ସ ରଥୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନକ୍ଷତ୍ରପଥଗୋ ମହାନ୍। ଚଞ୍ଚୂର୍ଯମାଣଃ ଶୁଶୁଭେ ଜଲଦେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଇଵ
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ରାବଣଙ୍କର ବଡ଼ ରଥ ତାରାପଥରେ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସ ଦୂରେ ଚାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ତାଟକେଯମୁପାଗମତ୍। ମାରୀଚେନାର୍ଚିତୋ ରାଜା ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈରମାନୁଷୈଃ
ସେ ଦୂରେ ଥିବା ତାଟକାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଏଠାରେ ମାରୀଚ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଲୌକିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଂ ସ୍ଵଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଆସନେନୋଦକେନ ଚ। ଅର୍ଥୋପହିତଯା ଵାଚା ମାରୀଚୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ମାରୀଚ ନିଜେ ଆସନ ଓ ପାଣି ଦେଇ, ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହି, ରାବଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ ସକୁଶଲଂ ରାଜଁଲ୍ଲୋକାନାଂ ରାକ୍ଷସାଧିପ। ଆଶଙ୍କେ ନାଧିଜାନେ ତ୍ଵଂ ଯତସ୍ତୂର୍ଣମୁପାଗତଃ
ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ତୁମ ଜନମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି ତୋ? ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି, କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ତୁମେ ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମାରୀଚେନ ସ ରାଵଣଃ। ତତଃ ପଶ୍ଚାଦିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ମାରୀଚ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାବଣ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଆରକ୍ଷୋ ମେ ହତସ୍ତାତ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣା। ଜନସ୍ଥାନମଵଧ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଯୁଧି ନିପାତିତମ୍
ମୋର ରକ୍ଷକ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ କେବେ ତ୍ରୁଟି କରନ୍ତିନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟ; ଅଜୟ ଥିବା ଜନସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।
ତସ୍ଯ ମେ କୁରୁ ସାଚିଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାପହାରଣେ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୀଚୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତେଣୁ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚୁରାଇବାରେ ମୋତେ ସହଯୋଗ କର; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମାରୀଚ କହିଲେ।
ଆଖ୍ଯାତା କେନ ଵା ସୀତା ମିତ୍ରରୂପେଣ ଶତ୍ରୁଣା। ତ୍ଵଯା ରାକ୍ଷସଶାର୍ଦୂଲ କୋ ନ ନନ୍ଦତି ନନ୍ଦିତଃ
କିଏ ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଦେଲା, ମିତ୍ର ଭାବରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁ କି? ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ଲୋକ କିଏ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିନଥିବେ?
ସୀତାମିହାନଯସ୍ଵେତି କୋ ବ୍ରଵୀତି ବ୍ରଵୀହି ମେ। ରକ୍ଷୋଲୋକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ କଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ଛେତ୍ତୁମିଚ୍ଛତି
କିଏ ତୁମକୁ 'ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ' କହିଛି? ମୋତେ କହ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ନିଜ ଶିଂଗ କାଟିବାକୁ ଚାହେ?
ପ୍ରୋତ୍ସାହଯତି ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ସ ଚ ଶତ୍ରୁରସଂଶଯମ୍। ଆଶୀଵିଷମୁଖାଦ୍ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଚେଚ୍ଛତି ତ୍ଵଯା
ଯିଏ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶତ୍ରୁ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଷାକ୍ତ ସାପର ମୁଁହରୁ ଦାନ୍ତ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
କର୍ମଣାନେନ କେନାସି କାପଥଂ ପ୍ରତିପାଦିତଃ। ସୁଖସୁପ୍ତସ୍ଯ ତେ ରାଜନ୍ ପ୍ରହୃତଂ କେନ ମୂର୍ଧନି
କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଖରାପ ପଥରେ ଚାଲିଦେଲା? ହେ ରାଜା, କିଏ ତୁମେ ସୁଖରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା?
ଵିଶୁଦ୍ଧଵଂଶାଭିଜନାଗ୍ରହସ୍ତ- ତେଜୋମଦଃ ସଂସ୍ଥିତଦୋର୍ଵିଷାଣଃ। ଉଦୀକ୍ଷିତୁଂ ରାଵଣ ନେହ ଯୁକ୍ତଃ ସ ସଂଯୁଗେ ରାଘଵଗନ୍ଧହସ୍ତୀ
ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ ଧରିଥିବା, ଦୃଢ଼ ଦନ୍ତବାହୁଳୀ ହାତୀ ପରି ଅଟୁଟ୍ ଅଛି— ରାବଣ, ଏହି ରାଘବ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅସୌ ରଣାନ୍ତଃସ୍ଥିତିସଂଧିଵାଲୋ ଵିଦଗ୍ଧରକ୍ଷୋମୃଗହା ନୃସିଂହଃ। ସୁପ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ବୋଧଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଃ ଶରାଙ୍ଗପୂର୍ଣୋ ନିଶିତାସିଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଢ଼ ଥିବା, ଚତୁର୍ ରାକ୍ଷସ ହନ୍ତା, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ; ତୁମେ ସେଉଁଠି ଶୁଇଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ତୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚାପାପହାରେ ଭୁଜଵେଗପଙ୍କେ ଶରୋର୍ମିମାଲେ ସୁମହାହଵୌଘେ। ନ ରାମପାତାଲମୁଖେଽତିଘୋରେ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦିତୁଂ ରାକ୍ଷସରାଜ ଯୁକ୍ତମ୍
ତାଙ୍କର ବାହୁବଳର କାଦିରେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ତରଙ୍ଗରେ, ତୀରର ତରଙ୍ଗ ଓ ଧନୁଷ ହରଣ ମଧ୍ୟରେ— ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ପାଟାଳମୁଖ ପରି ମୁହଁକୁ ଝାପଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପ୍ରସୀଦ ଲଙ୍କେଶ୍ଵର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଵ ସାଧୁ ଗଚ୍ଛ। ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେଷୁ ଦାରେଷୁ ରମସ୍ଵ ନିତ୍ଯଂ ରାମଃ ସଭାର୍ଯୋ ରମତାଂ ଵନେଷୁ
ଦୟା କର, ଲଙ୍କାପତି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା; ଦୟା କର, ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଯାଅ। ତୁମେ ନିଜ ଘରେ ନିଜ ଜନମାନେ ସହ ସଦା ଆନନ୍ଦ କର; ରାମ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ମାରୀଚେନ ସ ରାଵଣଃ। ନ୍ଯଵର୍ତତ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଵିଵେଶ ଚ ଗୃହୋତ୍ତମମ୍
ମାରୀଚ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ପଛକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ତିରିଶି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟଟିକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ ।
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ହତାନ୍ଯେକେନ ରାମେଣ ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍
ତାପରେ ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମଙ୍କ ଏକାକି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଦୂଷଣଂ ଚ ଖରଂ ଚୈଵ ହତଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ରଣେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନର୍ମହାନାଦାନ୍ ନନାଦ ଜଲଦୋପମା
ସେ ଦୂଷଣ, ଖର ଓ ତିନିମୁଣ୍ଡିଆକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ପୁଣି ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର କଲେ ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ରାମସ୍ଯ କୃତମନ୍ଯୈଃ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଜଗାମ ପରମୋଦ୍ଵିଗ୍ନା ଲଙ୍କାଂ ରାଵଣପାଲିତାମ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ରାବଣ ଶାସିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ସା ଦଦର୍ଶ ଵିମାନାଗ୍ରେ ରାଵଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍। ଉପୋପଵିଷ୍ଟଂ ସଚିଵୈର୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ରାଜମହଳର ଆଗରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ।
ଆସୀନଂ ସୂର୍ଯସଂକାଶେ କାଞ୍ଚନେ ପରମାସନେ। ରୁକ୍ମଵେଦିଗତଂ ପ୍ରାଜ୍ଯଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦୀପ୍ତିରେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁନା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ସୁନା ମଞ୍ଚରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଭୂତାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଅଜେଯଂ ସମରେ ଘୋରଂ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନମିଵାନ୍ତକମ୍
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସେଉଁଠି ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଦେଵାସୁରଵିମର୍ଦେଷୁ ଵଜ୍ରାଶନିକୃତଵ୍ରଣମ୍। ଐରାଵତଵିଷାଣାଗ୍ରୈରୁତ୍କୃଷ୍ଟକିଣଵକ୍ଷସମ୍
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଓ ବିଜୁଳିର ଘାଏଁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଚିହ୍ନିତ, ଏବଂ ଏୟିରାବତ ହାତୀର ଦାନ୍ତର ଘାଏଁ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଚିହ୍ନ ରହିଛି ।
ଵିଂଶଦ୍ଭୁଜଂ ଦଶଗ୍ରୀଵଂ ଦର୍ଶନୀଯପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଵିଶାଲଵକ୍ଷସଂ ଵୀରଂ ରାଜଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତମ୍
ତାଙ୍କର କୁଳିସ ଭଳି ବିଶ୍ଵାଳ ବିଶ୍ଵାଳ ଶରୀର, ଦଶଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ କୁଡିଏଟି ବାହୁ, ଚମତ୍କାର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ବୀରତାର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
ନଦ୍ଧଵୈଦୂର୍ଯସଂକାଶଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ସୁଭୁଜଂ ଶୁକ୍ଲଦଶନଂ ମହାସ୍ଯଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍
ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ମଣି ଓ ତାପିଥିବା ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁହଁ ଓ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଆକୃତି ଥିଲା ।
ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରନିପାତୈଶ୍ଚ ଶତଶୋ ଦେଵସଂଯୁଗେ। ଅନ୍ଯୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ରହାରୈଶ୍ଚ ମହାଯୁଦ୍ଧେଷୁ ତାଡିତମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ଥର ଘାଏଁ ଲାଗିଥିଲା ।
ଅହତାଙ୍ଗୈଃ ସମସ୍ତୈସ୍ତଂ ଦେଵପ୍ରହରଣୈସ୍ତଦା। ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯାଣାଂ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ କ୍ଷୋଭଣଂ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଣମ୍
ତଥାପି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୌଣସି ଅଂଗ ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଅସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ କରିପାରୁଥିଲେ ।
କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ପର୍ଵତାଗ୍ରାଣାଂ ସୁରାଣାଂ ଚ ପ୍ରମର୍ଦନମ୍। ଉଚ୍ଛେତ୍ତାରଂ ଚ ଧର୍ମାଣାଂ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଛାଡ଼ିପାରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେର ଜନାନୀମାନେକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ ।
ସର୍ଵଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋକ୍ତାରଂ ଯଜ୍ଞଵିଘ୍ନକରଂ ସଦା। ପୁରୀଂ ଭୋଗଵତୀଂ ଗତ୍ଵା ପରାଜିତ୍ଯ ଚ ଵାସୁକିମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ସଦା ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି ବାସୁକିଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ ।