ଦିଵ୍ଯାଭରଣମାଲ୍ଯାଭିର୍ଦିଵ୍ଯରୂପାଭିରାଵୃତମ୍। କ୍ରୀଡାରତଵିଧିଜ୍ଞାଭିରପ୍ସରୋଭିଃ ସହସ୍ରଶଃ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଖେଳ ଓ ଉତ୍ସବ କଳାରେ ପ୍ରବୀଣ ହଜାର ହଜାର ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଠି ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସେଵିତଂ ଦେଵପତ୍ନୀଭିଃ ଶ୍ରୀମତୀଭିରୁପାସିତମ୍। ଦେଵଦାନଵସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଚରିତଂ ତ୍ଵମୃତାଶିଭିଃ
ଦେବମାନେଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ଉପାସନା କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀମତୀ ଦେବୀମାନେ ସେଠି ସେବା କରୁଥିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଏଠି ଅମୃତ ଖାଇବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ହଂସକ୍ରୌଞ୍ଚପ୍ଲଵାକୀର୍ଣଂ ସାରସୈଃ ସମ୍ପ୍ରସାଦିତମ୍। ଵୈଦୂର୍ଯପ୍ରସ୍ତରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସାନ୍ଦ୍ରଂ ସାଗରତେଜସା
ହଂସ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାରସ ପକ୍ଷୀର ମଧୁରତାରେ ମନ ହରିଥିଲା, ମୃଦୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପଥର, ସାଗରର ତେଜରେ ଘନ ହୋଇଥିଲା।
ପାଣ୍ଡୁରାଣି ଵିଶାଲାନି ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯଯୁତାନି ଚ। ତୂର୍ଯଗୀତାଭିଜୁଷ୍ଟାନି ଵିମାନାନି ସମନ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଶାଳ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଆକାଶ ମହଲ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତୂର୍ୟ ଓ ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ ମନ ହରିଥିଲା।
ତପସା ଜିତଲୋକାନାଂ କାମଗାନ୍ଯଭିସମ୍ପତନ୍। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଧନଦାନୁଜଃ
ଧନଦର ଭାଇ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜିତ କରିଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଥିବା, ସେମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ନିର୍ଯାସରସମୂଲାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ସହସ୍ରଶଃ। ଵନାନି ପଶ୍ଯନ୍ ସୌମ୍ଯାନି ଘ୍ରାଣତୃପ୍ତିକରାଣି ଚ
ସେ ହଜାର ହଜାର ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳରୁ ମଧୁର ରସ ଝରିଥିଲା, ଏବଂ ଘ୍ରାଣକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ଅଗୁରୂଣାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ। ତକ୍କୋଲାନାଂ ଚ ଜାତ୍ଯାନାଂ ଫଲିନାଂ ଚ ସୁଗନ୍ଧିନାମ୍
ଉତ୍ତମ ଅଗୁରୁ ଗଛ, ତକ୍କୋଳ, ଜାତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଶୁଭ ଗନ୍ଧର ଗଛର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ଦେଖିଲେ।
ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ତମାଲସ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାନି ମରିଚସ୍ଯ ଚ। ମୁକ୍ତାନାଂ ଚ ସମୂହାନି ଶୁଷ୍ଯମାଣାନି ତୀରତଃ
ତମାଳ ଗଛର ଫୁଲ, ମରିଚ ଗଛର ଝୁପ, ଏବଂ ତୀରେ ଶୁଖାଯାଉଥିବା ମୁକ୍ତାର ଗୁଛ ଦେଖିଲେ।
ଶୈଲାନି ପ୍ରଵରାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵାଲନିଚଯାଂସ୍ତଥା। କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଶୃଙ୍ଗାଣି ରାଜତାନି ତଥୈଵ ଚ
ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼, ପ୍ରବାଳର ଗୁଛ, ଏବଂ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଶୃଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରସ୍ରଵାଣି ମନୋଜ୍ଞାନି ପ୍ରସନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ଭୁତାନି ଚ। ଧନଧାନ୍ଯୋପପନ୍ନାନି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନୈରାଵୃତାନି ଚ
ମନୋହର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଝରଣା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭୂମି, ଏବଂ ଦୁଲ୍ଲଭ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ମହିଳାମାନେ ରହିଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଗାଢାନି ନଗରାଣି ଵିଲୋକଯନ୍। ତଂ ସମଂ ସର୍ଵତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମୃଦୁସଂସ୍ପର୍ଶମାରୁତମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ସହର ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶର ପବନ ଦେଖିଲେ।
ଅନୂପେ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ତ୍ରିଦିଵୋପମମ୍। ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ ସ ମେଘାଭଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ମୁନିଭିର୍ଵୃତମ୍
ସିନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ଅନୂପ ଭୂମିରେ ସେ ତୃତୀୟ ଦିବ ଭଳି ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ; ସେଠି ମେଘ ଭଳି କଳା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଗଛ, ଯାହାକୁ ମୁନିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସମନ୍ତାଦ୍ ଯସ୍ଯ ତାଃ ଶାଖାଃ ଶତଯୋଜନମାଯତାଃ। ଯସ୍ଯ ହସ୍ତିନମାଦାଯ ମହାକାଯଂ ଚ କଚ୍ଛପମ୍
ସେ ଗଛର ଶାଖାଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଯାଇଥିଲା; ଏହାରୁ ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ ବଡ଼ ଦେହର କଚ୍ଛପ ଉଠାଯାଇଥିଲା।
ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ଗରୁଡଃ ଶାଖାମାଜଗାମ ମହାବଲଃ। ତସ୍ଯ ତାଂ ସହସା ଶାଖାଂ ଭାରେଣ ପତଗୋତ୍ତମଃ
ଭୋଜନ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ ଏକ ଶାଖାକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାରରେ ସେ ପକ୍ଷୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଠାତ୍ ଶାଖାଟି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ସୁପର୍ଣଃ ପର୍ଣବହୁଲାଂ ବଭଞ୍ଜାଥ ମହାବଲଃ। ତତ୍ର ଵୈଖାନସା ମାଷା ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମରୀଚିପାଃ
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଗଛର ଗୋଟିଏ ଗଭୀର ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗିଲେ; ସେଠାରେ ବୈଖାନସ, ମାଷ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିପ ମହାମୁନିମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ଆଜା ବଭୂଵୁର୍ଧୂମ୍ରାଶ୍ଚ ସଂଗତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ। ତେଷାଂ ଦଯାର୍ଥଂ ଗରୁଡସ୍ତାଂ ଶାଖାଂ ଶତଯୋଜନାମ୍
ସେଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଧୂସର ଚେହେରା ମହାମୁନିମାନେ ମେଉ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଗରୁଡ଼ ଏହି ଶତଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଡାଳକୁ ଉଠାଇଲେ।
ଭଗ୍ନାମାଦାଯ ଵେଗେନ ତୌ ଚୋଭୌ ଗଜକଚ୍ଛପୌ। ଏକପାଦେନ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତଦାମିଷମ୍
ଭାଙ୍ଗିଥିବା ଡାଳକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠାଇ, ହାତୀ ଓ କଛପକୁ ସହିତ ନେଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ଏକ ପା ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେ ମାଂସ ଖାଇଲେ।
ନିଷାଦଵିଷଯଂ ହତ୍ଵା ଶାଖଯା ପତଗୋତ୍ତମଃ। ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାମୁନୀନ୍
ପତଗମାନ୍ୟ ଗରୁଡ଼ ଏହି ଡାଳ ଦ୍ୱାରା ନିଷାଦ ଦେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରି, ମହାମୁନିମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଅତୁଳ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
ସ ତୁ ତେନ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଵିକ୍ରମଃ। ଅମୃତାନଯନାର୍ଥଂ ଵୈ ଚକାର ମତିମାନ୍ ମତିମ୍
ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୁଇଗୁଣ ହେଲା; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେ ଅମୃତ ଆଣିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ତଂ ମହର୍ଷିଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସୁପର୍ଣକୃତଲକ୍ଷଣମ୍। ନାମ୍ନା ସୁଭଦ୍ରଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଦଦର୍ଶ ଧନଦାନୁଜଃ
ଧନର ଭାଇ ଗରୁଡ଼, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିବା, ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା 'ସୁଭଦ୍ର' ନାମକ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ପରଂ ପାରଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନଦୀପତେଃ। ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମେକାନ୍ତେ ପୁଣ୍ଯେ ରମ୍ଯେ ଵନାନ୍ତରେ
ସମୁଦ୍ରର ଦୂର ପାରକୁ ଯାଇ, ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଏକାନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ର କୃଷ୍ଣାଜିନଧରଂ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣମ୍। ଦଦର୍ଶ ନିଯତାହାରଂ ମାରୀଚଂ ନାମ ରାକ୍ଷସମ୍
ସେଠାରେ ସେ କଳା କୃଷ୍ଣାଜିନ ଓ ଜଟା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଥିବା, 'ମାରୀଚ' ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ରାଵଣଃ ସମାଗମ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ତେନ ରକ୍ଷସା। ମାରୀଚେନାର୍ଚିତୋ ରାଜା ସର୍ଵକାମୈରମାନୁଷୈଃ
ରାବଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମାରୀଚଙ୍କୁ ମିଶି, ସେ ରାକ୍ଷସ ମାରୀଚ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାନବୀୟ ଭୋଗ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଂ ସ୍ଵଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ଭୋଜନେନୋଦକେନ ଚ। ଅର୍ଥୋପହିତଯା ଵାଚା ମାରୀଚୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ ଓ ପାଣି ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ମାରୀଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ତେ କୁଶଲଂ ରାଜନ୍ ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। କେନାର୍ଥେନ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ତୂର୍ଣମେଵ ଇହାଗତଃ
‘ରାଜନ, ଲଙ୍କାରେ ତୁମର ସବୁ ଭଲ ଅଛି ତ? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାୟକ, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏପରି ତୁରନ୍ତ ଆସିଛ?’
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମାରୀଚେନ ସ ରାଵଣଃ। ତତଃ ପଶ୍ଚାଦିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ମାରୀଚଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ରାବଣ, ଯେଉଁଠି କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଛତ୍ତିଶ ଶର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମାରୀଚ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତାତ ଵଚନଂ ମମ ଭାଷତଃ। ଆର୍ତୋଽସ୍ମି ମମ ଚାର୍ତସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ହି ପରମା ଗତିଃ
‘ମାରୀଚ, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ; ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।’
ଜାନୀଷେ ତ୍ଵଂ ଜନସ୍ଥାନଂ ଭ୍ରାତା ଯତ୍ର ଖରୋ ମମ। ଦୂଷଣଶ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵସା ଶୂର୍ପଣଖା ଚ ମେ
‘ତୁମେ ଜାନସ୍ଥାନକୁ ଜାଣୁଛ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଭାଇ ଖର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୂଷଣ ଓ ମୋର ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା ରହୁଛନ୍ତି।’
ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚ ମହାବାହୂ ରାକ୍ଷସଃ ପିଶିତାଶନଃ। ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ଲବ୍ଧଲକ୍ଷା ନିଶାଚରାଃ
‘ତିନିଶିର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ସାହସୀ ନିଶାଚର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅଛନ୍ତି।’