ଵ୍ଯଚରନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମୃଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଉଥିଲି। ତେବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ଭୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନରେନ୍ଦ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଯଂ ରକ୍ଷତୁ ମାଂ ରାମଃ ପର୍ଵକାଲେ ସମାହିତଃ
ସେ ନିଜେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—'ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ସତର୍କ ରୁହି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।'
ମାରୀଚାନ୍ମେ ଭଯଂ ଘୋରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ନରେଶ୍ଵର। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା
'ମୋ ପାଇଁ ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି'। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ଊନଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୋଽଯମକୃତାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵଃ
ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏହି ରାଘବ ଏଉଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
କାମଂ ତୁ ମମ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ମଯା ସହ ଗମିଷ୍ଯତି। ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ସ୍ଵଯମେତ୍ଯ ନିଶାଚରମ୍
'ମୋ ସେନା ମୋ ସହିତ ଯିବ, ଚାରି ଭାଗର ସେନା ନେଇ, ମୁଁ ନିଜେ ଏଇ ରାତିର ଚରାଚର ସହିତ ଯିବି।'
ଵଧିଷ୍ଯାମି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଂ ତଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ମୁନୀ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ସେପରି ମାରିଦେବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ରାମାନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ ବଲଂ ଲୋକେ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଦେଵତାନାମପି ଭଵାନ୍ ସମରେଷ୍ଵଭିପାଲକଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ରାମା ଛଡ଼ି ଏହି ସଂସାରରେ ଆଉ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣେ ସବୁବେଳେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ ତଵ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ରିଲୋକଵିଦିତଂ ନୃପ। କାମମସ୍ତି ମହତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ପରଂତପ
ମହାରାଜ, ଆପଣ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ରହିଯାଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ବାଲୋଽପ୍ଯେଷ ମହାତେଜାଃ ସମର୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହେ। ଗମିଷ୍ଯେ ରାମମାଦାଯ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ପରଂତପ
ଏହି ଛୁଆଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ସେ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବାରେ ସମର୍ଥ। ମୁଁ ରାମାଙ୍କୁ ନେଇଯିବି, ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିସ୍ତମାଦାଯ ନୃପାତ୍ମଜମ୍। ଜଗାମ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ତଥା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତମ୍। ବଭୂଵୋପସ୍ଥିତୋ ରାମଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଧନୁଃ
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିବା ରାମା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଧନୁଷ ତଣି ତୟାରି ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଅଜାତଵ୍ଯଞ୍ଜନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲଃ ଶ୍ଯାମଃ ଶୁଭେକ୍ଷଣଃ। ଏକଵସ୍ତ୍ରଧରୋ ଧନ୍ଵୀ ଶିଖୀ କନକମାଲଯା
ଦାଢ଼ି ନଥିବା, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ଏକ ଛୁଆଁ, ଭଲ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ଜଣ୍ଟି ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଓ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଶୋଭଯନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଅଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ରାମୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ
ନିଜ ତେଜରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ରାମା, ସେ ସମୟରେ ନୂତନ ଉଦିତ ବାଳଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽହଂ ମେଘସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ବଲୀ ଦତ୍ତଵରୋ ଦର୍ପାଦାଜଗାମାଶ୍ରମାନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ମୁଁ, ମେଘ ପରି କଳା, ତପ୍ତ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଳବାନ୍ ଏବଂ ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ଆଶ୍ରମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ତେନ ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ସହସୈଵୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ। ମାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚକାର ହ
ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ତୟାରି। ମୋତେ ଦେଖି ସେ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଲେ, କୌଣସି ଭୟ ବା ହତାଶା ନଥିଲା।
ଅଵଜାନନ୍ନହଂ ମୋହାଦ୍ ବାଲୋଽଯମିତି ରାଘଵମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଵେଦିମଭ୍ଯଧାଵଂ କୃତତ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଭାବିଲି—'ଏହା ଏକ ଛୁଆଁ' ବୋଲି ମୂଢ଼ତାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲି, ଏବଂ ତ୍ୱରାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକା ପାଇଁ ଧାଉଁଥିଲି।
ତେନ ମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ବାଣଃ ଶିତଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ତେନାହଂ ତାଡିତଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ଶତଯୋଜନେ
ତାପରେ ସେ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସେ ତୀରରେ ମୁଁ ଆଘାତ ପାଇ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ସମୁଦ୍ରକୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଉଥିଲି।
ନେଚ୍ଛତା ତାତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ତଦା ଵୀରେଣ ରକ୍ଷିତଃ। ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ନିରସ୍ତୋ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
ସେ ବୀର ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଦୟା କଲେ। ରାମାଙ୍କ ତୀରର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୁଁ ଦୂରେ ଛିଁଡ଼ି ଯାଇ, ହୁସ୍ତ ହରାଇଦେଲି।
ପାତିତୋଽହଂ ତଦା ତେନ ଗମ୍ଭୀରେ ସାଗରାମ୍ଭସି। ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚିରାତ୍ ତାତ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରତି ଗତଃ ପୁରୀମ୍
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଇଦେଲେ। ବହୁତ ସମୟ ପରେ ହୁସ୍ତ ଫେରିଲାପରେ, ଓ ପିତା, ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲି।
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତଃ ସହାଯାସ୍ତେ ନିପାତିତାଃ। ଅକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ରାମେଣ ବାଲେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ଏଭଳି ମୁଁ ତେବେ ରକ୍ଷା ପାଇଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସହାୟମାନେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ଯେଉଁଥିଏ ଏଉଁ ଛୁଆଁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲା।
ତନ୍ମଯା ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତୁ ଯଦି ରାମେଣ ଵିଗ୍ରହମ୍। କରିଷ୍ଯସ୍ଯାପଦାଂ ଘୋରାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଶିଷ୍ଯସି
ତେଣୁ, ମୋର ବାଣୀ ଅମାନି ଯଦି ଆପଣ ରାମା ସହିତ ବିରୋଧ କରିବେ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିବେ ଏବଂ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ।
କ୍ରୀଡାରତିଵିଧିଜ୍ଞାନାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵଦର୍ଶିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଚୈଵ ସଂତାପମନର୍ଥଂ ଚାହରିଷ୍ଯସି
ଖେଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବାରେ ନିପୁଣ ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଦୁଃଖ ଓ ଅପୟ ଆଣିଦେବେ।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଵିନଷ୍ଟାଂ ମୈଥିଲୀକୃତେ
ନାନା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମହଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୃହରେ ଭରିଥିବା ଲଙ୍କା ନଗରକୁ, ମୈଥିଳୀ ପାଇଁ ବିନଶ୍ଟ ଦେଖିବେ।
ଅକୁର୍ଵନ୍ତୋଽପି ପାପାନି ଶୁଚଯଃ ପାପସଂଶ୍ରଯାତ୍। ପରପାପୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯା ନାଗହ୍ରଦେ ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପବିତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ଥିଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଯେପରି ମାଛ ନାଗ ଥିବା ହୃଦରେ ମରିଯାଏ।
ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାନ୍ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାନ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଭିହତାନ୍ ଭୂମୌ ତଵ ଦୋଷାତ୍ ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍
ତୁମର ଦୋଷରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ହୃତଦାରାନ୍ ସଦାରାଂଶ୍ଚ ଦଶ ଵିଦ୍ରଵତୋ ଦିଶଃ। ହତଶେଷାନଶରଣାନ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନିଶାଚରାନ୍
ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହରାଗଲେ, କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ନିଶାଚରମାନେକୁ ତୁମେ ଦେଖିବା।
ଶରଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତାମଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମାଵୃତାମ୍। ପ୍ରଦଗ୍ଧଭଵନାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵମସଂଶଯମ୍
ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଲଂକାକୁ ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠି ତୀରର ଝଡ଼ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଛି ଓ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଲପଲପାଉଛି, ଘରବାଡ଼ି ସବୁ ଜଳିଯାଇଛି।
ପରଦାରାଭିମର୍ଶାତ୍ ତୁ ନାନ୍ଯତ୍ ପାପତରଂ ମହତ୍। ପ୍ରମଦାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ତଵ ରାଜନ୍ ପରିଗ୍ରହେ
ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ; ରାଜା, ତୁମ ପାଖରେ ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଅଛନ୍ତି।
ଭଵ ସ୍ଵଦାରନିରତଃ ସ୍ଵକୁଲଂ ରକ୍ଷ ରାକ୍ଷସାନ୍। ମାନଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟମାତ୍ମନଃ
ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ହୁଅ, ନିଜ ବଂଶ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ରକ୍ଷା କର, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
କଲତ୍ରାଣି ଚ ସୌମ୍ଯାନି ମିତ୍ରଵର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ମୃଦୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା କୌଣସି କାମ କରନି।