ତସ୍ଯ ଵୈ ନରସିଂହସ୍ଯ ସିଂହୋରସ୍କସ୍ଯ ଭାମିନୀ। ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ପ୍ରିଯତରା ଭାର୍ଯା ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତା
ସେ ନରସିଂହ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ନ ସା ଧର୍ଷଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ମୈଥିଲ୍ଯୋଜସ୍ଵିନଃ ପ୍ରିଯା। ଦୀପ୍ତସ୍ଯେଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ଶିଖା ସୀତା ସୁମଧ୍ଯମା
ମିଥିଲାପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସୁସୂମ୍ନା ସୀତାଙ୍କୁ କେହି ଦୁଷ୍ଟତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ସେ ଯେପରି ହୋମାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଲା।
କିମୁଦ୍ଯମଂ ଵ୍ଯର୍ଥମିମଂ କୃତ୍ଵା ତେ ରାକ୍ଷସାଧିପ। ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚେତ୍ ତ୍ଵଂ ରଣେ ତେନ ତଦନ୍ତମୁପଜୀଵିତମ୍
ହେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତର, ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି? ଯଦି ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ସେଇ ତୁମର ଅନ୍ତ ହେବ।
ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଖଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ, ସୁଖ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସ ସର୍ଵୈଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଭୀଷଣପୁରସ୍କୃତୈଃ। ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ସ ଧର୍ମିଷ୍ଠୈଃ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ। ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନିଜ ମନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ବଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ହିତଂ ହି ତଵ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କ୍ଷମଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ରାଘବଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଉପକୃତିକର ଓ ଉଚିତ, ସେହି କାମ କର।
ଅହଂ ତୁ ମନ୍ଯେ ତଵ ନ କ୍ଷମଂ ରଣେ ସମାଗମଂ କୋସଲରାଜସୂନୁନା। ଇଦଂ ହି ଭୂଯଃ ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମଂ କ୍ଷମଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ନିଶାଚରାଧିପ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୋଶଳରାଜଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ ଆଉଥରେ ଏହି ଉତ୍ତମ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ରାତିର ଚରାଚର ଅଧିପତି।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କଦାଚିଦପ୍ଯହଂ ଵୀର୍ଯାତ୍ ପର୍ଯଟନ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯନ୍ ପର୍ଵତୋପମଃ
ଏକଥର ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲି।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ଭଯଂ ଲୋକସ୍ଯ ଜନଯନ୍ କିରୀଟୀ ପରିଘାଯୁଧଃ
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେହ, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିଲି।
ଵ୍ଯଚରନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମୃଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଉଥିଲି। ତେବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ଭୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନରେନ୍ଦ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଯଂ ରକ୍ଷତୁ ମାଂ ରାମଃ ପର୍ଵକାଲେ ସମାହିତଃ
ସେ ନିଜେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—'ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ସତର୍କ ରୁହି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।'
ମାରୀଚାନ୍ମେ ଭଯଂ ଘୋରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ନରେଶ୍ଵର। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା
'ମୋ ପାଇଁ ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି'। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ଊନଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୋଽଯମକୃତାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵଃ
ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏହି ରାଘବ ଏଉଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
କାମଂ ତୁ ମମ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ମଯା ସହ ଗମିଷ୍ଯତି। ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ସ୍ଵଯମେତ୍ଯ ନିଶାଚରମ୍
'ମୋ ସେନା ମୋ ସହିତ ଯିବ, ଚାରି ଭାଗର ସେନା ନେଇ, ମୁଁ ନିଜେ ଏଇ ରାତିର ଚରାଚର ସହିତ ଯିବି।'
ଵଧିଷ୍ଯାମି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଂ ତଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ମୁନୀ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ସେପରି ମାରିଦେବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ରାମାନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ ବଲଂ ଲୋକେ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଦେଵତାନାମପି ଭଵାନ୍ ସମରେଷ୍ଵଭିପାଲକଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ରାମା ଛଡ଼ି ଏହି ସଂସାରରେ ଆଉ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣେ ସବୁବେଳେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ ତଵ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ରିଲୋକଵିଦିତଂ ନୃପ। କାମମସ୍ତି ମହତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ପରଂତପ
ମହାରାଜ, ଆପଣ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ରହିଯାଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ବାଲୋଽପ୍ଯେଷ ମହାତେଜାଃ ସମର୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହେ। ଗମିଷ୍ଯେ ରାମମାଦାଯ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ପରଂତପ
ଏହି ଛୁଆଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ସେ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବାରେ ସମର୍ଥ। ମୁଁ ରାମାଙ୍କୁ ନେଇଯିବି, ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିସ୍ତମାଦାଯ ନୃପାତ୍ମଜମ୍। ଜଗାମ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତଂ ତଥା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତମ୍। ବଭୂଵୋପସ୍ଥିତୋ ରାମଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଵିସ୍ଫାରଯନ୍ ଧନୁଃ
ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନେଇଥିବା ରାମା ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଧନୁଷ ତଣି ତୟାରି ହୋଇ ଦଢ଼ି ଥିଲେ।
ଅଜାତଵ୍ଯଞ୍ଜନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲଃ ଶ୍ଯାମଃ ଶୁଭେକ୍ଷଣଃ। ଏକଵସ୍ତ୍ରଧରୋ ଧନ୍ଵୀ ଶିଖୀ କନକମାଲଯା
ଦାଢ଼ି ନଥିବା, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର ଏକ ଛୁଆଁ, ଭଲ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ଜଣ୍ଟି ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ଶିଖା ଓ ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଶୋଭଯନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଅଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ରାମୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ
ନିଜ ତେଜରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ରାମା, ସେ ସମୟରେ ନୂତନ ଉଦିତ ବାଳଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽହଂ ମେଘସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ବଲୀ ଦତ୍ତଵରୋ ଦର୍ପାଦାଜଗାମାଶ୍ରମାନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ମୁଁ, ମେଘ ପରି କଳା, ତପ୍ତ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବଳବାନ୍ ଏବଂ ଦାନ ପାଇଁ ଗର୍ବିତ, ଆଶ୍ରମ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି।
ତେନ ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ସହସୈଵୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ। ମାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚକାର ହ
ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ତୟାରି। ମୋତେ ଦେଖି ସେ ଧନୁଷକୁ ସଜାଇଲେ, କୌଣସି ଭୟ ବା ହତାଶା ନଥିଲା।
ଅଵଜାନନ୍ନହଂ ମୋହାଦ୍ ବାଲୋଽଯମିତି ରାଘଵମ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଵେଦିମଭ୍ଯଧାଵଂ କୃତତ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଭାବିଲି—'ଏହା ଏକ ଛୁଆଁ' ବୋଲି ମୂଢ଼ତାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲି, ଏବଂ ତ୍ୱରାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକା ପାଇଁ ଧାଉଁଥିଲି।
ତେନ ମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ବାଣଃ ଶିତଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ତେନାହଂ ତାଡିତଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ ସମୁଦ୍ରେ ଶତଯୋଜନେ
ତାପରେ ସେ ଯେଉଁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସେ ତୀରରେ ମୁଁ ଆଘାତ ପାଇ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ସମୁଦ୍ରକୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଉଥିଲି।
ନେଚ୍ଛତା ତାତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ତଦା ଵୀରେଣ ରକ୍ଷିତଃ। ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ନିରସ୍ତୋ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ
ସେ ବୀର ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଦୟା କଲେ। ରାମାଙ୍କ ତୀରର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ମୁଁ ଦୂରେ ଛିଁଡ଼ି ଯାଇ, ହୁସ୍ତ ହରାଇଦେଲି।
ପାତିତୋଽହଂ ତଦା ତେନ ଗମ୍ଭୀରେ ସାଗରାମ୍ଭସି। ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚିରାତ୍ ତାତ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରତି ଗତଃ ପୁରୀମ୍
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଇଦେଲେ। ବହୁତ ସମୟ ପରେ ହୁସ୍ତ ଫେରିଲାପରେ, ଓ ପିତା, ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲି।
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତଃ ସହାଯାସ୍ତେ ନିପାତିତାଃ। ଅକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ରାମେଣ ବାଲେନାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା
ଏଭଳି ମୁଁ ତେବେ ରକ୍ଷା ପାଇଲି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସହାୟମାନେ ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲେ, ଯେଉଁଥିଏ ଏଉଁ ଛୁଆଁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲା।