ଶିରସ୍ଯେକେନ ବାଣେନ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ବାହ୍ଵୋରଥାର୍ପଯତ୍ । ତ୍ରିଭିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵକ୍ଷସ୍ଯଭିଜଘାନ ହ
ଏକଟି ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ, ଏବଂ ତିନିଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀରରେ ଛାତିକୁ ବେଧିଦେଲେ।
ରଥସ୍ଯ ଯୁଗମେକେନ ଚତୁର୍ଭିଃ ଶବଲାନ୍ ହଯାନ୍। ଷଷ୍ଠେନ ଚ ଶିରଃ ସଂଖ୍ଯେ ଚିଚ୍ଛେଦ ଖରସାରଥେଃ
ଏକ ତୀରରେ ରଥର ଯୁଗକୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ତୀରରେ ଦାଗଦାଗି ଘୋଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଛଠଠ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ରଥଚାଳକର ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଵେଣୂନ୍ ବଲଵାନ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମକ୍ଷଂ ମହାବଲଃ। ଦ୍ଵାଦଶେନ ତୁ ବାଣେନ ଖରସ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ତିନିଟି ତୀରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନିଟି ଭୂତଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ମହାବଳୀ ଅକ୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶମ ତୀରରେ ଖରଙ୍କ ଧନୁଷ ଏବଂ ତାରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵଜ୍ରନିକାଶେନ ରାଘଵଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ତ୍ରଯୋଦଶେନେନ୍ଦ୍ରସମୋ ବିଭେଦ ସମରେ ଖରମ୍
ବଜ୍ର ସଦୃଶ ତୀରରେ ଧନୁଷକୁ କାଟି, ରାଘବ ହସିଥିବା ପରି ତ୍ରୟୋଦଶମ ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କୁ ବେଧିଦେଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ। ଗଦାପାଣିରଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଭୂମୌ ଖରସ୍ତଦା
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ରଥ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଖର ଗଦା ହାତରେ ନେଇ ଭୂମିରେ ଝାପି ଉତରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତତ୍ କର୍ମ ରାମସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ ସମେତ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ। ଅପୂଜଯନ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା- ସ୍ତଦା ଵିମାନାଗ୍ରଗତାଃ ସମେତାଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାଋଷିମାନେ, ବିମାନର ଉପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହସି ହସି ହାତ ଯୋଡି ମହାବୀର ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉଣତିସତମ ସର୍ଗ।
ଖରଂ ତୁ ଵିରଥଂ ରାମୋ ଗଦାପାଣିମଵସ୍ଥିତମ୍। ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ମହାତେଜାଃ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଖରଙ୍କୁ ରଥହୀନ ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେଖି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ପରେ କଠୋର ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥସମ୍ବାଧେ ବଲେ ମହତି ତିଷ୍ଠତା। କୃତଂ ତେ ଦାରୁଣଂ କର୍ମ ସର୍ଵଲୋକଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଛ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଘୃଣା କରେ।
ଉଦ୍ଵେଜନୀଯୋ ଭୂତାନାଂ ନୃଶଂସଃ ପାପକର୍ମକୃତ୍ । ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋଽପି ନ ତିଷ୍ଠତି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା, ନିର୍ଦୟ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି; ଏପରି କାମ କରିଲେ ତିନି ଲୋକର ମାଲିକ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
କର୍ମ ଲୋକଵିରୁଦ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ କ୍ଷଣଦାଚର। ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସର୍ଵଜନୋ ହନ୍ତି ସର୍ପଂ ଦୁଷ୍ଟମିଵାଗତମ୍
ହେ ରାତିର ଚର, ଯେଉଁଠି ଲୋକବିରୋଧୀ କାମ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ଦେଖିଲେ ମାରାଯାଏ।
ଲୋଭାତ୍ ପାପାନି କୁର୍ଵାଣଃ କାମାଦ୍ ଵା ଯୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ହୃଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯତି ତସ୍ଯାନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କରକାଦିଵ
ଲୋଭ କିମ୍ବା କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ପାପ କାମ କରାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖେ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପଧରକୁ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଦେଖେ।
ଵସତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତାପସାନ୍ ଧର୍ମଚାରିଣଃ। କିଂ ନୁ ହତ୍ଵା ମହାଭାଗାନ୍ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାକ୍ଷସ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତୁମେ ଏମିତି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେଲ; ଏହାର କ'ଣ ଫଳ ମିଳିବ, ହେ ରାକ୍ଷସ?
ନ ଚିରଂ ପାପକର୍ମାଣଃ କ୍ରୂରା ଲୋକଜୁଗୁପ୍ସିତାଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୀର୍ଣମୂଲା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର ଓ ପାପ କାମ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ରଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୂଳ ଶୁଖିଯିବା ଗଛ ପରି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଲଭତେ କର୍ତା ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ଘୋରଂ ପର୍ଯାଗତେ କାଲେ ଦ୍ରୁମଃ ପୁଷ୍ପମିଵାର୍ତଵମ୍
ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ସମୟ ଆସିଲେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ, ଯେପରି ଗଛ ଋତୁ ଆସିଲେ ଫୁଲେ।
ନଚିରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଲୋକେ ପାପାନାଂ କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍। ସଵିଷାଣାମିଵାନ୍ନାନାଂ ଭୁକ୍ତାନାଂ କ୍ଷଣଦାଚର
ହେ ରାତିର ଚର, ଏହି ଜଗତରେ ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଯାଏ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ।
ପାପମାଚରତାଂ ଘୋରଂ ଲୋକସ୍ଯାପ୍ରିଯମିଚ୍ଛତାମ୍। ଅହମାସାଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରାଣାନ୍ ହନ୍ତୁଂ ନିଶାଚର
ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରନ୍ତି, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେବା ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ହେ ରାତିର ଚର।
ଅଦ୍ଯ ଭିତ୍ତ୍ଵା ମଯା ମୁକ୍ତାଃ ଶରାଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାଃ। ଵିଦାର୍ଯାତିପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପନ୍ନଗାଃ
ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯିବା ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ତୀରମାନେ, ତୁମକୁ ଏମିତି ବେଧି ଦେବେ, ଯେପରି ପୋକା ଗହ୍ୱରରୁ ସାପ ବାହାରି ଆସେ।
ଯେ ତ୍ଵଯା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଭକ୍ଷିତା ଧର୍ମଚାରିଣଃ। ତାନଦ୍ଯ ନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ସସୈନ୍ଯୋଽନୁଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇଥିଲ, ଆଜି ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଓ ତୁମ ସେନା ଏବେ ଯିବା।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ନିହତଂ ବାଣୈଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ପରମର୍ଷଯଃ। ନିରଯସ୍ଥଂ ଵିମାନସ୍ଥା ଯେ ତ୍ଵଯା ନିହତାଃ ପୁରା
ଆଜି ତୁମେ ବାଣରେ ହତ ହେବାକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମାରିଦେଇଥିଲ, ଏବେ ସେମାନେ ଦେବଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ନରକକୁ ପଡ଼ିବ।
ପ୍ରହରସ୍ଵ ଯଥାକାମଂ କୁରୁ ଯତ୍ନଂ କୁଲାଧମ। ଅଦ୍ଯ ତେ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ଶିରସ୍ତାଲଫଲଂ ଯଥା
ମନ ମতো ଆକ୍ରମଣ କର, ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବୁ କର, ହେ ତୁମର କୁଳର ଅପମାନ! ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ ତାଳ ଫଳ ପଡିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ରାମଂ ପ୍ରହସନ୍ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ରାମଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଖର ରାଗରେ ଚକଚକାଉଥିବା ଆଖିରେ ହସିଲେ, ତଥାପି ତିନି ଖୁବ ରୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରାକୃତାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ହତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଦଶରଥାତ୍ମଜ। ଆତ୍ମନା କଥମାତ୍ମାନମପ୍ରଶସ୍ଯଂ ପ୍ରଶଂସସି
ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି, ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ଏପରି କାମ କରି ତୁମେ କିପରି ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଏହା କୌଣସି ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ କାମ ନୁହେଁ।
ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବଲଵନ୍ତୋ ଵା ଯେ ଭଵନ୍ତି ନରର୍ଷଭାଃ। କଥଯନ୍ତି ନ ତେ କିଂଚିତ୍ ତେଜସା ଚାତିଗର୍ଵିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଉପରେ ଗର୍ବ କରି ମଧ୍ୟ ନିଜେ ନିଜକୁ ବଢ଼ାଇ କହନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରାକୃତାସ୍ତ୍ଵକୃତାତ୍ମାନୋ ଲୋକେ କ୍ଷତ୍ରିଯପାଂସନାଃ। ନିରର୍ଥକଂ ଵିକତ୍ଥନ୍ତେ ଯଥା ରାମ ଵିକତ୍ଥସେ
କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଓ ଅନିୟମିତ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ଅପମାନ, ସେମାନେ ବେଉଁଠି ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ ଏଠି ରାମ, ଗର୍ବ କରୁଛ।
କୁଲଂ ଵ୍ଯପଦିଶନ୍ ଵୀରଃ ସମରେ କୋଽଭିଧାସ୍ଯତି। ମୃତ୍ଯୁକାଲେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ସ୍ଵଯମପ୍ରସ୍ତଵେ ସ୍ତଵମ୍
ଯେଉଁ ବୀର ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ କୁଳର କଥା କହିଥାଏ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଲେ କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧ ନ ହେଲେ ନିଜେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେନି।
ସର୍ଵଥା ତୁ ଲଘୁତ୍ଵଂ ତେ କତ୍ଥନେନ ଵିଦର୍ଶିତମ୍। ସୁଵର୍ଣପ୍ରତିରୂପେଣ ତପ୍ତେନେଵ କୁଶାଗ୍ନିନା
ତୁମର ଏହି ଗର୍ବ କଥା ଦ୍ୱାରା ତୁମର କ୍ଷୁଦ୍ରତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ସୁନା ଉପରେ କେବଳ ପତିନ ଲଗାଯାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ତପ୍ତ ଦର୍ଭ ଘାସ ପରି।
ନ ତୁ ମାମିହ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ପଶ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଗଦାଧରମ୍। ଧରାଧରମିଵାକମ୍ପ୍ଯଂ ପର୍ଵତଂ ଧାତୁଭିଶ୍ଚିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠି ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁ, ମୋ ହାତରେ ଗଦା ନେଇ ଦଢ଼ ଥିବାକୁ, ମୁଁ ଏମିତି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଦୃଢ଼, ଯେପରି ଧାତୁରେ ଢ଼କା ପାହାଡ଼।
ପର୍ଯାପ୍ତୋଽହଂ ଗଦାପାଣିର୍ହନ୍ତୁଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ରଣେ ତଵ। ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାଂ ପାଶହସ୍ତ ଇଵାନ୍ତକଃ
ମୋ ହାତରେ ଗଦା ନେଇ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ, ଯେପରି ଯମ ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ପାଶ ନେଇ ଦଢ଼ ହୋଇଥାଏ।
କାମଂ ବହ୍ଵପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵହମ୍। ଅସ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଵିତା ଯୁଦ୍ଧଵିଘ୍ନସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ବହୁତ କଥା କହିପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କହିବି ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଧା ପଡ଼ିବ।