ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଶିଖୈର୍ନଦ୍ଯୋଘାନିଵ ସାଗରଃ। ସ ତୈଃ ପ୍ରହରଣୈର୍ଘୋରୈର୍ଭିନ୍ନଗାତ୍ରୋ ନ ଵିଵ୍ଯଥେ
ସେ ତୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିଦେଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନଦୀର ଝରଣାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶରୀର ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଚଳ ରହିଲେ।
ରାମଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତୈର୍ବହୁଭିର୍ଵଜ୍ରୈରିଵ ମହାଚଲଃ। ସ ଵିଦ୍ଧଃ କ୍ଷତଜାଦିଗ୍ଧଃ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ରାଘଵଃ
ରାମଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହ ତୀରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ବହୁତ ଜଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବଭୂଵ ରାମଃ ସଂଧ୍ଯାଭ୍ରୈର୍ଦିଵାକର ଇଵାଵୃତଃ। ଵିଷେଦୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ
ସନ୍ଧ୍ୟାର ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରାମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଏକଂ ସହସ୍ରୈର୍ବହୁଭିସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମାଵୃତମ୍। ତତୋ ରାମସ୍ତୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମଣ୍ଡଲୀକୃତକାର୍ମୁକଃ
ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ଅନେକ ସହସ୍ର ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଦେଖି, ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁକୁ ମଣ୍ଡଳ ଆକାରରେ ଧରି ତୟାରି ହେଲେ।
ସସର୍ଜ ନିଶିତାନ୍ ବାଣାନ୍ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଦୁରାଵାରାନ୍ ଦୁର୍ଵିଷହାନ୍ କାଲପାଶୋପମାନ୍ ରଣେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଜେୟ ଓ ସହିପାରିବା ନୁହେଁ, ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ମୁମୋଚ ଲୀଲଯା କଙ୍କପତ୍ରାନ୍ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣାନ୍। ତେ ଶରାଃ ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯେଷୁ ମୁକ୍ତା ରାମେଣ ଲୀଲଯା
ସେ ସହଜରେ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା କଙ୍କପତ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ରାମ ମଜାରେ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେ ବାଣମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଆଦଦୂ ରକ୍ଷସାଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ପାଶାଃ କାଲକୃତା ଇଵ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସଦେହାଂସ୍ତାଂସ୍ତେ ଶରା ରୁଧିରାପ୍ଲୁତାଃ
ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ପରି ସେ ବାଣମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଲେ। ରାକ୍ଷସ ଦେହ ଭେଦି, ସେ ବାଣମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତା ରେଜୁର୍ଦୀପ୍ତାଗ୍ନିସମତେଜସଃ। ଅସଂଖ୍ଯେଯାସ୍ତୁ ରାମସ୍ଯ ସାଯକାଶ୍ଚାପମଣ୍ଡଲାତ୍
ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଇ, ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଧନୁର ମଣ୍ଡଳରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଵିନିଷ୍ପେତୁରତୀଵୋଗ୍ରା ରକ୍ଷଃପ୍ରାଣାପହାରିଣଃ। ତୈର୍ଧନୂଂଷି ଧ୍ଵଜାଗ୍ରାଣି ଚର୍ମାଣି କଵଚାନି ଚ
ସେ ବାଣମାନେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଧନୁ, ଧ୍ୱଜର ଶିରା, ଢାଲ ଓ କବଚ କାଟିଦେଲେ।
ବାହୂନ୍ ସହସ୍ତାଭରଣାନୂରୂନ୍ କରିକରୋପମାନ୍। ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମଃ ସମରେ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ହାତରେ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାହୁ ଓ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ମୋଟା ଉରୁ କାଟିଦେଲେ।
ହଯାନ୍ କାଞ୍ଚନସଂନାହାନ୍ ରଥଯୁକ୍ତାନ୍ ସସାରଥୀନ୍। ଗଜାଂଶ୍ଚ ସଗଜାରୋହାନ୍ ସହଯାନ୍ ସାଦିନସ୍ତଦା
ସେ ରଥରେ ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଥିବା ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ା ଓ ସେମାନଙ୍କ ସାରଥି, ହାତୀ ଓ ହାତୀଚାଳକ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱାରୋହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛିଦୁର୍ବିଭିଦୁଶ୍ଚୈଵ ରାମବାଣା ଗୁଣଚ୍ଯୁତାଃ। ପଦାତୀନ୍ ସମରେ ହତ୍ଵା ହ୍ଯନଯଦ୍ ଯମସାଦନମ୍
ଧନୁର ତାରରୁ ଛୁଟିଥିବା ରାମଙ୍କ ବାଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପଦାତିମାନେ ମାରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଵିଵିଧୈର୍ବାଣୈରର୍ଦିତଂ ମର୍ମଭେଦିଭିଃ। ନ ରାମେଣ ସୁଖଂ ଲେଭେ ଶୁଷ୍କଂ ଵନମିଵାଗ୍ନିନା
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଘାତ କରାଯାଇଥିବା ସେ ସେନା ରାମଙ୍କ ଠାରୁ କୌଣସି ରହମତ ମିଳିଲାନି, ଯେପରି ଶୁଖିଲା ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନିରୁ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ପାଏ ନାହିଁ।
କେଚିଦ୍ ଭୀମବଲାଃ ଶୂରାଃ ପ୍ରାସାନ୍ ଶୂଲାନ୍ ପରଶ୍ଵଧାନ୍। ଚିକ୍ଷିପୁଃ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧା ରାମାଯ ରଜନୀଚରାଃ
କିଛି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀର ରାତିର ଅସୁରମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବଣ, ଶୂଳ ଓ କୁଟାର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତେଷାଂ ବାଣୈର୍ମହାବାହୁଃ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯାଵାର୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଜହାର ସମରେ ପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଚ ଶିରୋଧରାନ୍
ବିର ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ ରାମ, ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ବାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଲେ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା କାଟିଦେଲେ।
ତେ ଛିନ୍ନଶିରସଃ ପେତୁଶ୍ଛିନ୍ନଚର୍ମଶରାସନାଃ। ସୁପର୍ଣଵାତଵିକ୍ଷିପ୍ତା ଜଗତ୍ଯାଂ ପାଦପା ଯଥା
କାଟା ମୁଣ୍ଡ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଢାଲ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଗଛମାନେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯେ ତତ୍ର ଵିଷଣ୍ଣାସ୍ତେ ନିଶାଚରାଃ। ଖରମେଵାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଶରଣାର୍ଥଂ ଶରାହତାଃ
ଯେଉଁ ରାତିର ଅସୁରମାନେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ବାଣରେ ଆହତ ଓ ମନମରା ହୋଇ, ସେମାନେ ଖରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ପାଇବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଧନୁରାଦାଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚ ଦୂଷଣଃ। ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଵାନ୍ତକଃ
ଦୂଷଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ଝପଟିଲେ, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ଯମ।
ନିଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଦୂଷଣାଶ୍ରଯନିର୍ଭଯାଃ। ରାମମେଵାଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସାଲତାଲଶିଲାଯୁଧାଃ
ଦୂଷଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ମିଳିବା ପରେ ସେମାନେ ଭୟହୀନ ହୋଇ ପୁଣି ଫେରିଲେ, ଏବଂ ସାଳ ଓ ତାଳ ଗଛ, ପଥର ନେଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶୂଲମୁଦ୍ଗରହସ୍ତାଶ୍ଚ ପାଶହସ୍ତା ମହାବଲାଃ। ସୃଜନ୍ତଃ ଶରଵର୍ଷାଣି ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଷାଣି ସଂଯୁଗେ
ଶୂଳ, ଗଦା ଓ ପାଶ ହାତରେ ଧରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଦ୍ରୁମଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତଃ ଶିଲାଵର୍ଷାଣି ରାକ୍ଷସାଃ। ତଦ୍ ବଭୂଵାଦ୍ଭୁତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ରାକ୍ଷସମାନେ ଗଛ ଓ ପଥରର ବର୍ଷା କରିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ହେଲା।
ରାମସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାଘୋରଂ ପୁନସ୍ତେଷାଂ ଚ ରକ୍ଷସାମ୍। ତେ ସମନ୍ତାଦଭିକ୍ରୁଦ୍ଧା ରାଘଵଂ ପୁନରାର୍ଦଯନ୍
ପୁଣିଥରେ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ରାମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ତତଃ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚ ସମାଵୃତାଃ। ରାକ୍ଷସୈଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରାପ୍ତୈଃ ଶରଵର୍ଷାଭିରାଵୃତଃ
ତାପରେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବାଣର ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଛି।
ସ କୃତ୍ଵା ଭୈରଵଂ ନାଦମସ୍ତ୍ରଂ ପରମଭାସ୍ଵରମ୍। ସମଯୋଜଯଦ୍ ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ରାକ୍ଷସେଷୁ ମହାବଲଃ
ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
ତତଃ ଶରସହସ୍ରାଣି ନିର୍ଯଯୁଶ୍ଚାପମଣ୍ଡଲାତ୍। ସର୍ଵା ଦଶ ଦିଶୋ ବାଣୈରାପୂର୍ଯନ୍ତ ସମାଗତୈଃ
ତାପରେ ଧନୁଷ୍ୟର ମଣ୍ଡଳରୁ ହଜାର ହଜାର ବାଣ ବାହାରିଲା, ସମସ୍ତ ଦଶ ଦିଗ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ନାଦଦାନଂ ଶରାନ୍ ଘୋରାନ୍ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତଂ ଶରୋତ୍ତମାନ୍। ଵିକର୍ଷମାଣଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ଶରାର୍ଦିତାଃ
ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଟାଣି, ଛାଡ଼ି, ଚଳାଇଥିଲେ।
ଶରାନ୍ଧକାରମାକାଶମାଵୃଣୋତ୍ ସଦିଵାକରମ୍। ବଭୂଵାଵସ୍ଥିତୋ ରାମଃ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ନିଵ ତାନ୍ ଶରାନ୍
ବାଣର ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ରାମ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ବାଣ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଯୁଗପତ୍ପତମାନୈଶ୍ଚ ଯୁଗପଚ୍ଚ ହତୈର୍ଭୃଶମ୍। ଯୁଗପତ୍ପତିତୈଶ୍ଚୈଵ ଵିକୀର୍ଣା ଵସୁଧାଭଵତ୍
ଏକାସାଥିରେ ବହୁତେ ପଡ଼ିଗଲେ, ବହୁତେ ମରିଗଲେ, ବହୁତେ ଏକାସାଥିରେ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଲେ, ଏଭଳି ଭୂମି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରିଗଲା।
ନିହତାଃ ପତିତାଃ କ୍ଷୀଣାଶ୍ଛିନ୍ନା ଭିନ୍ନା ଵିଦାରିତାଃ। ତତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ମ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ରାକ୍ଷସାସ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ
ମୃତ, ପଡ଼ିଥିବା, କ୍ଷୀଣ, କାଟା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଓ ଫାଟିଯାଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ସେଠା ସେଠା ହଜାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୋଷ୍ଣୀଷୈରୁତ୍ତମାଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ସାଙ୍ଗଦୈର୍ବାହୁଭିସ୍ତଥା। ଊରୁଭିର୍ବାହୁଭିଶ୍ଛିନ୍ନୈର୍ନାନାରୂପୈର୍ଵିଭୂଷଣୈଃ
ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁକୁଟ, କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁ, ଉରୁ ଓ ବାହୁ କାଟା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।