ଦୁର୍ଜଯଃ କରଵୀରାକ୍ଷଃ ପରୁଷଃ କାଲକାର୍ମୁକଃ। ହେମମାଲୀ ମହାମାଲୀ ସର୍ପାସ୍ଯୋ ରୁଧିରାଶନଃ
ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମହାଵୀର୍ଯା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାଃ ସସୈନିକାଃ। ରାମମେଵାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵିସୃଜନ୍ତଃ ଶରୋତ୍ତମାନ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂରବୀର, ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ଉତ୍ତମ ବାଣ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପାଵକସଂକାଶୈର୍ହେମଵଜ୍ରଵିଭୂଷିତୈଃ। ଜଘାନ ଶେଷଂ ତେଜସ୍ଵୀ ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସାଯକୈଃ
ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ସୁନା ଓ ହୀରା ଭୂଷିତ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ବାଣରେ ଶେଷ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ତେ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖା ଵିଶିଖାଃ ସଧୂମା ଇଵ ପାଵକାଃ। ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ଵଜ୍ରା ଇଵ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ସୁନା ଫଳା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଧୂମାବଳୀ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ଵଳିଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନେଠାରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ବଜ୍ର ମହାଗଛକୁ ଢଳାଏ।
ରକ୍ଷସାଂ ତୁ ଶତଂ ରାମଃ ଶତେନୈକେନ କିର୍ଣନା। ସହସ୍ରଂ ତୁ ସହସ୍ରେଣ ଜଘାନ ରଣମୂର୍ଧନି
ରାମ ଏକ ଶତ ବାଣରେ ଏକ ଶତ ଦାନବକୁ, ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଏକ ହଜାର ଦାନବକୁ ଯୁଦ୍ଧମାନ୍ଚରେ ମାରିଦେଲେ।
ତୈର୍ଭିନ୍ନଵର୍ମାଭରଣାଶ୍ଛିନ୍ନଭିନ୍ନଶରାସନାଃ। ନିପେତୁଃ ଶୋଣିତାଦିଗ୍ଧା ଧରଣ୍ଯାଂ ରଜନୀଚରାଃ
ସେମାନଙ୍କର ବର୍ମ ଓ ଭୂଷଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତୈର୍ମୁକ୍ତକେଶୈଃ ସମରେ ପତିତୈଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତୈଃ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଵସୁଧା କୃତ୍ସ୍ନା ମହାଵେଦିଃ କୁଶୈରିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା, ଖୋଲା କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ବେଦିରେ କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣେ ତୁ ମହାଘୋରଂ ଵନଂ ନିହତରାକ୍ଷସମ୍। ବଭୂଵ ନିରଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମମ୍
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଗଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମାଟି ହୋଇ, ନରକ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ହତାନ୍ଯେକେନ ରାମେଣ ମାନୁଷେଣ ପଦାତିନା
ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକା ରାମ, ପଦେ ପଦେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବଧ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଖରଃ ଶେଷୋ ମହାରଥଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚୈଵ ରାମଶ୍ଚ ରିପୁସୂଦନଃ
ସେ ସମଗ୍ର ସେନାରୁ ଖର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ରାକ୍ଷସ ତ୍ରିଶିରା ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।
ଶେଷା ହତା ମହାଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସା ରଣମୂର୍ଧନି। ଘୋରା ଦୁର୍ଵିଷହାଃ ସର୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରଜେନ ତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୂର ବିର ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହୋଇଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତଦ୍ଭୀମବଲଂ ମହାହଵେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମେଣ ହତଂ ବଲୀଯସା। ରଥେନ ରାମଂ ମହତା ଖରସ୍ତତଃ ସମାସସାଦେନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦ୍ଯତାଶନିଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଭୟଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଖର ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତାଇଶତମ ସର୍ଗ।
ଖରଂ ତୁ ରାମାଭିମୁଖଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ଵାହିନୀପତିଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ରିଶିରା ନାମ ସଂନିପତ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଖର ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେବେଳେ ସେନାପତି ତ୍ରିଶିରା ନାମକ ରାକ୍ଷସ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଏଭଳି କହିଲେ।
ମାଂ ନିଯୋଜଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସାହସାତ୍। ପଶ୍ଯ ରାମଂ ମହାବାହୁଂ ସଂଯୁଗେ ଵିନିପାତିତମ୍
ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କର, ମୁଁ ଶୂର; ତୁମେ ଏହି ଅତିସାହସିକତା ଛାଡ଼। ଦେଖ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ରାମ କିପରି ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତିଜାନାମି ତେ ସତ୍ଯମାଯୁଧଂ ଚାହମାଲଭେ। ଯଥା ରାମଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଵଧାର୍ହଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ବଧଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ରାମକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଅହଂ ଵାସ୍ଯ ରଣେ ମୃତ୍ଯୁରେଷ ଵା ସମରେ ମମ। ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ରଣୋତ୍ସାହଂ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରାଶ୍ନିକୋ ଭଵ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, କିମ୍ବା ସେ ମୋ ପାଇଁ; ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହ ରଖିବାକୁ ରୋକ, ଦର୍ଶକ ହୁଅ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵା ହତେ ରାମେ ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି। ମଯି ଵା ନିହତେ ରାମଂ ସଂଯୁଗାଯ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି
ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଯାଏ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବ।
ଖରସ୍ତ୍ରିଶିରସା ତେନ ମୃତ୍ଯୁଲୋଭାତ୍ ପ୍ରସାଦିତଃ। ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯେତ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ରାଘଵାଭିମୁଖୋ ଯଯୌ
ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଇ, ଖର 'ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର' ବୋଲି ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତ୍ରିଶିରା ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତ୍ରିଶିରାସ୍ତୁ ରଥେନୈଵ ଵାଜିଯୁକ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ରଣେ ରାମଂ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ତ୍ରିଶିରା ଉଜ୍ୱଳ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପାହାଡ଼ର ତିନିଟି ଶିଖର ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଶରଧାରାସମୂହାନ୍ ସ ମହାମେଘ ଇଵୋତ୍ସୃଜନ୍। ଵ୍ଯସୃଜତ୍ ସଦୃଶଂ ନାଦଂ ଜଲାର୍ଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ
ସେ ଘନ ମେଘ ପରି ଅନେକ ତୀର ଝରଣା ଛାଡ଼ି, ପାଣିରେ ଭିଜିଥିବା ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ପରି ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵଃ। ଧନୁଷା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଧୁନ୍ଵନ୍ ସାଯକାନ୍ ଶିତାନ୍
ତ୍ରିଶିରା ରାକ୍ଷସ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ଧନୁଷ ତଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ, ସେଠାରେ ସାମ୍ନା କଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲୋ ରାମତ୍ରିଶିରସୋସ୍ତଦା। ସମ୍ବଭୂଵାତିବଲିନୋଃ ସିଂହକୁଞ୍ଜରଯୋରିଵ
ତାପରେ ରାମ ଓ ତ୍ରିଶିରା, ଉଭୟେ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହ ଓ ହାତୀର ଯୁଦ୍ଧ ପରି, ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତସ୍ତ୍ରିଶିରସା ବାଣୈର୍ଲଲାଟେ ତାଡିତସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଅମର୍ଷୀ କୁପିତୋ ରାମଃ ସଂରବ୍ଧ ଇଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ତିନିଟି ବାଣ ମାଥାର ମଧ୍ୟରେ ଲାଗିଲା; ଏହା ଦେଖି, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ରୋଷରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ଵିକ୍ରମଶୂରସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ଯେଦୃଶଂ ବଲମ୍। ପୁଷ୍ପୈରିଵ ଶରୈର୍ଯୋଽହଂ ଲଲାଟେଽସ୍ମି ପରିକ୍ଷତଃ
ହାଁ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯେତେ ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ତାଙ୍କର ତୀରରେ ମୋ ଲଳାଟ ଏମିତି ଆଘାତ ପାଇଛି, ଯେପରି ଫୁଲରେ ଛୁଅଉଛି।
ମମାପି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଶରାଂଶ୍ଚାପଗୁଣାଚ୍ଚ୍ଯୁତାନ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁସଂରବ୍ଧଃ ଶରାନାଶୀଵିଷୋପମାନ୍
ମୋର ଧନୁର ତାଣି ଛାଡିଥିବା ଏହି ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। ଏଭଳି କହି, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତୀର ଧରିଲେ।
ତ୍ରିଶିରୋଵକ୍ଷସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନିଜଘାନ ଚତୁର୍ଦଶ। ଚତୁର୍ଭିସ୍ତୁରଗାନସ୍ଯ ଶରୈଃ ସଂନତପର୍ଵଭିଃ
କ୍ରୋଧରେ ତିନିମୁହା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ଚୌଦ୍ଦ ତୀର ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଚାରିଟି ତୀର ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଲାଗିଲା।
ନ୍ଯପାତଯତ ତେଜସ୍ଵୀ ଚତୁରସ୍ତସ୍ଯ ଵାଜିନଃ। ଅଷ୍ଟଭିଃ ସାଯକୈଃ ସୂତଂ ରଥୋପସ୍ଥେ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଆଠଟି ତୀରରେ ରଥଚାଳକକୁ ରଥର ତଳକୁ ଫେଲାଇଦେଲେ।
ରାମଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣେନ ଧ୍ଵଜଂ ଚାସ୍ଯ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ତତୋ ହତରଥାତ୍ ତସ୍ମାଦୁତ୍ପତନ୍ତଂ ନିଶାଚରମ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ଉଠାଇଥିବା ପତାକାକୁ ଏକ ତୀରରେ କାଟିଦେଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ରଥରୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ—
ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମସ୍ତଂ ବାଣୈର୍ହୃଦଯେ ସୋଽଭଵଜ୍ଜଡଃ। ସାଯକୈଶ୍ଚାପ୍ରମେଯାତ୍ମା ସାମର୍ଷସ୍ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ରାମ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ରୁତ କରି, ସେ ଅଚେତନ ହେଲେ; ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ତାହାକୁ ଅଧିକ ତୀରରେ ବିଦ୍ରୁତ କଲେ।