ମାନୁଷୌ ତୌ ନ ଶକ୍ନୋଷି ହନ୍ତୁଂ ଵୈ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ନିଃସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଲ୍ପଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵାସସ୍ତେ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିହ
ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ମଣିଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିପାରୁନାହଁ। ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ନଥିବା ତୁମେ ଏଠାରେ କେମିତି ବଞ୍ଚିଛ?
ରାମତେଜୋଽଭିଭୂତୋ ହି ତ୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିନଶିଷ୍ଯସି। ସ ହି ତେଜଃସମାଯୁକ୍ତୋ ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ
ରାମଙ୍କ ତେଜରେ ତୁମେ ଅଧିନ ହୋଇଯିବ, ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ। କାରଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ସେଇ ତେଜରେ ଭରପୂର।
ଭ୍ରାତୁଃ ସମୀପେ ଶୋକାର୍ତା ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞା ବଭୂଵ ହ। କରାଭ୍ଯାମୁଦରଂ ହତ୍ଵା ରୁରୋଦ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ଭଉଣୀ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋଡ଼ ମାରି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡରେ ବାଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।
ଏଵମାଧର୍ଷିତଃ ଶୂରଃ ଶୂର୍ପଣଖ୍ଯା ଖରସ୍ତତଃ। ଉଵାଚ ରକ୍ଷସାଂ ମଧ୍ଯେ ଖରଃ ଖରତରଂ ଵଚଃ
ଏଭଳି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଯୋଦ୍ଧା ଖର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖର ନିଜରୁ ଅଧିକ କଠୋର କଥା କହିଲେ।
ତଵାପମାନପ୍ରଭଵଃ କ୍ରୋଧୋଽଯମତୁଲୋ ମମ। ନ ଶକ୍ଯତେ ଧାରଯିତୁଂ ଲଵଣାମ୍ଭ ଇଵୋଲ୍ବଣମ୍
ତୋର ଅପମାନରୁ ମୋର ଏହି ରୋଷ ଉପଜିଛି, ଏହା ଅପୂର୍ବ। ଏହାକୁ ରୋକିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ଲୁଣିଆ ପାଣିକୁ ରୋକିହେବ ନାହିଁ।
ନ ରାମଂ ଗଣଯେ ଵୀର୍ଯାନ୍ମାନୁଷଂ କ୍ଷୀଣଜୀଵିତମ୍। ଆତ୍ମଦୁଶ୍ଚରିତୈଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ହତୋ ଯୋଽଦ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଗଣନା କରେନି—ସେ ଏକ ମଣିଷ, ଯାହାର ଜୀବନ ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଆଜି ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ସେ ଜୀବନ ହରାଇଦେବ।
ବାଷ୍ପଃ ସଂଧାର୍ଯତାମେଷ ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍। ଅହଂ ରାମଂ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ନଯାମି ଯମସାଦନମ୍
ତୋର ଲୁହ ରୋକ, ଭୟ ଛାଡ଼। ମୁଁ ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଯମର ଘରକୁ ପଠାଇଦେବି।
ପରଶ୍ଵଧହତସ୍ଯାଦ୍ଯ ମନ୍ଦପ୍ରାଣସ୍ଯ ଭୂତଲେ। ରାମସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ରକ୍ତମୁଷ୍ଣଂ ପାସ୍ଯସି ରାକ୍ଷସି
ଆଜି ମୋର କୁହାଡ଼ିରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ରାମଙ୍କ ତାଜା ରକ୍ତ ତୁମେ ପିଇବ।
ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଖରସ୍ଯ ଵଦନାଚ୍ଚ୍ଯୁତମ୍। ପ୍ରଶଶଂସ ପୁନର୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵରମ୍
ଖରଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୂର୍ପଣଖା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ମୂର୍ଖତାରେ ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଭାଇ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତଯା ପରୁଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଶଂସିତଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଦୂଷଣଂ ନାମ ଖରଃ ସେନାପତିଂ ତଦା
ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ କଠୋର କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ଖର ତାଙ୍କ ସେନାପତି ଦୂଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ମମ ଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନାମ୍। ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମଵେଗାନାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍
ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଚଳନା ଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଲଜୀମୂତଵର୍ଣାନାଂ ଲୋକହିଂସାଵିହାରିଣାମ୍। ସର୍ଵୋଦ୍ଯୋଗମୁଦୀର୍ଣାନାଂ ରକ୍ଷସାଂ ସୌମ୍ଯ କାରଯ
ସେମାନେ ମେଘ ସଦୃଶ କଳା, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରି ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ସଜାଗ ଅଛନ୍ତି। ମୃଦୁଭାବୀ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମେତି କର।
ଉପସ୍ଥାପଯ ମେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରଥଂ ସୌମ୍ଯ ଧନୂଂଷି ଚ। ଶରାଂଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାନ୍ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ଶିତାଃ
ମୃଦୁଭାବୀ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୋ ରଥ, ଧନୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର, ତଳୱାର ଓ ଧାର ଶକ୍ତି ଆଣିଦିଅ।
ଅଗ୍ରେ ନିର୍ଯାତୁମିଚ୍ଛାମି ପୌଲସ୍ତ୍ଯାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଵଧାର୍ଥଂ ଦୁର୍ଵିନୀତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ରଣକୋଵିଦ
ମୁଁ ଚାହେଁ ଆଗରୁ ଯିବାକୁ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ସହ ଏହି ଅନ୍ୟାୟୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାମଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଇତି ତସ୍ଯ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସୂର୍ଯଵର୍ଣଂ ମହାରଥମ୍। ସଦଶ୍ଵୈଃ ଶବଲୈର୍ଯୁକ୍ତମାଚଚକ୍ଷେଽଥ ଦୂଷଣଃ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଦୂଷଣ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଚାରିପାଖରେ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଏକ ବଡ଼ ରଥ ଆଣିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତଂ ମେରୁଶିଖରାକାରଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣମ୍। ହେମଚକ୍ରମସମ୍ବାଧଂ ଵୈଦୂର୍ଯମଯକୂବରମ୍
ସେଇ ରଥଟି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ଚକ୍ରରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ଯୋକ ଥିଲା।
ମତ୍ସ୍ଯୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଦ୍ରୁମୈଃ ଶୈଲୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୈଶ୍ଚ କାଞ୍ଚନୈଃ। ମାଙ୍ଗଲ୍ଯୈଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ତାରାଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍
ଏହାର ଉପରେ ମାଛ, ଫୁଲ, ଗଛ, ପାହାଡ଼, ସୁନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏବଂ ତାରାମାନେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲେ।
ଧ୍ଵଜନିସ୍ତ୍ରିଂଶସମ୍ପନ୍ନଂ କିଂକିଣୀଵରଭୂଷିତମ୍। ସଦଶ୍ଵଯୁକ୍ତଂ ସୋଽମର୍ଷାଦାରୁରୋହ ଖରସ୍ତଦା
ଏହି ରଥଟି ଧ୍ୱଜ, ତଳୱାର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘଣ୍ଟିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ଥିଲା। ତାହାପରେ ଖରା କ୍ରୋଧରେ ଏହି ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଖରସ୍ତୁ ତନ୍ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ରଥଚର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍। ନିର୍ଯାତେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦୂଷଣଃ ସର୍ଵରାକ୍ଷସାନ୍
ଖରା, ସେଇ ବଡ଼ ସେନାକୁ ରଥ, ବର୍ଚ୍ଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ସହ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ 'ଚଳ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ ରାକ୍ଷସଂ ସୈନ୍ଯଂ ଘୋରଚର୍ମାଯୁଧଧ୍ଵଜମ୍। ନିର୍ଜଗାମ ଜନସ୍ଥାନାନ୍ମହାନାଦଂ ମହାଜଵମ୍
ତାପରେ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର, ବର୍ଚ୍ଛ ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ସେନା ଜନସ୍ଥାନରୁ ବଡ଼ ଗର୍ଜନା ଓ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲା।
ମୁଦ୍ଗରୈଃ ପଟ୍ଟିଶୈଃ ଶୂଲୈଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଧୈଃ। ଖଡ୍ଗୈଶ୍ଚକ୍ରୈଶ୍ଚ ହସ୍ତସ୍ଥୈର୍ଭ୍ରାଜମାନୈଃ ସତୋମରୈଃ
ସେମାନେ ହାତରେ ମୁଗଡ଼, ବର୍ଚ୍ଛ, ତ୍ରିଶୂଳ, ତୀବ୍ର କୁଟାର, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଏବଂ ତୋମର ଧରି ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଭିଃ ପରିଘୈର୍ଘୋରୈରତିମାତ୍ରୈଶ୍ଚ କାର୍ମୁକୈଃ। ଗଦାସିମୁସଲୈର୍ଵଜ୍ରୈର୍ଗୃହୀତୈର୍ଭୀମଦର୍ଶନୈଃ
ଶକ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନୁଷ, ଗଦା, ତଳୱାର, ମୁସଳ ଏବଂ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ସୁଘୋରାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଦଶ। ନିର୍ଯାତାନି ଜନସ୍ଥାନାତ୍ ଖରଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନାମ୍
ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଖରାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଜନସ୍ଥାନରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ତାଂସ୍ତୁ ନିର୍ଧାଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାକ୍ଷସାନ୍ ଭୀମଦର୍ଶନାନ୍। ଖରସ୍ଯାଥ ରଥଃ କିଂଚିଜ୍ଜଗାମ ତଦନନ୍ତରମ୍
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାପରେ ଖରାଙ୍କ ରଥ ଥୋଡ଼ା ପଛରୁ ଚାଲିଲା।
ସଂଚୋଦିତୋ ରଥଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଖରସ୍ଯ ରିପୁଘାତିନଃ। ଶବ୍ଦେନାପୂରଯାମାସ ଦିଶଃ ସପ୍ରଦିଶସ୍ତଥା
ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଖରାଙ୍କ ରଥ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲି, ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗକୁ ପୂରଣ କଲା।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧମନ୍ଯୁସ୍ତୁ ଖରଃ ଖରସ୍ଵରୋ ରିପୋର୍ଵଧାର୍ଥଂ ତ୍ଵରିତୋ ଯଥାନ୍ତକଃ। ଅଚୂଚୁଦତ୍ ସାରଥିମୁନ୍ନଦନ୍ ପୁନ- ର୍ମହାବଲୋ ମେଘ ଇଵାଶ୍ମଵର୍ଷଵାନ୍
ଖରାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ସ୍ୱର କଠୋର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଯମର ଭଳି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକୁ ପୁଣିପୁଣି ଚିତ୍କାର କରି ଦେଲେ, ବଡ଼ ବଦଳ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୩-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ଏଇ ଏକୋଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତ୍ପ୍ରଯାତଂ ବଲଂ ଘୋରମଶିଵଂ ଶୋଣିତୋଦକମ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ମହାଘୋରସ୍ତୁମୁଲୋ ଗର୍ଦଭାରୁଣଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସେନା ଯିବା ସମୟରେ, ଗର୍ଜନ ଓ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତର ବର୍ଷା, ଗଧାର ରଙ୍ଗରେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ନିପେତୁସ୍ତୁରଗାସ୍ତସ୍ଯ ରଥଯୁକ୍ତା ମହାଜଵାଃ। ସମେ ପୁଷ୍ପଚିତେ ଦେଶେ ରାଜମାର୍ଗେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ସେଇ ରଥରେ ଯୋଗାଯୋଗିତ ତୀବ୍ର ଗତିର ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଫୁଲରେ ଢାକା ରାଜପଥରେ ଅକସ୍ମାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ।