ନ ଚ ଧର୍ମଗୁଣୈର୍ହୀନଃ କୌସଲ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। ନ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ହି ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ରାମ ଧର୍ମ ଓ ଗୁଣରେ ଅଭାବ ନାହିଁ; ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଖରାପ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭଲରେ ଲାଗିଥିବା।
ଵଞ୍ଚିତଂ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକେଯ୍ଯା ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍। କରିଷ୍ଯାମୀତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତତଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତୋ ଵନମ୍
କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଠକାଯିବା ଦେଖି, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାମ କହିଲେ, 'ମୁଁ କରିବି', ଏବଂ ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଗଲେ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। ହିତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏବଂ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଛାଡ଼ି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନ ରାମଃ କର୍କଶସ୍ତାତ ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ ନାଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ଅନୃତଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ନୈଵ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ରାମ କଠୋର ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟ, ଅଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣା କଥା ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାମୋ ଵିଗ୍ରହଵାନ୍ ଧର୍ମଃ ସାଧୁଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ରାଜା ସର୍ଵସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଦେଵାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ରାମ ଧର୍ମର ଆକାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ ପରି।
କଥଂ ନୁ ତସ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ରକ୍ଷିତାଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା। ଇଚ୍ଛସେ ପ୍ରସଭଂ ହର୍ତୁଂ ପ୍ରଭାମିଵ ଵିଵସ୍ଵତଃ
ତାଙ୍କ ନିଜ ତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା କୁ ଚିଁହିବା ପରି, ଜବରଦସ୍ତି ନେବାକୁ କିପରି ଚାହୁଁଛ?
ଶରାର୍ଚିଷମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଚାପଖଡ୍ଗେନ୍ଧନଂ ରଣେ। ରାମାଗ୍ନିଂ ସହସା ଦୀପ୍ତଂ ନ ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନି, ଯାହାର ଶର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ପରି, ଅନିଃସ୍ତ ଇନ୍ଧନ ଏବଂ ଅପରିଚିତ, ତାହାକୁ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଧନୁର୍ଵ୍ଯାଦିତଦୀପ୍ତାସ୍ଯଂ ଶରାର୍ଚିଷମମର୍ଷଣମ୍। ଚାପବାଣଧରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଶତ୍ରୁସେନାପହାରିଣମ୍
ସେ ତଣ୍ଡା ଧନୁ ତାଣିଥିବା, ମୁହଁ ତେଜସ୍ୱୀ, ଶର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ପରି, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା, ତୀବ୍ର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା।
ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖଂ ଚ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟମାତ୍ମନଃ। ନାତ୍ଯାସାଦଯିତୁଂ ତାତ ରାମାନ୍ତକମିହାର୍ହସି
ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅପ୍ରମେଯଂ ହି ତତ୍ତେଜୋ ଯସ୍ଯ ସା ଜନକାତ୍ମଜା। ନ ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥସ୍ତାଂ ହର୍ତୁଂ ରାମଚାପାଶ୍ରଯାଂ ଵନେ
ଯାହାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କର ତେଜ ଅପରିମିତ। ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ରକ୍ଷିତା ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଏଇ ଅରଣ୍ୟରେ ନେଇଯିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ।
ତସ୍ଯ ଵୈ ନରସିଂହସ୍ଯ ସିଂହୋରସ୍କସ୍ଯ ଭାମିନୀ। ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋଽପି ପ୍ରିଯତରା ଭାର୍ଯା ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତା
ସେ ନରସିଂହ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିବା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଦା ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ନ ସା ଧର୍ଷଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା ମୈଥିଲ୍ଯୋଜସ୍ଵିନଃ ପ୍ରିଯା। ଦୀପ୍ତସ୍ଯେଵ ହୁତାଶସ୍ଯ ଶିଖା ସୀତା ସୁମଧ୍ଯମା
ମିଥିଲାପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସୁସୂମ୍ନା ସୀତାଙ୍କୁ କେହି ଦୁଷ୍ଟତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ସେ ଯେପରି ହୋମାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଲା।
କିମୁଦ୍ଯମଂ ଵ୍ଯର୍ଥମିମଂ କୃତ୍ଵା ତେ ରାକ୍ଷସାଧିପ। ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚେତ୍ ତ୍ଵଂ ରଣେ ତେନ ତଦନ୍ତମୁପଜୀଵିତମ୍
ହେ ରାକ୍ଷସମୁକ୍ତର, ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଚେଷ୍ଟା କାହିଁକି? ଯଦି ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଦେଖିବେ, ସେଇ ତୁମର ଅନ୍ତ ହେବ।
ଜୀଵିତଂ ଚ ସୁଖଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ଚୈଵ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍। ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଜୀବନ, ସୁଖ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ସ ସର୍ଵୈଃ ସଚିଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଭୀଷଣପୁରସ୍କୃତୈଃ। ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ସ ଧର୍ମିଷ୍ଠୈଃ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ। ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନିଜ ମନରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ବଲଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ହିତଂ ହି ତଵ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କ୍ଷମଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ରାଘବଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଉପକୃତିକର ଓ ଉଚିତ, ସେହି କାମ କର।
ଅହଂ ତୁ ମନ୍ଯେ ତଵ ନ କ୍ଷମଂ ରଣେ ସମାଗମଂ କୋସଲରାଜସୂନୁନା। ଇଦଂ ହି ଭୂଯଃ ଶୃଣୁ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମଂ କ୍ଷମଂ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ଚ ନିଶାଚରାଧିପ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୋଶଳରାଜଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ ଆଉଥରେ ଏହି ଉତ୍ତମ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ରାତିର ଚରାଚର ଅଧିପତି।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କଦାଚିଦପ୍ଯହଂ ଵୀର୍ଯାତ୍ ପର୍ଯଟନ୍ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯନ୍ ପର୍ଵତୋପମଃ
ଏକଥର ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲି।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ। ଭଯଂ ଲୋକସ୍ଯ ଜନଯନ୍ କିରୀଟୀ ପରିଘାଯୁଧଃ
ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦେହ, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିଲି।
ଵ୍ଯଚରନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମୃଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଖାଉଥିଲି। ତେବେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ଭୟ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନରେନ୍ଦ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଯଂ ରକ୍ଷତୁ ମାଂ ରାମଃ ପର୍ଵକାଲେ ସମାହିତଃ
ସେ ନିଜେ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ—'ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ସତର୍କ ରୁହି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।'
ମାରୀଚାନ୍ମେ ଭଯଂ ଘୋରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ନରେଶ୍ଵର। ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା
'ମୋ ପାଇଁ ମାରୀଚ ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି'। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ ରାଜା—
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍। ଊନଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୋଽଯମକୃତାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵଃ
ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏହି ରାଘବ ଏଉଁ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।'
କାମଂ ତୁ ମମ ତତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ମଯା ସହ ଗମିଷ୍ଯତି। ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ସ୍ଵଯମେତ୍ଯ ନିଶାଚରମ୍
'ମୋ ସେନା ମୋ ସହିତ ଯିବ, ଚାରି ଭାଗର ସେନା ନେଇ, ମୁଁ ନିଜେ ଏଇ ରାତିର ଚରାଚର ସହିତ ଯିବି।'
ଵଧିଷ୍ଯାମି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁଂ ତଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ତୁ ମୁନୀ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ମୁଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁକୁ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ସେପରି ମାରିଦେବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ରାମାନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ ବଲଂ ଲୋକେ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ। ଦେଵତାନାମପି ଭଵାନ୍ ସମରେଷ୍ଵଭିପାଲକଃ
ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ରାମା ଛଡ଼ି ଏହି ସଂସାରରେ ଆଉ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣେ ସବୁବେଳେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ ତଵ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ରିଲୋକଵିଦିତଂ ନୃପ। କାମମସ୍ତି ମହତ୍ ସୈନ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ପରଂତପ
ମହାରାଜ, ଆପଣ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଆପଣଙ୍କର ବଡ଼ ସେନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ରହିଯାଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ବାଲୋଽପ୍ଯେଷ ମହାତେଜାଃ ସମର୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହେ। ଗମିଷ୍ଯେ ରାମମାଦାଯ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ପରଂତପ
ଏହି ଛୁଆଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ସେ ଏହି ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ରୋକିବାରେ ସମର୍ଥ। ମୁଁ ରାମାଙ୍କୁ ନେଇଯିବି, ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହୋଉ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିସ୍ତମାଦାଯ ନୃପାତ୍ମଜମ୍। ଜଗାମ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।