ନାଶ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନ ସମାନ ତୀବ୍ର ତିନିଟି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେ ବାଣା ଵଜ୍ରସଂକାଶାଃ ସୁଘୋରା ରକ୍ତଭୋଜନାଃ। ଆଜଗ୍ମୁଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ରଯଃ ସଂନତପର୍ଵଣଃ
ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ବଜ୍ର ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ରକ୍ତ ପିବିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପରାକ୍ରମଜ୍ଞୋ ରାମସ୍ଯ ଶଠୋ ଦୃଷ୍ଟଭଯଃ ପୁରା। ସମୁତ୍କ୍ରାନ୍ତସ୍ତତୋ ମୁକ୍ତସ୍ତାଵୁଭୌ ରାକ୍ଷସୌ ହତୌ
ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ଚତୁର ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଭୟ ଦେଖିଥିବା ସେ ଏଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ; ତାପରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ମରିଗଲେ।
ଶରେଣ ମୁକ୍ତୋ ରାମସ୍ଯ କଥଂଚିତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍। ଇହ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତାପସୋଽହଂ ସମାହିତଃ
ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, କିଛିପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରି, ଏଠାରେ ଘୁରୁଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଏକ ତାପସ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ମନେ ବସିଛି।
ଵୃକ୍ଷେ ଵୃକ୍ଷେ ହି ପଶ୍ଯାମି ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରମ୍। ଗୃହୀତଧନୁଷଂ ରାମଂ ପାଶହସ୍ତମିଵାନ୍ତକମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ ଉପରେ ମୁଁ ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ସେ ମନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ନିଆଁ ପାଶ ଧରିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ଅପି ରାମସହସ୍ରାଣି ଭୀତଃ ପଶ୍ଯାମି ରାଵଣ। ରାମଭୂତମିଦଂ ସର୍ଵମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ
ହେ ରାବଣ, ଭୟରେ ମୁଁ ହଜାର ହଜାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ମୋତେ ରାମ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।
ରାମମେଵ ହି ପଶ୍ଯାମି ରହିତେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵପ୍ନଗତଂ ରାମମୁଦ୍ଭ୍ରମାମି ଵିଚେତନଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାଜା, ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି; ସ୍ୱପ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇ ଘୁରୁଛି।
ରକାରାଦୀନି ନାମାନି ରାମତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ରାଵଣ। ରତ୍ନାନି ଚ ରଥାଶ୍ଚୈଵ ଵିତ୍ରାସଂ ଜନଯନ୍ତି ମେ
ହେ ରାବଣ, 'ର' ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ନାମ, ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ରଥ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି; କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଭୟରେ ତରସିଯାଇଛି।