ଭ୍ରାତା ଚାସ୍ଯ ମହାତେଜା ଗୁଣତସ୍ତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ଅନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ, ଗୁଣରେ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ତାଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବଲୀ। ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣୋ ବହିଶ୍ଚରଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହିଷ୍ଣୁ, ଅଜୟ, ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ, ସାହସୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ସେ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତ, ସଦା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନା। ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା
ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା, ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭଲରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ସା ସୁକେଶୀ ସୁନାସୋରୂଃ ସୁରୂପା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦେଵତେଵ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ରାଜତେ ଶ୍ରୀରିଵାପରା
ସେ ସୁନ୍ଦର କେଶ, ନାକ ଓ ଗୋଡ଼ ଭଲ, ଆକୃତି ଉତ୍ତମ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭା ରକ୍ତତୁଙ୍ଗନଖୀ ଶୁଭା। ସୀତା ନାମ ଵରାରୋହା ଵୈଦେହୀ ତନୁମଧ୍ଯମା
ତାପି ଗହନ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗ, ରକ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚ ନଖ, ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ସଂକୁଚିତ କମର—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ଭଲ ଗୋତି ବାଇଦେହୀ।
ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିଂନରୀ। ତଥାରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିମ୍ନରୀ।
ଯସ୍ଯ ସୀତା ଭଵେଦ୍ ଭାର୍ଯା ଯଂ ଚ ହୃଷ୍ଟା ପରିଷ୍ଵଜେତ୍। ଅଭିଜୀଵେତ୍ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵପି ପୁରଂଦରାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଯାହାକୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ।
ସା ସୁଶୀଲା ଵପୁଃଶ୍ଲାଘ୍ଯା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ତଵାନୁରୂପା ଭାର୍ଯା ସା ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଵରଃ
ସେ ଶିଳବତୀ, ଶରୀରରେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାମୀ।
ତାଂ ତୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଜଘନାଂ ପୀନୋତ୍ତୁଙ୍ଗପଯୋଧରାମ୍। ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ତୁ ତଵାନେତୁମୁଦ୍ଯତାହଂ ଵରାନନାମ୍
ମୁଁ ଏହି ମହିଳାକୁ, ଯାହାର କମର ଚଉଡ଼ା, ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭରିଆ, ମୁହଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଆଣିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
ଵିରୂପିତାସ୍ମି କ୍ରୂରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାଭୁଜ। ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍
ମୁଁ ଦୟାହୀନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇଛି, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏବେ, ଏହି ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି—
ମନ୍ମଥସ୍ଯ ଶରାଣାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଵିଧେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଯଦି ତସ୍ଯାମଭିପ୍ରାଯୋ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ତଵ ଜାଯତେ। ଶୀଘ୍ରମୁଦ୍ଧ୍ରିଯତାଂ ପାଦୋ ଜଯାର୍ଥମିହ ଦକ୍ଷିଣଃ
ଯଦି ତୁମର ଏହି ମହିଳାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପାଇବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମେ, ତେବେ ମନମଥଙ୍କ ତୀରରେ ତୁମେ ବନ୍ଧିତ ହେବ। ଜିତିବା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ତୁମର ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠା।
ରୋଚତେ ଯଦି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈତଦ୍ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। କ୍ରିଯତାଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କେନ ଵଚନଂ ମମ ରାଵଣ
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ଯଦି ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ ମୋର ପରାମର୍ଶ କାମ କର, ରାବଣ।
ଵିଜ୍ଞାଯୈଷାମଶକ୍ତିଂ ଚ କ୍ରିଯତାଂ ଚ ମହାବଲ। ସୀତା ତଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଯାଉ, ଏବଂ କାମ କରାଯାଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ସୀତା, ଯାହାର ଦେହ ଅପରାଧ ନାହିଁ, ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ।
ନିଶମ୍ଯ ରାମେଣ ଶରୈରଜିହ୍ମଗୈ- ର୍ହତାଞ୍ଜନସ୍ଥାନଗତାନ୍ ନିଶାଚରାନ୍। ଖରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ଚ ଦୂଷଣଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ପ୍ରତିପତ୍ତୁମର୍ହସି
ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ରାମଙ୍କ ସିଧା ତୀରରେ ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ଖର ଏବଂ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବେ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ସଚିଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ କାର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଗା ଶିରି ଉଠିଗଲା, ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା ହେଲେ, କାମ ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତ୍ କାର୍ଯମନୁଗମ୍ଯାନ୍ତର୍ଯଥାଵଦୁପଲଭ୍ଯ ଚ। ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ସେ କାମକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯଥାଯଥ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଲେ, ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଶକ୍ତି, ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ବିଚାର କଲେ।
ଇତି କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ। ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ରମ୍ଯାଂ ଯାନଶାଲାଂ ଜଗାମ ହ
ଏହି କାମ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୃଢ଼ ମନ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନଶାଳାକୁ ଗଲେ।
ଯାନଶାଲାଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ରଥଃ ସଂଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ଯାନଶାଳାକୁ ଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଚୁପଚାପ ରହି, ସାରଥିକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ: 'ରଥ ଯୋଡ଼ାଯାଉ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ସାରଥିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ। ରଥଂ ସଂଯୋଜଯାମାସ ତସ୍ଯାଭିମତମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ କୁଶଳ ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।
କାମଗଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ କାଞ୍ଚନଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍। ପିଶାଚଵଦନୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଖରୈଃ କନକଭୂଷଣୈଃ
ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା, ସୁନା ଓ ରତ୍ନରେ ସଜିଥିବା, ପିଶାଚ ମୁହଁ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସୁନା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ରଥକୁ ଚଢ଼ି—
ମେଘପ୍ରତିମନାଦେନ ସ ତେନ ଧନଦାନୁଜଃ। ରାକ୍ଷସାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯଯୌ ନଦନଦୀପତିମ୍
ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଇ, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ରାବଣ, ନଦୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନର ମାଲିକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ଶ୍ଵେତଵାଲଵ୍ଯଜନଃ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରୋ ଦଶାନନଃ। ସ୍ନିଗ୍ଧଵୈଦୂର୍ଯସଂକାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣଃ
ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଧଳା ଚମର ଓ ଛତା ନେଇ, ନମ୍ର ବୈଦୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ତପ୍ତ ସୁନାରେ ସଜିଥିବା—
ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଵିଂଶତିଭୁଜୋ ଦର୍ଶନୀଯପରିଚ୍ଛଦଃ। ତ୍ରିଦଶାରିର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଘ୍ନୋ ଦଶଶୀର୍ଷ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍
ଦଶମୁଖ, ବିଶି ହାତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭଲ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିବା, ଦଶ ଚୁଡ଼ି ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି—
କାମଗଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମଣ୍ଡଲଵାନ୍ ମେଘଃ ସବଲାକ ଇଵାମ୍ବରେ
ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲୁଥିବା ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଆକାଶରେ ତଡିତ ଥିବା ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସଶୈଲସାଗରାନୂପଂ ଵୀର୍ଯଵାନଵଲୋକଯନ୍। ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈରନୁକୀର୍ଣଂ ସହସ୍ରଶଃ
ପାହାଡ଼, ସାଗର ଓ ତୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛ ହଜାର ହଜାର ରହିଛି।
ଶୀତମଙ୍ଗଲତୋଯାଭିଃ ପଦ୍ମିନୀଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଵିଶାଲୈରାଶ୍ରମପଦୈର୍ଵେଦିମଦ୍ଭିରଲଂକୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୀତ ଓ ଶୁଭ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ଓ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ବେଦି ଥିଲା, ସେଠି ଭଲଭାବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
କଦଲ୍ଯଟଵିସଂଶୋଭଂ ନାରିକେଲୋପଶୋଭିତମ୍। ସାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ତରୁଭିଶ୍ଚ ସୁପୁଷ୍ପିତୈଃ
କଦଳୀ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନାରିକେଳ ଗଛର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ, ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଭରି ଥିଲା।
ଅତ୍ଯନ୍ତନିଯତାହାରୈଃ ଶୋଭିତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ନାଗୈଃ ସୁପର୍ଣୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିଂନରୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଅତ୍ୟଧିକ ନିୟମିତ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଥିବା ପରମ ଋଷିମାନେ, ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ହଜାର ହଜାର ଥିଲେ, ସେଠି ଭଲଭାବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଜିତକାମୈଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଚାରଣୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତମ୍। ଆଜୈର୍ଵୈଖାନସୈର୍ମାଷୈର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯୈର୍ମରୀଚିପୈଃ
ଇଚ୍ଛା ଜିତ କରିଥିବା ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ, ଏବଂ ଆଜ, ବୈଖାନସ, ମାଷ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିପ ମାନେ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।