ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ ଦୂଷଣଂ ନିହତଂ ରଣେ। ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ଯପୂଜଯନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ଦୁଷଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ 'ବାହ୍! ବାହ୍!' ବୋଲି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ରଯଃ ସେନାଗ୍ରଯାଯିନଃ। ସଂହତ୍ଯାଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ ରାମଂ ମୃତ୍ଯୁପାଶାଵପାଶିତାଃ
ଏହି ସମୟରେ, ତିନିଜଣ ରାଗି ଶେନାପତି, ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି, ଏକଠି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ମହାକପାଲଃ ସ୍ଥୂଲାକ୍ଷଃ ପ୍ରମାଥୀ ଚ ମହାବଲଃ। ମହାକପାଲୋ ଵିପୁଲଂ ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ରାକ୍ଷସଃ
ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଓ ପ୍ରମାଥୀ—ଏମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ; ମହାକପାଳ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଶୂଳ ଉଠାଇଲେ।
ସ୍ଥୂଲାକ୍ଷଃ ପଟ୍ଟିଶଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରମାଥୀ ଚ ପରଶ୍ଵଧମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାପତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ରାଘଵଃ ସାଯକୈଃ ଶିତୈଃ
ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଏକ ପଟିଶ ଧରିଲେ, ପ୍ରମାଥୀ ଏକ କୁଟାର ନେଲେ; ସେମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଘବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନତିଥୀନିଵ। ମହାକପାଲସ୍ଯ ଶିରଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସେ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଥିବା ବାଣରେ ସେମାନେଠାରେ ପ୍ରହାର କଲେ, ଯେପରି ଅତିଥି ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ସେପରି; ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ମହାକପାଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅସଂଖ୍ଯେଯୈସ୍ତୁ ବାଣୌଘୈଃ ପ୍ରମମାଥ ପ୍ରମାଥିନମ୍। ସ୍ଥୂଲାକ୍ଷସ୍ଯାକ୍ଷିଣୀ ସ୍ଥୂଲେ ପୂରଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ସେ ପ୍ରମାଥୀଙ୍କୁ ଦଳନ କଲେ, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷଙ୍କ ଆଖିକୁ ବାଣରେ ପୂରିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ହତୋ ଭୂମୌ ଵିଟପୀଵ ମହାଦ୍ରୁମଃ। ଦୂଷଣସ୍ଯାନୁଗାନ୍ ପଞ୍ଚସାହସ୍ରାନ୍ କୁପିତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ ଢଳିଯାଏ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାମ ଦୁଷଣଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ସାଥୀଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ହତ୍ଵା ତୁ ପଞ୍ଚସାହସ୍ରୈରନଯଦ୍ ଯମସାଦନମ୍। ଦୂଷଣଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚୈଵ ପଦାନୁଗାନ୍
ସେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଦାନବକୁ ମାରି, ସେମାନେଠାରେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ; ଦୁଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି,
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ଖରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷାନ୍ ମହାବଲାନ୍। ଅଯଂ ଵିନିହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଦୂଷଣଃ ସପଦାନୁଗଃ
ଖର ରାଗିଯାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତିମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ଦୁଷଣ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।'
ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଧଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଵା ରାମଂ କୁମାନୁଷମ୍। ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧାକାରୈର୍ହନଧ୍ଵଂ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାଃ
'ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଏହି ମାନବ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ମାର।'
ଦୁର୍ଜଯଃ କରଵୀରାକ୍ଷଃ ପରୁଷଃ କାଲକାର୍ମୁକଃ। ହେମମାଲୀ ମହାମାଲୀ ସର୍ପାସ୍ଯୋ ରୁଧିରାଶନଃ
ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ରୁଧିରାଶନ—
ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ମହାଵୀର୍ଯା ବଲାଧ୍ଯକ୍ଷାଃ ସସୈନିକାଃ। ରାମମେଵାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଵିସୃଜନ୍ତଃ ଶରୋତ୍ତମାନ୍
ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂରବୀର, ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ଉତ୍ତମ ବାଣ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ପାଵକସଂକାଶୈର୍ହେମଵଜ୍ରଵିଭୂଷିତୈଃ। ଜଘାନ ଶେଷଂ ତେଜସ୍ଵୀ ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସାଯକୈଃ
ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ସୁନା ଓ ହୀରା ଭୂଷିତ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ବାଣରେ ଶେଷ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
ତେ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖା ଵିଶିଖାଃ ସଧୂମା ଇଵ ପାଵକାଃ। ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତାନି ରକ୍ଷାଂସି ଵଜ୍ରା ଇଵ ମହାଦ୍ରୁମାନ୍
ସେ ସୁନା ଫଳା ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଧୂମାବଳୀ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ଵଳିଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନେଠାରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ବଜ୍ର ମହାଗଛକୁ ଢଳାଏ।
ରକ୍ଷସାଂ ତୁ ଶତଂ ରାମଃ ଶତେନୈକେନ କିର୍ଣନା। ସହସ୍ରଂ ତୁ ସହସ୍ରେଣ ଜଘାନ ରଣମୂର୍ଧନି
ରାମ ଏକ ଶତ ବାଣରେ ଏକ ଶତ ଦାନବକୁ, ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଏକ ହଜାର ଦାନବକୁ ଯୁଦ୍ଧମାନ୍ଚରେ ମାରିଦେଲେ।
ତୈର୍ଭିନ୍ନଵର୍ମାଭରଣାଶ୍ଛିନ୍ନଭିନ୍ନଶରାସନାଃ। ନିପେତୁଃ ଶୋଣିତାଦିଗ୍ଧା ଧରଣ୍ଯାଂ ରଜନୀଚରାଃ
ସେମାନଙ୍କର ବର୍ମ ଓ ଭୂଷଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତୈର୍ମୁକ୍ତକେଶୈଃ ସମରେ ପତିତୈଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତୈଃ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଵସୁଧା କୃତ୍ସ୍ନା ମହାଵେଦିଃ କୁଶୈରିଵ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡିଥିବା, ଖୋଲା କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ବେଦିରେ କୁଶ ଘାସ ପିଛାଇଯାଏ।
ତତ୍କ୍ଷଣେ ତୁ ମହାଘୋରଂ ଵନଂ ନିହତରାକ୍ଷସମ୍। ବଭୂଵ ନିରଯପ୍ରଖ୍ଯଂ ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମମ୍
ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଗଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମାଟି ହୋଇ, ନରକ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍। ହତାନ୍ଯେକେନ ରାମେଣ ମାନୁଷେଣ ପଦାତିନା
ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକା ରାମ, ପଦେ ପଦେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବଧ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଖରଃ ଶେଷୋ ମହାରଥଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚୈଵ ରାମଶ୍ଚ ରିପୁସୂଦନଃ
ସେ ସମଗ୍ର ସେନାରୁ ଖର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ରାକ୍ଷସ ତ୍ରିଶିରା ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।
ଶେଷା ହତା ମହାଵୀର୍ଯା ରାକ୍ଷସା ରଣମୂର୍ଧନି। ଘୋରା ଦୁର୍ଵିଷହାଃ ସର୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରଜେନ ତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୂର ବିର ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଜୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହୋଇଗଲେ।
ତତସ୍ତୁ ତଦ୍ଭୀମବଲଂ ମହାହଵେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାମେଣ ହତଂ ବଲୀଯସା। ରଥେନ ରାମଂ ମହତା ଖରସ୍ତତଃ ସମାସସାଦେନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦ୍ଯତାଶନିଃ
ତାପରେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଭୟଙ୍କର ସେନା ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଖର ବଡ଼ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତାଇଶତମ ସର୍ଗ।
ଖରଂ ତୁ ରାମାଭିମୁଖଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ଵାହିନୀପତିଃ। ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ରିଶିରା ନାମ ସଂନିପତ୍ଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଖର ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେବେଳେ ସେନାପତି ତ୍ରିଶିରା ନାମକ ରାକ୍ଷସ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଏଭଳି କହିଲେ।
ମାଂ ନିଯୋଜଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସାହସାତ୍। ପଶ୍ଯ ରାମଂ ମହାବାହୁଂ ସଂଯୁଗେ ଵିନିପାତିତମ୍
ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କର, ମୁଁ ଶୂର; ତୁମେ ଏହି ଅତିସାହସିକତା ଛାଡ଼। ଦେଖ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ରାମ କିପରି ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତିଜାନାମି ତେ ସତ୍ଯମାଯୁଧଂ ଚାହମାଲଭେ। ଯଥା ରାମଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଵଧାର୍ହଂ ସର୍ଵରକ୍ଷସାମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ବଧଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ରାମକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
ଅହଂ ଵାସ୍ଯ ରଣେ ମୃତ୍ଯୁରେଷ ଵା ସମରେ ମମ। ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ରଣୋତ୍ସାହଂ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରାଶ୍ନିକୋ ଭଵ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, କିମ୍ବା ସେ ମୋ ପାଇଁ; ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହ ରଖିବାକୁ ରୋକ, ଦର୍ଶକ ହୁଅ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଵା ହତେ ରାମେ ଜନସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି। ମଯି ଵା ନିହତେ ରାମଂ ସଂଯୁଗାଯ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି
ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଯାଏ, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବ।
ଖରସ୍ତ୍ରିଶିରସା ତେନ ମୃତ୍ଯୁଲୋଭାତ୍ ପ୍ରସାଦିତଃ। ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯେତ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ରାଘଵାଭିମୁଖୋ ଯଯୌ
ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଇ, ଖର 'ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର' ବୋଲି ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତ୍ରିଶିରା ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତ୍ରିଶିରାସ୍ତୁ ରଥେନୈଵ ଵାଜିଯୁକ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ ରଣେ ରାମଂ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ତ୍ରିଶିରା ଉଜ୍ୱଳ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପାହାଡ଼ର ତିନିଟି ଶିଖର ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।