ଆଯୁଧଂ କିଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଯେନ ତେ ରାକ୍ଷସା ହତାଃ। ଖରଶ୍ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଦୂଷଣସ୍ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଥା
ରାମଙ୍କ ପାଖରେ କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ଖର, ତିନିମୁଣ୍ଡ ଓ ଦୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଗଲେ।
ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମନୋଜ୍ଞାଙ୍ଗି କେନ ତ୍ଵଂ ଚ ଵିରୂପିତା। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା
ସତ୍ୟ କହ, ସୁନ୍ଦରୀ, କିଏ ତୋତେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲା? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ଏପରି ପଚାରିବା ପରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା।
ତତୋ ରାମଂ ଯଥାନ୍ଯାଯମାଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରମେ। ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ଵିଶାଲାକ୍ଷଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରଃ
ତାପରେ ସେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା—ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ଚୀର ଓ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା।
କନ୍ଦର୍ପସମରୂପଶ୍ଚ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ଶକ୍ରଚାପନିଭଂ ଚାପଂ ଵିକୃଷ୍ଯ କନକାଙ୍ଗଦମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, କାମଦେବ ପରି ସୁନ୍ଦର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଧନୁଷ ଟାଣୁଛନ୍ତି, ସୁନାର କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଦୀପ୍ତାନ୍ କ୍ଷିପତି ନାରାଚାନ୍ ସର୍ପାନିଵ ମହାଵିଷାନ୍। ନାଦଦାନଂ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍
ସେ ତୀବ୍ର ଶର ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ଭୟଙ୍କର। ସେ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହ ନିରନ୍ତର ଘୋର ଶର ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ନ କାର୍ମୁକଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତଂ ରାମଂ ପଶ୍ଯାମି ସଂଯୁଗେ। ହନ୍ଯମାନଂ ତୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଟାଣୁଥିବା ଦେଖିପାରୁନି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଶର ବର୍ଷାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଦେଖୁଛି।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣେଵୋତ୍ତମଂ ସସ୍ଯମାହତଂ ତ୍ଵଶ୍ମଵୃଷ୍ଟିଭିଃ। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵୀର୍ଯାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ
ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫସଲକୁ ପାଥର ବର୍ଷାରେ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ନିହତାନି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈସ୍ତେନୈକେନ ପଦାତିନା। ଅର୍ଧାଧିକମୁହୂର୍ତେନ ଖରଶ୍ଚ ସହଦୂଷଣଃ
ସେ ଏକମାତ୍ର ପଦାତି ମାନୁଷ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଅଧିକ ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ—ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ।
ଋଷୀଣାମଭଯଂ ଦତ୍ତଂ କୃତକ୍ଷେମାଶ୍ଚ ଦଣ୍ଡକାଃ
ସେ ଋଷିମାନେକୁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଲେ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ।
ଏକା କଥଂଚିନ୍ମୁକ୍ତାହଂ ପରିଭୂଯ ମହାତ୍ମନା। ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ ଶଙ୍କମାନେନ ରାମେଣ ଵିଦିତାତ୍ମନା
ମୁଁ ଏକା ଅତି କଷ୍ଟରେ ବଞ୍ଚିଗଲି, ସେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜକୁ ଜଣିଥିବାରୁ ଜଣେ ଜଣାଣୀକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ଭ୍ରାତା ଚାସ୍ଯ ମହାତେଜା ଗୁଣତସ୍ତୁଲ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ଅନୁରକ୍ତଶ୍ଚ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ତେଜସ୍ବୀ, ଗୁଣରେ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ତାଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଅମର୍ଷୀ ଦୁର୍ଜଯୋ ଜେତା ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବଲୀ। ରାମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣୋ ବାହୁର୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାଣୋ ବହିଶ୍ଚରଃ
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହିଷ୍ଣୁ, ଅଜୟ, ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ, ସାହସୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ସେ ରାମଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତ, ସଦା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ।
ରାମସ୍ଯ ତୁ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନା। ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା
ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁଥିବା, ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭଲରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ସା ସୁକେଶୀ ସୁନାସୋରୂଃ ସୁରୂପା ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦେଵତେଵ ଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ରାଜତେ ଶ୍ରୀରିଵାପରା
ସେ ସୁନ୍ଦର କେଶ, ନାକ ଓ ଗୋଡ଼ ଭଲ, ଆକୃତି ଉତ୍ତମ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ ପରି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି।
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଵର୍ଣାଭା ରକ୍ତତୁଙ୍ଗନଖୀ ଶୁଭା। ସୀତା ନାମ ଵରାରୋହା ଵୈଦେହୀ ତନୁମଧ୍ଯମା
ତାପି ଗହନ ସୁନା ପରି ରଙ୍ଗ, ରକ୍ତ ଓ ଉଚ୍ଚ ନଖ, ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର ଓ ସଂକୁଚିତ କମର—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୀତା, ଭଲ ଗୋତି ବାଇଦେହୀ।
ନୈଵ ଦେଵୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଯକ୍ଷୀ ନ ଚ କିଂନରୀ। ତଥାରୂପା ମଯା ନାରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ମହୀତଲେ
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିମ୍ନରୀ।
ଯସ୍ଯ ସୀତା ଭଵେଦ୍ ଭାର୍ଯା ଯଂ ଚ ହୃଷ୍ଟା ପରିଷ୍ଵଜେତ୍। ଅଭିଜୀଵେତ୍ ସ ସର୍ଵେଷୁ ଲୋକେଷ୍ଵପି ପୁରଂଦରାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଯାହାକୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ।
ସା ସୁଶୀଲା ଵପୁଃଶ୍ଲାଘ୍ଯା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ତଵାନୁରୂପା ଭାର୍ଯା ସା ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଵରଃ
ସେ ଶିଳବତୀ, ଶରୀରରେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ, ରୂପରେ ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାମୀ।
ତାଂ ତୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଜଘନାଂ ପୀନୋତ୍ତୁଙ୍ଗପଯୋଧରାମ୍। ଭାର୍ଯାର୍ଥେ ତୁ ତଵାନେତୁମୁଦ୍ଯତାହଂ ଵରାନନାମ୍
ମୁଁ ଏହି ମହିଳାକୁ, ଯାହାର କମର ଚଉଡ଼ା, ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଭରିଆ, ମୁହଁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଆଣିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।
ଵିରୂପିତାସ୍ମି କ୍ରୂରେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାଭୁଜ। ତାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଯ ଵୈଦେହୀଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍
ମୁଁ ଦୟାହୀନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇଛି, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏବେ, ଏହି ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାଇଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଦେଖି—
ମନ୍ମଥସ୍ଯ ଶରାଣାଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଵିଧେଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଯଦି ତସ୍ଯାମଭିପ୍ରାଯୋ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ତଵ ଜାଯତେ। ଶୀଘ୍ରମୁଦ୍ଧ୍ରିଯତାଂ ପାଦୋ ଜଯାର୍ଥମିହ ଦକ୍ଷିଣଃ
ଯଦି ତୁମର ଏହି ମହିଳାକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପାଇବା ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମେ, ତେବେ ମନମଥଙ୍କ ତୀରରେ ତୁମେ ବନ୍ଧିତ ହେବ। ଜିତିବା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରେ ତୁମର ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠା।
ରୋଚତେ ଯଦି ତେ ଵାକ୍ଯଂ ମମୈତଦ୍ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର। କ୍ରିଯତାଂ ନିର୍ଵିଶଙ୍କେନ ଵଚନଂ ମମ ରାଵଣ
ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ଯଦି ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ ମୋର ପରାମର୍ଶ କାମ କର, ରାବଣ।
ଵିଜ୍ଞାଯୈଷାମଶକ୍ତିଂ ଚ କ୍ରିଯତାଂ ଚ ମହାବଲ। ସୀତା ତଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ଭାର୍ଯାତ୍ଵେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର
ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଯାଉ, ଏବଂ କାମ କରାଯାଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ, ସୀତା, ଯାହାର ଦେହ ଅପରାଧ ନାହିଁ, ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ।
ନିଶମ୍ଯ ରାମେଣ ଶରୈରଜିହ୍ମଗୈ- ର୍ହତାଞ୍ଜନସ୍ଥାନଗତାନ୍ ନିଶାଚରାନ୍। ଖରଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିହତଂ ଚ ଦୂଷଣଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ କୃତ୍ଯଂ ପ୍ରତିପତ୍ତୁମର୍ହସି
ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ନିଶାଚରମାନେ ରାମଙ୍କ ସିଧା ତୀରରେ ମରିଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ଖର ଏବଂ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବେ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ସଚିଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ କାର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଜଗାମ ହ
ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଗା ଶିରି ଉଠିଗଲା, ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ କଥା ହେଲେ, କାମ ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତତ୍ କାର୍ଯମନୁଗମ୍ଯାନ୍ତର୍ଯଥାଵଦୁପଲଭ୍ଯ ଚ। ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ସେ କାମକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯଥାଯଥ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଲେ, ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଶକ୍ତି, ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ବିଚାର କଲେ।
ଇତି କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ। ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ରମ୍ଯାଂ ଯାନଶାଲାଂ ଜଗାମ ହ
ଏହି କାମ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୃଢ଼ ମନ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନଶାଳାକୁ ଗଲେ।
ଯାନଶାଲାଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଂ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ। ସୂତଂ ସଂଚୋଦଯାମାସ ରଥଃ ସଂଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ଯାନଶାଳାକୁ ଯାଇ, ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଚୁପଚାପ ରହି, ସାରଥିକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ: 'ରଥ ଯୋଡ଼ାଯାଉ।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ସାରଥିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ। ରଥଂ ସଂଯୋଜଯାମାସ ତସ୍ଯାଭିମତମୁତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ କୁଶଳ ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।