ତଂ ତଥା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତମ୍। ବଭୂଵୋପସ୍ଥିତୋ ରାମଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଧନୁଃ
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିବା ରାମା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଧନୁଷ ତଣି ତୟାରି ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଅଜାତଵ୍ଯଞ୍ଜନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲଃ ଶ୍ଯାମଃ ଶୁଭେକ୍ଷଣଃ। ଏକଵସ୍ତ୍ରଧରୋ ଧନ୍ଵୀ ଶିଖୀ କନକମାଲଯା
ଦାଢ଼ି ନଥିବା, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ଏକ ଛୁଆଁ, ଭଲ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ଜଣ୍ଟି ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଓ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଶୋଭଯନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଅଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ରାମୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ
ନିଜ ତେଜରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ରାମା, ସେ ସମୟରେ ନୂତନ ଉଦିତ ବାଳଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽହଂ ମେଘସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ବଲୀ ଦତ୍ତଵରୋ ଦର୍ପାଦାଜଗାମାଶ୍ରମାନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ମୁଁ, ମେଘ ପରି କଳା, ତପ୍ତ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଳବାନ୍ ଏବଂ ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ଆଶ୍ରମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ତେନ ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ସହସୈଵୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ। ମାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚକାର ହ
ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ତୟାରି। ମୋତେ ଦେଖି ସେ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଲେ, କୌଣସି ଭୟ ବା ହତାଶା ନଥିଲା।
ଅଵଜାନନ୍ନହଂ ମୋହାଦ୍ ବାଲୋଽଯମିତି ରାଘଵମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଵେଦିମଭ୍ଯଧାଵଂ କୃତତ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଭାବିଲି—'ଏହା ଏକ ଛୁଆଁ' ବୋଲି ମୂଢ଼ତାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲି, ଏବଂ ତ୍ୱରାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକା ପାଇଁ ଧାଉଁଥିଲି।
ତେନ ମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ବାଣଃ ଶିତଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ତେନାହଂ ତାଡିତଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ଶତଯୋଜନେ
ତାପରେ ସେ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସେ ତୀରରେ ମୁଁ ଆଘାତ ପାଇ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ସମୁଦ୍ରକୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଉଥିଲି।
ନେଚ୍ଛତା ତାତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ତଦା ଵୀରେଣ ରକ୍ଷିତଃ। ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ନିରସ୍ତୋ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
ସେ ବୀର ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଦୟା କଲେ। ରାମାଙ୍କ ତୀରର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୁଁ ଦୂରେ ଛିଁଡ଼ି ଯାଇ, ହୁସ୍ତ ହରାଇଦେଲି।
ପାତିତୋଽହଂ ତଦା ତେନ ଗମ୍ଭୀରେ ସାଗରାମ୍ଭସି। ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚିରାତ୍ ତାତ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରତି ଗତଃ ପୁରୀମ୍
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଇଦେଲେ। ବହୁତ ସମୟ ପରେ ହୁସ୍ତ ଫେରିଲାପରେ, ଓ ପିତା, ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲି।
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତଃ ସହାଯାସ୍ତେ ନିପାତିତାଃ। ଅକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ରାମେଣ ବାଲେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ଏଭଳି ମୁଁ ତେବେ ରକ୍ଷା ପାଇଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସହାୟମାନେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ଯେଉଁଥିଏ ଏଉଁ ଛୁଆଁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲା।
ତନ୍ମଯା ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ଯଦି ରାମେଣ ଵିଗ୍ରହମ୍। କରିଷ୍ଯସ୍ଯାପଦାଂ ଘୋରାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଶିଷ୍ଯସି
ତେଣୁ, ମୋର ବାଣୀ ଅମାନି ଯଦି ଆପଣ ରାମା ସହିତ ବିରୋଧ କରିବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିବେ ଏବଂ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡାରତିଵିଧିଜ୍ଞାନାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵଦର୍ଶିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଚୈଵ ସଂତାପମନର୍ଥଂ ଚାହରିଷ୍ଯସି
ଖେଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବାରେ ନିପୁଣ ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଦୁଃଖ ଓ ଅପୟ ଆଣିଦେବେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଵିନଷ୍ଟାଂ ମୈଥିଲୀକୃତେ
ନାନା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମହଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୃହରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ନଗରକୁ, ମୈଥିଳୀ ପାଇଁ ବିନଶ୍ଟ ଦେଖିବେ।
ଅକୁର୍ଵନ୍ତୋଽପି ପାପାନି ଶୁଚଯଃ ପାପସଂଶ୍ରଯାତ୍। ପରପାପୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯା ନାଗହ୍ରଦେ ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଯେପରି ମାଛ ନାଗ ଥିବା ହୃଦରେ ମରିଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାନ୍ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଭିହତାନ୍ ଭୂମୌ ତଵ ଦୋଷାତ୍ ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍
ତୁମର ଦୋଷରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ହୃତଦାରାନ୍ ସଦାରାଂଶ୍ଚ ଦଶ ଵିଦ୍ରଵତୋ ଦିଶଃ। ହତଶେଷାନଶରଣାନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନିଶାଚରାନ୍
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହରାଗଲେ, କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ନିଶାଚରମାନେକୁ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ଶରଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତାମଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମାଵୃତାମ୍। ପ୍ରଦଗ୍ଧଭଵନାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵମସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଲଂକାକୁ ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠି ତୀରର ଝଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଛି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଲପଲପାଉଛି, ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ଜଳିଯାଇଛି।
ପରଦାରାଭିମର୍ଶାତ୍ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍ ପାପତରଂ ମହତ୍। ପ୍ରମଦାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତଵ ରାଜନ୍ ପରିଗ୍ରହେ
ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ; ରାଜା, ତୁମ ପାଖରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଅଛନ୍ତି।
ଭଵ ସ୍ଵଦାରନିରତଃ ସ୍ଵକୁଲଂ ରକ୍ଷ ରାକ୍ଷସାନ୍। ମାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟମାତ୍ମନଃ
ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ହୁଅ, ନିଜ ବଂଶ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
କଲତ୍ରାଣି ଚ ସୌମ୍ଯାନି ମିତ୍ରଵର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କୌଣସି କାମ କରନି।
ନିଵାର୍ଯମାଣଃ ସୁହୃଦା ମଯା ଭୃଶଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ସୀତାଂ ଯଦି ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯସି। ଗମିଷ୍ଯସି କ୍ଷୀଣବଲଃ ସବାନ୍ଧଵୋ ଯମକ୍ଷଯଂ ରାମଶରାସ୍ତଜୀଵିତଃ
ମୁଁ ତୁମ ସହ ମିତ୍ର ଭାବେ ଏତେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ତଥାପି ଯଦି ତୁମେ ଜୋରକରି ସୀତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବ, ତେବେ ରାମଙ୍କର ତୀରରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ଓ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଯମର ଗୃହକୁ ଚାଲିଯିବ।
thumb|ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏହି ଉନଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତଃ କଥଂଚିତ୍ ତେନ ସଂଯୁଗେ। ଇଦାନୀମପି ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଯଦୁତ୍ତରମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ କିଛିପରି ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛୁଟିପାରିଲି; ଏବେ ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ରାକ୍ଷସାଭ୍ଯାମହଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମନିର୍ଵିଣ୍ଣସ୍ତଥାକୃତଃ। ସହିତୋ ମୃଗରୂପାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନେ
ମୁଁ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲି, ତାଙ୍କ ସହ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ଦୀପ୍ତଜିହ୍ଵୋ ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ମହାବଲଃ। ଵ୍ଯଚରନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ମାଂସଭକ୍ଷୋ ମହାମୃଗଃ
ଦହୁଁଥିବା ଜିହ୍ବା, ବଡ଼ ଦାତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଓ ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ସହିତ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ମହାମୃଗ ଭାବେ ମାଂସ ଖାଇ ଘୁରୁଥିଲି।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଚୈତ୍ଯଵୃକ୍ଷେଷୁ ରାଵଣ। ଅତ୍ଯନ୍ତଘୋରୋ ଵ୍ଯଚରଂସ୍ତାପସାଂସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଧର୍ଷଯନ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୂଜାବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ, ହେ ରାବଣ, ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ତାପସମାନେକୁ ଉତ୍ତ୍ୟାଚାର କରି ଘୁରୁଥିଲି।
ନିହତ୍ଯ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତାପସାନ୍ ଧର୍ମଚାରିଣଃ। ରୁଧିରାଣି ପିବଂସ୍ତେଷାଂ ତନ୍ମାଂସାନି ଚ ଭକ୍ଷଯନ୍
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେକୁ ମାରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି ଓ ମାଂସ ଖାଉଥିଲି।
ଋଷିମାଂସାଶନଃ କ୍ରୂରସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍। ତଦା ରୁଧିରମତ୍ତୋଽହଂ ଵ୍ଯଚରଂ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
ଋଷିମାଂସ ଖାଇ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୁଁ ରକ୍ତରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡକାବନରେ ଘୁରୁଥିଲି।
ତଦାହଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଵିଚରନ୍ ଧର୍ମଦୂଷକଃ। ଆସାଦଯଂ ତଦା ରାମଂ ତାପସଂ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲି, ତେବେ ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।
ଵୈଦେହୀଂ ଚ ମହାଭାଗାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାରଥମ୍। ତାପସଂ ନିଯତାହାରଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତମ୍
ମୁଁ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ବୈଦେହୀ ଓ ମହାରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ନିୟମିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ତାପସ।