କାଲପାଶପରିକ୍ଷିପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ପୁରୁଷା ହି ଯେ। କାର୍ଯାକାର୍ଯଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତେ ନିରସ୍ତଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯାଃ
ଯେମାନେ କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଷଡ୍ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ, କରିବା ଓ ନ କରିବା କାମ ଭେଦ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମଂ ସଂରୁଧ୍ଯ ଭୃକୁଟିଂ ତତଃ। ସ ଦଦର୍ଶ ମହାସାଲମଵିଦୂରେ ନିଶାଚରଃ
ଏମିତି ରାମଙ୍କୁ କହି, ଭୃକୁଟି ଚମଡ଼ାଇ, ସେ ନିଶାଚର ଏକ ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ।
ରଣେ ପ୍ରହରଣସ୍ଯାର୍ଥେ ସର୍ଵତୋ ହ୍ଯଵଲୋକଯନ୍। ସ ତମୁତ୍ପାଟଯାମାସ ସଂଦଷ୍ଟଦଶନଚ୍ଛଦମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଖୋଜି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖି, ରୋଷରେ ଠୋଠ ଦାନ୍ତରେ ଚିବାଇ, ସେଇ ଗଛକୁ ଉପ୍ରାଡ଼ିଲେ।
ତଂ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵିନର୍ଦିତ୍ଵା ମହାବଲଃ। ରାମମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ହତସ୍ତ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଦୁଇ ହାତରେ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଗଛକୁ ଉପ୍ରାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଖରା ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, 'ତୁ ମୃତ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତମାପତନ୍ତଂ ବାଣୌଘୈଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ରୋଷମାହାରଯତ୍ ତୀଵ୍ରଂ ନିହନ୍ତୁଂ ସମରେ ଖରମ୍
ପ୍ରତାପଶାଳୀ ରାମ, ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ଅଗଣିତ ବାଣକୁ କାଟି ଦେଇ, ଖରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିବା ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଆଣିଲେ।
ଜାତସ୍ଵେଦସ୍ତତୋ ରାମୋ ରୋଷରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ସହସ୍ରେଣ ବାଣାନାଂ ସମରେ ଖରମ୍
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଦେହ ଘମେଇଗଲା, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହେଲା, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରକୁ ହଜାରଟି ବାଣ ଦେଇ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତସ୍ଯ ବାଣାନ୍ତରାଦ୍ ରକ୍ତଂ ବହୁ ସୁସ୍ରାଵ ଫେନିଲମ୍। ଗିରେଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣସ୍ଯେଵ ଧାରାଣାଂ ଚ ପରିସ୍ରଵଃ
ସେ ବାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଖରଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁ ଫେନିଳ ରକ୍ତ ବେହେଇଲା, ଯେପରି ଗିରିର ଝରଣାରୁ ଧାରା ବେହେଇଥାଏ।
ଵିକଲଃ ସ କୃତୋ ବାଣୈଃ ଖରୋ ରାମେଣ ସଂଯୁଗେ। ମତ୍ତୋ ରୁଧିରଗନ୍ଧେନ ତମେଵାଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ଦ୍ରୁତମ୍
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଖର ଅସହାୟ ହେଇଗଲା; ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ପାଗଳ ହୋଇ, ସେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ତମାପତନ୍ତଂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଂ କୃତାସ୍ତ୍ରୋ ରୁଧିରାପ୍ଲୁତମ୍। ଅପାସର୍ପଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ରିପଦଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ
ଏହି ଦିନ୍ଦିଆ, ରୁଦ୍ଧିରରେ ଭିଜିଥିବା ଖରା ଗୁସ୍ସାରେ ଅସ୍ତ୍ର ତାଇଁ ତିଆରି କରି ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲା, ରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଇ-ତିନି ପଦ ଦୂରକୁ ତେଜ ଚଳନରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ତତଃ ପାଵକସଂକାଶଂ ଵଧାଯ ସମରେ ଶରମ୍। ଖରସ୍ଯ ରାମୋ ଜଗ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡମିଵାପରମ୍
ତାପରେ ରାମ ଖରାଙ୍କୁ ସଂଘର୍ଷରେ ମାରିବା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଏକ ଶର ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ସ ତଦ୍ ଦତ୍ତଂ ମଘଵତା ସୁରରାଜେନ ଧୀମତା। ସଂଦଧେ ଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁମୋଚ ଚ ଖରଂ ପ୍ରତି
ଏହି ଶର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମଘବନ୍ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁରେ ଲଗାଇ ଖରାଙ୍କୁ ଦିଗରେ ଛାଡିଦେଲେ।
ସ ଵିମୁକ୍ତୋ ମହାବାଣୋ ନିର୍ଘାତସମନିଃସ୍ଵନଃ। ରାମେଣ ଧନୁରାଯମ୍ଯ ଖରସ୍ଯୋରସି ଚାପତତ୍
ରାମ ଧନୁର ତଣ୍ଡାଇ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରକୁ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ସହ ଛାଡିଦେଲେ, ଏହା ଖରାଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଗଲା।
ସ ପପାତ ଖରୋ ଭୂମୌ ଦହ୍ଯମାନଃ ଶରାଗ୍ନିନା। ରୁଦ୍ରେଣେଵ ଵିନିର୍ଦଗ୍ଧଃ ଶ୍ଵେତାରଣ୍ଯେ ଯଥାନ୍ଧକଃ
ଖର ତୀରର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଧଳା ଅରଣ୍ୟରେ ଏକଦା ଅନ୍ଧକକୁ ରୁଦ୍ର ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ସ ଵୃତ୍ର ଇଵ ଵଜ୍ରେଣ ଫେନେନ ନମୁଚିର୍ଯଥା। ବଲୋ ଵେନ୍ଦ୍ରାଶନିହତୋ ନିପପାତ ହତଃ ଖରଃ
ଖର ବଧ ହୋଇ, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ରୁମ ଭଳି, କିମ୍ବା ଫେନ ଦ୍ୱାରା ନାମୁଚି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଳ ପଡ଼ିଥିଲେ ସେପରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେଵାଶ୍ଚାରଣୈଃ ସହ ସଂଗତାଃ। ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂଶ୍ଚାଭିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଢୋଲ ବଜାଇଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ କାମରୂପିଣାମ୍। ଖରଦୂଷଣମୁଖ୍ଯାନାଂ ନିହତାନି ମହାମୃଧେ
ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସ, ସେଇ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ବଧ ହେଲେ।
ଅହୋ ବତ ମହତ୍କର୍ମ ରାମସ୍ଯ ଵିଦିତାତ୍ମନଃ। ଅହୋ ଵୀର୍ଯମହୋ ଦାର୍ଢ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୋରିଵ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ
ହାଁ, ଦେଖିବାକୁ କିପରି ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ରାମ, ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାନ୍ତି! ହାଁ, କିପରି ଶକ୍ତି, କିପରି ଦୃଢତା—ସେ ନିଜେ ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ସର୍ଵେ ଯଯୁର୍ଦେଵା ଯଥାଗତମ୍। ତତୋ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ସଂଗତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ
ଏଭଳି କଥା କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷି ଏବଂ ପରମ ମହାଋଷିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ସଭାଜ୍ଯ ମୁଦିତା ରାମଂ ସାଗସ୍ତ୍ଯା ଇଦମବ୍ରୁଵନ୍। ଏତଦର୍ଥଂ ମହାତେଜା ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ଖୁସିରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ଏହି କାରଣରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ବୃତ୍ରାସୁରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ—'
ଶରଭଙ୍ଗାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯମାଜଗାମ ପୁରଂଦରଃ। ଆନୀତସ୍ତ୍ଵମିମଂ ଦେଶମୁପାଯେନ ମହର୍ଷିଭିଃ
'ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ମହାଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଉପାୟରେ ତୁମକୁ ଏହି ଦେଶକୁ ଆଣିଥିଲେ।'
ଏଷାଂ ଵଧାର୍ଥଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ରକ୍ଷସାଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍। ତଦିଦଂ ନଃ କୃତଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦଶରଥାତ୍ମଜ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଏହି କାମ କରିଛ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପ୍ରଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦଣ୍ଡକେଷୁ ମହର୍ଷଯଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସହ ସୀତଯା
ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏବେ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ; ଏହି ସମୟରେ, ସୀତାଙ୍କ ସହ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ—
ଗିରିଦୁର୍ଗାଦ୍ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସଂଵିଵେଶାଶ୍ରମେ ସୁଖୀ ତତୋ ରାମସ୍ତୁ ଵିଜଯୀ ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମହର୍ଷିଭିଃ
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରୁ ବାହାରି, ବିଜୟୀ ରାମ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଭିପୂଜିତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁହନ୍ତାରଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ସୁଖାଵହମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଇ ଏହି ବୀର ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଥିବା ଓ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି,
ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟା ଵୈଦେହୀ ଭର୍ତାରଂ ପରିଷସ୍ଵଜେ। ମୁଦା ପରମଯା ଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରକ୍ଷୋଗଣାନ୍ ହତାନ୍। ରାମଂ ଚୈଵାଵ୍ଯଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁତୋଷ ଜନକାତ୍ମଜା
ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଓ ଅବିନାଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତଂ ରାକ୍ଷସସଙ୍ଘମର୍ଦନଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯମାନଂ ମୁଦିତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ। ପୁନଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମୁଦାନ୍ଵିତାନନା ବଭୂଵ ହୃଷ୍ଟା ଜନକାତ୍ମଜା ତଦା
ଏହିପରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଖୁସି ମହାତ୍ମାମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ପୁଣିଥରେ ଆନନ୍ଦର ହସରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
thumb|ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକତିସ ଶ୍ଲୋକ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତ୍ଵରମାଣସ୍ତତୋ ଗତ୍ଵା ଜନସ୍ଥାନାଦକମ୍ପନଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଲଙ୍କାଂ ଵେଗେନ ରାଵଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଅକମ୍ପନ ଦ୍ରୁତ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଜନସ୍ଥାନସ୍ଥିତା ରାଜନ୍ ରାକ୍ଷସା ବହଵୋ ହତାଃ। ଖରଶ୍ଚ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ କଥଂଚିଦହମାଗତଃ
ହେ ରାଜା, ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରା ମଧ୍ୟ ମାରାଯାଇଛି। କିପରି ମୁଁ ବଞ୍ଚି ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ଅକମ୍ପନମୁଵାଚେଦଂ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ତେଜସା
ଏହା ଶୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଲାଲ ଆଖିରେ ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଅକମ୍ପନଙ୍କୁ କହିଲେ—