ହନ୍ତାରଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପୌରୁଷେ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍। ପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ମହାସତ୍ତ୍ଵଂ ମେନେ ରାମଂ ଖରସ୍ତଦା
ଏହି ସମୟରେ ଖର ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସେନାର ସଂହାରକ, ପ୍ରବଳ ପୌରୁଷ ଓ ମହାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କ୍ଳାନ୍ତ ମନେ କଲେ।
ତଂ ସିଂହମିଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଗାମିନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୋଦ୍ଵିଜତେ ରାମଃ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
ଖରଙ୍କୁ ସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ ଓ ସିଂହ ଭଳି ଚାଲିଥିବା ଦେଖି ରାମ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେନାହିଁ, ଯେପରି ସିଂହ କେବେ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ।
ତତଃ ସୂର୍ଯନିକାଶେନ ରଥେନ ମହତା ଖରଃ। ଆସସାଦାଥ ତଂ ରାମଂ ପତଙ୍ଗ ଇଵ ପାଵକମ୍
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଖର ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏମିତି ଆସିଲେ, ଯେପରି ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ମୁଷ୍ଟିଦେଶେ ମହାତ୍ମନଃ। ଖରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମସ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ ହସ୍ତଲାଘଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଖର ତାଙ୍କର ହସ୍ତଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତାହାର ତୀରକୁ ମୁଷ୍ଟିଠାରେ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପୁନସ୍ତ୍ଵପରାନ୍ ସପ୍ତ ଶରାନାଦାଯ ମର୍ମଣି। ନିଜଘାନ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶକ୍ରାଶନିସମପ୍ରଭାନ୍
ତାପରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସାତିଟି ତୀର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରେଣ ରାମମପ୍ରତିମୌଜସମ୍। ଅର୍ଦଯିତ୍ଵା ମହାନାଦଂ ନନାଦ ସମରେ ଖରଃ
ଏହା ପରେ ଖର ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ବେଦନା ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତସ୍ତତ୍ପ୍ରହତଂ ବାଣୈଃ ଖରମୁକ୍ତୈଃ ସୁପର୍ଵଭିଃ। ପପାତ କଵଚଂ ଭୂମୌ ରାମସ୍ଯାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସମ୍
ତାପରେ ଖରଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାମଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କବଚ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସ ଶରୈରର୍ପିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ରାଘଵଃ। ରରାଜ ସମରେ ରାମୋ ଵିଧୂମୋଽଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ତୀରରେ ସମଗ୍ର ଦେହ ଆଘାତ ପାଇ କ୍ରୋଧିତ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଗମ୍ଭୀରନିର୍ହ୍ରାଦଂ ରାମଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ। ଚକାରାନ୍ତାଯ ସ ରିପୋଃ ସଜ୍ଯମନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଧନୁଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସଂହାରକ ରାମ ଗଭୀର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, ଶତ୍ରୁର ଶେଷ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ସୁମହଦ୍ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯତ୍ ତଦତିସୃଷ୍ଟଂ ମହର୍ଷିଣା। ଵରଂ ତଦ୍ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଖରଂ ସମଭିଧାଵତ
ତାପରେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବଡ଼ ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ ନେଇ ରାମ ଖରଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଯାଇଲେ।
ତତଃ କନକପୁଙ୍ଖୈସ୍ତୁ ଶରୈଃ ସଂନତପର୍ଵଭିଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମଃ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଖରସ୍ଯ ସମରେ ଧ୍ଵଜମ୍
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାମ ସୁନା ରେଖା ଓ ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧା ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ଦର୍ଶନୀଯୋ ବହୁଧା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଃ କାଞ୍ଚନୋ ଧ୍ଵଜଃ। ଜଗାମ ଧରଣୀଂ ସୂର୍ଯୋ ଦେଵତାନାମିଵାଜ୍ଞଯା
ଏହି ସୁନା ଧ୍ୱଜ ଅନେକ ସ୍ଥାନରୁ କାଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।
ତଂ ଚତୁର୍ଭିଃ ଖରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାମଂ ଗାତ୍ରେଷୁ ମାର୍ଗଣୈଃ। ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦି ମର୍ମଜ୍ଞୋ ମାତଙ୍ଗମିଵ ତୋମରୈଃ
ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ଖର ଚାରିଟି ତୀରରେ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ହୃଦୟକୁ ମର୍ମସ୍ଥଳ ଜାଣି ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କରାଯାଏ।
ସ ରାମୋ ବହୁଭିର୍ବାଣୈଃ ଖରକାର୍ମୁକନିଃସୃତୈଃ। ଵିଦ୍ଧୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗୋ ବଭୂଵ ରୁଷିତୋ ଭୃଶମ୍
ଖରଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ନିସ୍କୃତ ଅନେକ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା ଓ ସେ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ସ ଧନୁର୍ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସଂଗୃହ୍ଯ ପରମାହଵେ। ମୁମୋଚ ପରମେଷ୍ଵାସଃ ଷଟ୍ ଶରାନଭିଲକ୍ଷିତାନ୍
ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି ଛଅଟି ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ଶିରସ୍ଯେକେନ ବାଣେନ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ବାହ୍ଵୋରଥାର୍ପଯତ୍ । ତ୍ରିଭିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଵକ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଵକ୍ଷସ୍ଯଭିଜଘାନ ହ
ଏକଟି ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ, ଏବଂ ତିନିଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀରରେ ଛାତିକୁ ବେଧିଦେଲେ।
ରଥସ୍ଯ ଯୁଗମେକେନ ଚତୁର୍ଭିଃ ଶବଲାନ୍ ହଯାନ୍। ଷଷ୍ଠେନ ଚ ଶିରଃ ସଂଖ୍ଯେ ଚିଚ୍ଛେଦ ଖରସାରଥେଃ
ଏକ ତୀରରେ ରଥର ଯୁଗକୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ତୀରରେ ଦାଗଦାଗି ଘୋଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଛଠଠ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ରଥଚାଳକର ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଵେଣୂନ୍ ବଲଵାନ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମକ୍ଷଂ ମହାବଲଃ। ଦ୍ଵାଦଶେନ ତୁ ବାଣେନ ଖରସ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ
ତିନିଟି ତୀରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନିଟି ଭୂତଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ମହାବଳୀ ଅକ୍ଷକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶମ ତୀରରେ ଖରଙ୍କ ଧନୁଷ ଏବଂ ତାରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଵଜ୍ରନିକାଶେନ ରାଘଵଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ। ତ୍ରଯୋଦଶେନେନ୍ଦ୍ରସମୋ ବିଭେଦ ସମରେ ଖରମ୍
ବଜ୍ର ସଦୃଶ ତୀରରେ ଧନୁଷକୁ କାଟି, ରାଘବ ହସିଥିବା ପରି ତ୍ରୟୋଦଶମ ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କୁ ବେଧିଦେଲେ।
ପ୍ରଭଗ୍ନଧନ୍ଵା ଵିରଥୋ ହତାଶ୍ଵୋ ହତସାରଥିଃ। ଗଦାପାଣିରଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଭୂମୌ ଖରସ୍ତଦା
ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ରଥ ନଷ୍ଟ ହେବା, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଖର ଗଦା ହାତରେ ନେଇ ଭୂମିରେ ଝାପି ଉତରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ତତ୍ କର୍ମ ରାମସ୍ଯ ମହାରଥସ୍ଯ ସମେତ୍ଯ ଦେଵାଶ୍ଚ ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ। ଅପୂଜଯନ୍ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା- ସ୍ତଦା ଵିମାନାଗ୍ରଗତାଃ ସମେତାଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାଋଷିମାନେ, ବିମାନର ଉପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହସି ହସି ହାତ ଯୋଡି ମହାବୀର ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉଣତିସତମ ସର୍ଗ।
ଖରଂ ତୁ ଵିରଥଂ ରାମୋ ଗଦାପାଣିମଵସ୍ଥିତମ୍। ମୃଦୁପୂର୍ଵଂ ମହାତେଜାଃ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଖରଙ୍କୁ ରଥହୀନ ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେଖି, ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାମ ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ପରେ କଠୋର ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥସମ୍ବାଧେ ବଲେ ମହତି ତିଷ୍ଠତା। କୃତଂ ତେ ଦାରୁଣଂ କର୍ମ ସର୍ଵଲୋକଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ବଡ଼ ସେନାରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଛ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଘୃଣା କରେ।
ଉଦ୍ଵେଜନୀଯୋ ଭୂତାନାଂ ନୃଶଂସଃ ପାପକର୍ମକୃତ୍ । ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମୀଶ୍ଵରୋଽପି ନ ତିଷ୍ଠତି
ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା, ନିର୍ଦୟ ଓ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି; ଏପରି କାମ କରିଲେ ତିନି ଲୋକର ମାଲିକ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ।
କର୍ମ ଲୋକଵିରୁଦ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଵାଣଂ କ୍ଷଣଦାଚର। ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସର୍ଵଜନୋ ହନ୍ତି ସର୍ପଂ ଦୁଷ୍ଟମିଵାଗତମ୍
ହେ ରାତିର ଚର, ଯେଉଁଠି ଲୋକବିରୋଧୀ କାମ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ଦେଖିଲେ ମାରାଯାଏ।
ଲୋଭାତ୍ ପାପାନି କୁର୍ଵାଣଃ କାମାଦ୍ ଵା ଯୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ହୃଷ୍ଟଃ ପଶ୍ଯତି ତସ୍ଯାନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କରକାଦିଵ
ଲୋଭ କିମ୍ବା କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ପାପ କାମ କରାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଅନ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖେ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପଧରକୁ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଦେଖେ।
ଵସତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ତାପସାନ୍ ଧର୍ମଚାରିଣଃ। କିଂ ନୁ ହତ୍ଵା ମହାଭାଗାନ୍ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାକ୍ଷସ
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ତୁମେ ଏମିତି ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକମାନେକୁ ମାରିଦେଲ; ଏହାର କ'ଣ ଫଳ ମିଳିବ, ହେ ରାକ୍ଷସ?
ନ ଚିରଂ ପାପକର୍ମାଣଃ କ୍ରୂରା ଲୋକଜୁଗୁପ୍ସିତାଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶୀର୍ଣମୂଲା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର ଓ ପାପ କାମ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ରଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ମୂଳ ଶୁଖିଯିବା ଗଛ ପରି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଲଭତେ କର୍ତା ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ଘୋରଂ ପର୍ଯାଗତେ କାଲେ ଦ୍ରୁମଃ ପୁଷ୍ପମିଵାର୍ତଵମ୍
ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାହାର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ସମୟ ଆସିଲେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ, ଯେପରି ଗଛ ଋତୁ ଆସିଲେ ଫୁଲେ।