ତଯା ପରୁଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଶଂସିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୂଷଣଂ ନାମ ଖରଃ ସେନାପତିଂ ତଦା
ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଖର ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ମମ ଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚଳନା ଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଲଜୀମୂତଵର୍ଣାନାଂ ଲୋକହିଂସାଵିହାରିଣାମ୍। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗମୁଦୀର୍ଣାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ସୌମ୍ଯ କାରଯ
ସେମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ କଳା, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସଜାଗ ଅଛନ୍ତି। ମୃଦୁଭାବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମେତି କର।
ଉପସ୍ଥାପଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରଥଂ ସୌମ୍ଯ ଧନୂଂଷି ଚ। ଶରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାନ୍ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶିତାଃ
ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥ, ଧନୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର, ତଳୱାର ଓ ଧାର ଶକ୍ତି ଆଣିଦିଅ।
ଅଗ୍ରେ ନିର୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ପୌଲସ୍ତ୍ଯାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵଧାର୍ଥଂ ଦୁର୍ଵିନୀତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରଣକୋଵିଦ
ମୁଁ ଚାହେଁ ଆଗରୁ ଯିବାକୁ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ସହ ଏହି ଅନ୍ୟାୟୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଇତି ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସୂର୍ଯଵର୍ଣଂ ମହାରଥମ୍। ସଦଶ୍ଵୈଃ ଶବଲୈର୍ଯୁକ୍ତମାଚଚକ୍ଷେଽଥ ଦୂଷଣଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂଷଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଚାରିପାଖରେ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଏକ ବଡ଼ ରଥ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ହେମଚକ୍ରମସମ୍ବାଧଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଯକୂବରମ୍
ସେଇ ରଥଟି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ଚକ୍ରରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଯୋକ ଥିଲା।
ମତ୍ସ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ ଶୈଲୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ। ମାଙ୍ଗଲ୍ଯୈଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ତାରାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍
ଏହାର ଉପରେ ମାଛ, ଫୁଲ, ଗଛ, ପାହାଡ଼, ସୁନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ତାରାମାନେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜନିସ୍ତ୍ରିଂଶସମ୍ପନ୍ନଂ କିଂକିଣୀଵରଭୂଷିତମ୍। ସଦଶ୍ଵଯୁକ୍ତଂ ସୋଽମର୍ଷାଦାରୁରୋହ ଖରସ୍ତଦା
ଏହି ରଥଟି ଧ୍ୱଜ, ତଳୱାର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘଣ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଥିଲା। ତାହାପରେ ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଏହି ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଖରସ୍ତୁ ତନ୍ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ରଥଚର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍। ନିର୍ଯାତେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୂଷଣଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ଖରା, ସେଇ ବଡ଼ ସେନାକୁ ରଥ, ବର୍ଚ୍ଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ସହ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ 'ଚଳ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ଘୋରଚର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍। ନିର୍ଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନାନ୍ମହାନାଦଂ ମହାଜଵମ୍
ତାପରେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ବର୍ଚ୍ଛ ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ଜନସ୍ଥାନରୁ ବଡ଼ ଗର୍ଜନା ଓ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲା।
ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ। ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ହସ୍ତସ୍ଥୈର୍ଭ୍ରାଜମାନୈଃ ସତୋମରୈଃ
ସେମାନେ ହାତରେ ମୁଗଡ଼, ବର୍ଚ୍ଛ, ତ୍ରିଶୂଳ, ତୀବ୍ର କୁଟାର, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଏବଂ ତୋମର ଧରି ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଭିଃ ପରିଘୈର୍ଘୋରୈରତିମାତ୍ରୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈଃ। ଗଦାସିମୁସଲୈର୍ଵଜ୍ରୈର୍ଗୃହୀତୈର୍ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ
ଶକ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନୁଷ, ଗଦା, ତଳୱାର, ମୁସଳ ଏବଂ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସୁଘୋରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ନିର୍ଯାତାନି ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ଖରଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନାମ୍
ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଖରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଜନସ୍ଥାନରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ନିର୍ଧାଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସାନ୍ ଭୀମଦର୍ଶନାନ୍। ଖରସ୍ଯାଥ ରଥଃ କିଂଚିଜ୍ଜଗାମ ତଦନନ୍ତରମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଖରାଙ୍କ ରଥ ଥୋଡ଼ା ପଛରୁ ଚାଲିଲା।
ସଂଚୋଦିତୋ ରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଖରସ୍ଯ ରିପୁଘାତିନଃ। ଶବ୍ଦେନାପୂରଯାମାସ ଦିଶଃ ସପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା
ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଖରାଙ୍କ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲି, ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ ପୂରଣ କଲା।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ଖରଃ ଖରସ୍ଵରୋ ରିପୋର୍ଵଧାର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଥାନ୍ତକଃ। ଅଚୂଚୁଦତ୍ ସାରଥିମୁନ୍ନଦନ୍ ପୁନ- ର୍ମହାବଲୋ ମେଘ ଇଵାଶ୍ମଵର୍ଷଵାନ୍
ଖରାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ସ୍ୱର କଠୋର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯମର ଭଳି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକୁ ପୁଣିପୁଣି ଚିତ୍କାର କରି ଦେଲେ, ବଡ଼ ବଦଳ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏଇ ଏକୋଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତ୍ପ୍ରଯାତଂ ବଲଂ ଘୋରମଶିଵଂ ଶୋଣିତୋଦକମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ମହାଘୋରସ୍ତୁମୁଲୋ ଗର୍ଦଭାରୁଣଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସେନା ଯିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଜନ ଓ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତର ବର୍ଷା, ଗଧାର ରଙ୍ଗରେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ନିପେତୁସ୍ତୁରଗାସ୍ତସ୍ଯ ରଥଯୁକ୍ତା ମହାଜଵାଃ। ସମେ ପୁଷ୍ପଚିତେ ଦେଶେ ରାଜମାର୍ଗେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଇ ରଥରେ ଯୋଗାଯୋଗିତ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଫୁଲରେ ଢାକା ରାଜପଥରେ ଅକସ୍ମାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମଂ ରୁଧିରପର୍ଯନ୍ତଂ ବଭୂଵ ପରିଵେଷଣମ୍। ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଅନ୍ଧାରା ଓ ରକ୍ତିମ ଗୋଲାକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ର ପରି।
ତତୋ ଧ୍ଵଜମୁପାଗମ୍ଯ ହେମଦଣ୍ଡଂ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ସମାକ୍ରମ୍ଯ ମହାକାଯସ୍ତସ୍ଥୌ ଗୃଧ୍ରଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ତାପରେ, ଉଁଚ ଉଠାଯାଇଥିବା ସୁନାର ଧ୍ୱଜ ଉପରେ, ଏକ ବଡ଼ ଦେହର ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ର ବସିଗଲା।
ଜନସ୍ଥାନସମୀପେ ଚ ସମାକ୍ରମ୍ଯ ଖରସ୍ଵନାଃ। ଵିସ୍ଵରାନ୍ ଵିଵିଧାନ୍ ନାଦାନ୍ ମାଂସାଦା ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ଜନସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, ବିଭିନ୍ନ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ କରି ଆସିଲେ।
ଵ୍ଯାଜହ୍ରୁରଭିଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଵୈ ଭୈରଵସ୍ଵନମ୍। ଅଶିଵଂ ଯାତୁଧାନାନାଂ ଶିଵା ଘୋରା ମହାସ୍ଵନାଃ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦୂତମାନେ ଅଶୁଭ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଭିନ୍ନଗଜସଂକାଶାସ୍ତୋଯଶୋଣିତଧାରିଣଃ। ଆକାଶଂ ତଦନାକାଶଂ ଚକ୍ରୁର୍ଭୀମାମ୍ବୁଵାହକାଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ମେଘମାନେ ରକ୍ତ ଓ ପାଣି ଧାରଣ କରି, ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ ଯେ, ଆକାଶ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।
ବଭୂଵ ତିମିରଂ ଘୋରମୁଦ୍ଧତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ଦିଶୋ ଵା ପ୍ରଦିଶୋ ଵାପି ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ନ ଚକାଶିରେ
ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜିତ ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଲୋକଙ୍କର ଲୋମ ଖଡ଼ିଯାଉଥିଲା; ଦିଗ ବା ମଧ୍ୟଦିଗ କଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
କ୍ଷତଜାର୍ଦ୍ରସଵର୍ଣାଭା ସଂଧ୍ଯା କାଲଂ ଵିନା ବଭୌ। ଖରଂ ଚାଭିମୁଖଂ ନେଦୁସ୍ତଦା ଘୋରା ମୃଗାଃ ଖଗାଃ
ସାନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ରକ୍ତ ଭିଜା ରଙ୍ଗରେ ତାଜା ରକ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତେବେ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଖରଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
କଙ୍କଗୋମାଯୁଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଭଯଶଂସିନଃ। ନିତ୍ଯାଶିଵକରା ଯୁଦ୍ଧେ ଶିଵା ଘୋରନିଦର୍ଶନାଃ
କଙ୍କ, ଶିଆଳ ଓ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପଶକୁନ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ନେଦୁର୍ବଲସ୍ଯାଭିମୁଖଂ ଜ୍ଵାଲୋଦ୍ଗାରିଭିରାନନୈଃ। କବନ୍ଧଃ ପରିଘାଭାସୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଭାସ୍କରାନ୍ତିକେ
ବଳଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିଥିବା, ଲୋହା ଗଦା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା କବନ୍ଧ ଭାସ୍କର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଇଲା।
ଜଗ୍ରାହ ସୂର୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଭାନୁରପର୍ଵଣି ମହାଗ୍ରହଃ। ପ୍ରଵାତି ମାରୁତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନିଷ୍ପ୍ରଭୋଽଭୂଦ୍ ଦିଵାକରଃ
ବଡ଼ ଦାନବ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିନେଲା; ବାତାସ ତିବ୍ର ଭାବେ ବହିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ହରାଇଗଲା।